Taha Toros Arşivi, Dosya No: 33-Füreya Koralİstanbul Kalkınma Ajansı (TR10/14/YEN/0033) İstanbul Development Agency (TR10/14/YEN/0033

Soner, Şükran

Istanbul Sehir University Repository

iyet
di
Genel Yayın Yönetmeni: Orhan Erinç •  
Genel Yayın Koordinatörü: Hikmet 
Çetinkaya •  Yazıişleri Müdürleri: 
İbrahim Yıldız, Dinç Tayanç (Sorumlu)
•  Haber Merkezi Müdürü: Hakan Kara
•  Görsel Yönetmen: Fikret Eser
Dış Haberler: Ergun Balcı •  Ekonomi: 
Bülent Kızanlık •  Kültür: Handan
Şenköken •  Spor: Abdülkadir Yücelman 
•  Makaleler: Sami Karaören #  Düzeltme: 
Abdullah Yazıcı •  Bilgi-Belge: Edibe 
Buğra •  Fotoğraf: Erdoğan Köseoğlu
Yayın Kurulu: İlhan Selçuk (Başkan). 
Orhan Erinç. Oktay Kurtböke. 
Hikmet Çetinkaya. Şükran Soner, 
Ergun Balcı. Dinç Tayanç. İbrahim 
Yıldız. Orhan BursalI. Mustafa 
Batbav. Hakan Kara.
Ankara Temsilcisi: Mustafa Balbay 0 Haber Müdürü: Müe 
Doğan Akın Atatürk Bulvarı No: 125, Kat:4, Bakanlıklar- Koo 
Ankara Tel: 4195020 (7 hat). Faks: 4195027 •  İzmir 
Temsilcisi: Serdar Kızık. H. Ziya Blv. 1352 S. 2/3 Tel:
4411220. Faks: 4419117# Adana Temsilcisi: Çetin Yiğenoğlıı.
İnönü Cd. 119 S. No: 1 Kat: 1. Tel: 3522550, Faks: 3522570
Mut
Hüs
Çeli
Bilg
insi. Basın ve Yayıncılık A.Ş.
>K:246 İstanbul Tel: (0 212) 512 05 05 (20 hat) Faks: (0 212) 513 85 95
10KASIM 1995 imsak: 5.11 Güneş: 6.38 Öğle: 11.55 İkindi: 14.33 Akşam 16.58 Yatsı: 18.20
Uluslararası seramik sanatçımız Füreya, Atatürk sofralarının ev sahibesi olarak konuştu
Füreya’nın gözüyle Atatürk
► İlk seramik sanatçımız, pek 
çok ulusal ve uluslararası ödül 
sahibi, büyük bir sanatçı ailenin 
bireyi, felsefe eğitimi görmüş, 
çağdaş bir aydın kadın olan 
Füreya, Kılıç Ali'nin eşi olarak 
pek çoğuna ev sahibeliği de 
yaptığı Atatürk sofralarını, çok 
yakından tanıdığı Atatürk’ü ilk 
kez anlatırken, onun insan 
boyutu üzerinde küçük küçük, 
sıcak anılarla durmayı yeğliyor.
ŞÜKRAN SONER
Füreya, Cumhuriyet Türkiyesi'nin ilk 
çağdaş seramik sanatçısı. Biryaşam olarak 
kabul ettiği seramik sanatında pek çok ilk­
lere damgasını vurmuş, çok sayıda önemli 
ulusal ve uluslararası ödül sahibi. Sayısız 
sergileri, atölye çalışmaları, duvar panola­
rı, çok değişiktürde sanat ürünleri ¡konur­
lanmış; ancak 12 Eylül döneminin bir ulu­
fe gibi dağıtılan “devlet sanatçılığı” ödülü­
nü reddetmiş bir kişilik. Sanatın bir dalı ile 
yetinmemiş, her biri alanlarının en başarı­
lılarından sanatçı bir ailenin içinde (Aliye 
Bergen, Fahrünnisa Zeid, Cevat Şakir, Sa­
bahattin Eyuboğlu, Şirin Devrim) müzik, re­
sim, edebiyat dünyasında yetişmiş, felsefe 
eğitiminden geçmiş özel biri.
Satır aralarında geçmiş, ancak hiç bilin­
meyen, üzerinde konuşmadığı bir özel ko­
numu da Kılıç Ali’nin eşi olarak Atatürk’ün 
çok yakınında olmuş, ünlü sofralarına ev sa­
hibeliği yapmış bir kadın olması.
Söyleşi için kendisini telefonla aradığım­
da. önce “O kadar çok yapıldı ki bilinme­
yen ilginç bir yanımın kaldığını sanmıy orum; 
üstelik yeni bir sergim falan da yok” itira­
zında bulundu. “Anılar olamaz mı?” öne­
risine ise yanıtı sıcaktı: “Neden olmasın?”
1935-38 Atatürk sofralarının tanığı, Kı­
lıç Ali’nin eşi olarak olup bitenin içinde, Ata­
türk’ün hep yanı başında yaşamış sanatçı, 
çağdaş bir aydınla, bugüne kadar hiç konuş­
mamakta büyük özen gösterdiği bir konu­
da konuşabilmek yeterince heyecan verici. 
Füreya’nın ilk sözcüklerinden bugünkü sa­
nat ve kültür birikimi ile daha da bilenmiş 
gerçek bir Atatürk hayranı, Kemalizm tut­
kunu olduğu hemen anlaşılıyor.
Füreya, Atatürk'le ilgili anılarına “nerden başlayacağım” düşünürken, aklına ilk ge­
len, gözlerinin önünde canlanan, Dolmabahçe’de masanın üzerindeki tabutunun önü­
ne geldiğinde bayılması oluyor. Aynı masa yeni evli iken ilk davet edildiği ve yanına otur­
tulup, görgü, kültür sınav dan geçirildiğini düşündüğü görkemli yemekte kullanılmış.
Küçük ayrıntılar
Atatürk üzerine ilk söyleşisinde, bir sa­
natçı kadın gözü ile özel yaşamındaki Mus­
tafa Kemal’i, küçük ayrıntıları, aynı zaman­
da öz olabilecek insani davranışları ile, olay­
ların önem ve sırasına bakjjpaksızın. an­
latmaya çalışmasını seçiyoruz.
İnsan olarak Mustafa Kemal Atatürk ve 
anılar anlatılmak istenince, söze nereden 
başlanır? İlk akla gelen ne olur?
Füreya’nın, bilincine ilk takılan, gözle­
rinin önüne ilk gelen sahne. Dolmabahçe Sa­
rayı ’nda ziyarete gittiği ve bir masanın üze­
rinde konmuş, önüne geldiğinde bayıldığı 
tabutu. “Yeni evlendiğimde ilk çağrıldığım 
ve yanında özel konuk olarak oturduğum, 
yemek yediğimiz görkemli masada ölüsünü 
görmek çok ağır gelmişti” diye söze giriyor.
Atatürk’ün yanında ilk yemek yediği o 
büyük sofrada aslında çok zor, sıkıntılı sa­
atler geçirmiş. İlk sınavdan geçmenin pa­
niğini yaşamış. Kılıç Ali tarafından sigara 
ve içki içmemek üzere uyarılıymış. Çünkü 
bu konuda önemli bir de sabıkası varmış..
Yıllar önce, yurtdışmda yaşayan, ayağı 
henüz yere basmayan bir genç kızken, Ata­
türk’le Yalova Kaplıcalarında tedavi gör­
mekte olan ziyarete gittiği annesinin ya- n f v u ^ B u t o t o g r a n t u  
nında karşılaşmışlar. Atatürk, yakın arka-
daşı Emin Koral’ın eşi, Şakir Paşa’nın kı-t_ * Sofrada’o gibilerde yurtaışînda 
zı Hakkiye Hanım ı görünce yanlarına ge-v» üzerine bir konferans verecek olan Afet Ha 
lir ve hemen masalar birleştirilerek birlik-<^ nım da var. Atatürk. Afet Hanım dan Fran
kokteyl düzenlemiş. Füreya’nın 16 yaşlarında olduğu o yıllarda Atatürk, onun an nem­
an etmiş. Ş ş ^ C < > > >  \
olması.*Kmç Alİ ile yeni evli olarak Anka-
te çay içilir. Avrupa’dan yeni gelmiş fazltsA sızca olarak hazırladığı konuşma metnini 
modern ve frapan giysileri içinde sigarası-^ okumasını istiyor. Sonra da yanında otur-
nı içmekte olan Füreya, Atatürk’ün sofra- makta olan Füreya ya dönerek sofrada Fran- 
sına katılmış olmanın bilincinde olmadan>sızcabilmeyenleriçinkonuşmayıTürkçeola- 
sigarasını içmeyi sürdürür. \  tak aktarmasını istiyor. Füreya panik için-
Kılıç Ali’nin aktardığına göre. Atatürk bu * de, yapamayacağını söylemeye çalışıyor, 
davranışa kızmış; sonradan. “Emin Paşa'nın t Ama Atatürk ısrar edince söyleneni yapmak 
kızı, Avrupa’dan gelmiş, karşıma geç in i ş,*^ zorunda kalıyor. Atatürk, kalabalık maşa- 
püfiir püfür sigara içiyor. Olacak iş mi?” an-» \11111 uzak bir köşesinde oturan Selanik ten 
lamında bir şeyler söylenmiş. Fransızca hocası Halil Bey i de yanlarına ça-
Taze gelin. Atatürk’ün sofrasında sınava -ylıny°r- Füreya kendisi için en büyük sı- 
çıkmış Füreya, bu anıyı, saygısızlığı da sil-ta navlardan biri olan o geceyi ve görkemli Ka­
rnenin çabasında, pot kırmamak için fazla-^JIsbalık sofrayı. aynı masanın üzerinde öl- 
sı ile tedirgin, sıkıntılı bir gece geçirmek-* ^ düğünün ertesi sabahı tek başına gördüğü 
te. Atatürk o gün büyükbabasının kütüpha- ^ A tatürk  ün tabutunu hiç unutamıyor, 
nesini gezmiş. Yemeğegelirkenayaküstübil-'v Füreya, çok yakından tanıyınca Ata- 
gi almış, ama “ya bir şey sorarsa”? Y arutfjtürk’ün daha da büyüdüğünü, deha olarak
~ gü-İVaö
ra’ya yerleşmeye çalışıyorlar. Evde bir yan­
dan eşyaları düzenlemeye çalışıyor, bir yan­
dan da tadilat var. Atatürk gün ortasında sürp­
riz bir ziyaret yapıyor. Yanında Afet Hanım 
var. Kılıç Ali Meclis’te, ona haber ulaştırı­
lıyor. Atatürk, yakın dostlarının yaşamla­
rının bütün ayrıntıları ile ilgili. Evin yerleş­
mesini bir tür teftiş ediyor.
Bany odaki çiçekler
verecek hiçbir şeyi anımsayamıyor. O iui’Çg rülciüğünü söylüyor. Kendisi için asıl 
nün güncel politik konulan üzerine konu-»\ önemli olanın, yalnızca askeri okulda oku-
şuluyor. Pot kırmamak için ağzını açmama-^ muş olan bir kimsenin en ufak bir aynntı- 
ya.büyiijç j)aen ^ s t e r i y o ^ ^ ^ . ^  görecek kadar duyarlı, bilgili, anlayışlı
Bir gün de henüz yerleşme bitmiş. Füre­
ya yokken eve geliyor. Ve bütün dostlarına 
yaptığı üzere, yatak odasına kadar bütün evi 
geziyor. Her şeye çok meraklı. Salonda, 
boşken estetik görünümden çok. insanların 
oturduklarında birbirlerinin yüzlerini gö­
recekleri koltuk düzenlemesini seviyor. Fü- 
reya’nın banyoda sevdiği için koyduğu çi­
çeklere takılıyor. Yakın dostunun evinin dü­
zeninden hoşnutluğunu aktarırken “Salon­
da konulan çiçekler, misafir için, biraz da gös­
teriş içindir. Ama banyoya konulmuş çiçek, 
insanın kendisi içindir” diyor.
Atatürk’ün ziyaretleri genellikle sabah­
tan köşkten haber veriliyor. “5-6 kişi gele­
cek” deniliyor. Ancak gecenin ilerleyen sa­
atlerinde, o geceki sofranın gündemine bağ­
lı olarak bakanlardan sanatçılara, uzman­
lara kadar pek çok kişinin daha çağrılaca­
ğı, sofranın 15-20 kişiyi bulacağı biliniyor. 
Yine de yemeklerin hazırlanması sorun de­
ğil. Akşam 7-8’de geliniyor. Gece yarısı 
sonrası 1-2’ye kadar mezeler ve rakı ile ida­
re ediliyor. 2-3’ten sonra yenecek akşam 
yemeği için de ahçıya hazırlık için bol bol 
zaman kalıyor.
Füreya, Atatürk’ün ilk gelişlerinde ken­
disini bir tür sınavdan geçirdiğini düşünü­
yor. Usta ahçısi ve özeni ile bu sınavlardan 
geçtiğini ve zaman zaman övgü aldığını 
anımsıyor. Erkek ağırlıklı sofraların, gü­
nün sıkışıklığı ve sorunları içinde üzerinde 
durulamayan konu ve sorunların ayrıntıla­
rına inme, her şeyi yeniden ince ince tartış­
ma işlevi olduğunu söylüyor.
Bir sözcük tartışması
Onun ev sahipliğini yaptığı yıllarda en sı­
cak ve ağırlıklı gündemin dil olduğunu be­
lirtiyor. Atatürk’ün dil ve teorisi üzerinde 
çok fazla uğraştığını anlatıyor. Bir gece sa­
baha kadar Hikmet Bey ile bir sözcük üze­
rinde tartışmışlar. Araya Kılıç Ali girmiş, 
“Paşam, kendinizi niye bu kadar yoruyor­
sunuz? Sizin söylediğiniz doğru” diyerek 
tartışmayı noktalamak istemiş. Atatürk’ün 
yanıtı. “Hikmet Bev’i ikna edemiyorsam, ben 
doğru değilimdir. Ondan uğraşıyorum” ol­
muş.
Füreya, Atatürk’ün yakın çevresi de da­
hil pek çok kişinin dil devrimi karşısında 
çok direndiklerini, Atatürk’ün bütün ayrın­
tılara inerek bu işle çok uğraştığını anım­
sıyor. Bu nedenle de dil devriminin yerine 
oturduğunu, ilkelerinin özellikle sofralar­
daki uzun tartışmalarla belirlendiğini söy­
lüyor. Aynı tartışmaların şeriat ve laikliğin 
yorumlanması üzerinde yeterince yapıla­
mamış olmasına hayıflanıyor. Atatürk’ün 
ömrünün yetmemesine, o tarihlerde laikli­
ğin böylesine yeniden büyük sorun olaca­
ğının anlaşılamamış olmasına yanıyor.
Füreya, sofraların her konuda yakın çev­
re ve uzmanlarla ayrıntılı tartışmaların ya­
pıldığı ve sonuç olarak devrimlerin biçim­
lendiği bir ortam olduğu kanısında. Ata­
türk, ona göre gerçekten çok kararlı ve dev- 
rimleri yaratan, yaşatan bir güce, otoriteye 
sahip. Ancak diktatörlerden de çok farklı ola­
rak, konuya ilişkin uzman olduğunu dü­
şündüğü kişilerle sonuna kadar tartışıyor. 
Bütün devrimlerin yerleşmesi ve yaşatıl­
masında halkı ikna ediyor. Halkın ¿evrim­
lere gönüllü katılımını sağlıyor.
‘Fazla ileri gittim mi?’
Şakir Paşa'nın kızı, Atatürk'ün yakın arkadaşı Emin Koral’ın eşi, Fiireya’nın annesi 
Hakkiye Hanım, Atatürk ile Latife Hanım’in evlendikleri gün şereflerine evlerinde bir
Füreya, günlük ayrıntılardan pek çok'ola- 
yı anımsıyor. Atatürk bir gün Park Otel’de 
çarşaflı bir kadını dansa kaldırıyor. Arka­
daşlarının bu konudaki eleştirisine aldır­
mıyor. Her şeyin, bütün gerçeklerin halkın 
önünde yaşanması ve sergilenmesi gerek­
tiğini hep savunuyor. Yine de her sabah en 
yakınlarına “Dün akşam neler oldu? Fazla 
ileri gittim mi” sorularını yöneltmekten hiç 
vazgeçmiyor. Bir gece öncesinin daha sağ- 
" lıklı bir değerlendirmesine ulaşmak istiyor.
Füreya’yı en çok etkileyen özelliklerin­
den biri, özel yaşamının en eleştiriye açık 
olabilecek yanlarını bile halktan gizleme- 
meyi seçmesi, sık sık “Ben her şeyimi hal­
kın önünde yaparım” demesi.
Henüz 14-15 yaşında iken, Atatürk’ün ev­
lendiği gün, evlenmesi onuruna evlerinde 
verilen kokteyli anımsıyor. Babasının Ata­
türk’ün yakmarkadaşı olarak bastırdığı ni­
kâh davetiyesinin kaybolmuş olmasına çok 
üzülüyor.
İzmir Karşıyaka’daki evlerinde Atatürk 
ve Latife Hanım onuruna öğleden sonra ve­
rilen kokteylde evin küçük salonu konuk­
larla dolu. Sokakta Atatürk’ü fark edip top­
lanan ve sevgi ile seyreden kalabalık var. Ata­
türk. ev sahibesi annesine dönerek şampan­
ya kadehini şerefine kaldırıyor. Annesinin 
Büyükada’dan çocukluk arkadaşı Latife Ha­
nım oraya giriyor. “Kemal, kadehi kaldır­
ma, halk sokaktan seyrediyor” diyor. Ata­
türk bu çıkışı duymamış gibi yapıyor. İkin­
ci müdahalede. “Benim halkımdan gizli bir 
şeyim olamaz” diyerek şampanya bardağı­
nı özellikle camdan dışarıya doğru göste­
rerek içmeye devam ediyor.
Füreya, kokteyl sonrası annesinin, baba­
sına dönerek “Bizim Latife hiç değişmeye­
cek. Bu evlilik sürmeyecek” dediğini anım­
sıyor.
Yarın : O zamanlar sosyetik bir kadındım. 
Atatürk’ün yaşayıp beni iş kadını olarak 
görmediğine çok üzülüyorum.
Kişisel Arşıvıerae ısıaı hAh Dc.«.a, 
Taha Toros Arşivi


Uluslararası seramik sanatçımız Füreya, Atatürk sofralarının ev sahibesi olarak konuştu:Füreya'nın gözüyle Atatürk

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository