Taha Toros Arşivi, Dosya No: 123-Hidiv Ailesiİstanbul Kalkınma Ajansı (TR10/14/YEN/0033) İstanbul Development Agency (TR10/14/YEN/0033

Duran, Ragıp

Istanbul Sehir University Repository

Az Mısırlı çok Fransız bir yazardan popüler tarih
Son Firavun:
Kavalalı
Mehmet Ali Pasa
Kahire doğumlu Fransız tarihçi Gilbert Sinoue 500 
sayfalık kitabında Mısır Hıdivi Kavalalı Mehmet Ali 
Paşa’nm 70 yıllık öyküsünü anlatıyor. Her bakımdan 
Fransızca konuşan yazar modern Mısır’ın doğumunu 
bir roman akıcılığında sergiliyor.
RAGIP DURAN
u yaz Fransa’da Mısır modası 
var galiba. Her yaz okurlarma 
tatil şıklığı yapan Le Monde 
gazetesi, bu kez İskenderiye 
doğumlu Yazıişleri Müdürü Robert 
Sobeden enfes bir dizi yayımlandı. 
NapoHon ve Bilginlerinin Mısır 
Çıkartması. Yarım sayfalık gravürlerle 
süslenen dizide, Fransız Imparator- 
luğu’nun doğuyu tanıma macerası an­
latılıyordu. Batı ile Doğunun, Hıris­
tiyanlıkla Islamiyetin, bilimle 
doğallığın birlikteliği ya da zıtlığını 
anlatıyordu. Sol*. 50 yaşlarındaki bu 
parlak gazeteci, Mısır’da Süveyş 
Kanalının yapımı sırasmda Ingilizler- 
Fransızlar-Osmanlılar ve yerliler 
arasındaki ilişikleri bir gazetecinin 
anlatımıyla aktaran “İskenderiye Se­
maforu” romanında da Fransız-Mısır 
ilişkilerini gündeme getiriyordu. 
SoH’nin ikinci eseri de fotoğrafçı- 
ressam çelişkisini aynı fonda işleyen 
ve bir ailenin nehir romanı şeklinde 
gelişen bir anlatıydı.
Tütün tüccarı Kavalalı
Bu kez Kahire doğumlu ve yine 
Fransa’da yaşayan 51 yaşındaki tari- 
hçi-yazar Gilbert Sinoue. 507 sayfalık 
son çalışmasında Kavalalı Mehmet 
Ali Paşa’yı (1770-1849) anlatıyor. 
Okuması-yazması olmayan Kavalalı 
tütün tüccarı Mehmet Âli’nin 1801 
yılında Nil vadisine gelmesiyle 
başlıyor siyasi ve tarihi öykü.
Firavun 2 Ramses’ten yaklaşık otuz 
yüzyıl sonra Mehmet Ali’nin nasıl 
olsa Firavun olduğunu anlatan yazar, 
200’ü aşkın tarih kitabı ve belgesek 
inceledikten sonra bir roman 
akıcılığında kaleme aldığı kitapta, 
sadece dört yıl içinde iktidarı nasıl ele
f;eçirdiğini yeniden kurgulanan gün- ük konuşmalarla veriyor.
Bir Osmanlı Paşası olmasına,
Mısır’m da Osmanlı toprağı olmasına 
rağmen Mehmet Ali Paşa’nın ülkenin 
tek hakimi olduğunu yazan Sinonu*, 
Mısır'ın ilk büyük reformcusu 
olduğunu hatırlatıyor. Ülkeyi 
karanlıklardan çıkaran Mehmet Ali 
Paşa, Kızıl Denizden Libya, Sudan ve 
Doğu Akdeniz’e kadar uzanan ve 
İstanbul’daki padişaha oranla 
neredeyse özerk bir devlet kuruyor.
Tüm Avrupa kıtasının 
yüzölçümünün yarısı büyüklüğünde­
ki topraklarda, üstelik Osmanlı, 
Fransız ve İngiliz İmparatorluklarının 
büyük bir iktidar çekişmesi yaşadığı 
bir yörede. Mehmet Ali Paşa, özellik­
le hayranı olduğu Napoleon’dan esin­
lenerek ormansız bir ülkede deniz 
filosu kuruyor, tersaneler, cephaneler, 
okullar, hastaneler açıyor belki de en 
önemlisi düzenli bir ordu kuruyor. 
Batı, özellikle de Fransız hayranı 
olarak tanıtılan Mehmet Ali Paşa, 
Paris ve Londra’da yayımlanan siyaset 
ve bilim kitaplarını getirtiyor ve 
hemen tercüme ettiriyor.
Bir şark kurnazı
Floransak Makyavel’ı okuduktan 
sonra onu bile küçümseyen Mehmet 
Ali Paşa, Batı kültüründen esinlenm­
eye çalışsa da aslında tam bir Şark 
kurnazı. Buharlı makineler başta ol­
mak üzere Batı’daki tüm yenilikleri 
Mısır’a ithal eden Kavalalı, Mısır çöl­
lerine yüzbinlerce zeytin ve İncirağacı 
dikerek tarımın da önemli olduğunu 
kavrıyor. 45 yılı aşkın bir süre Mısır’ın 
hakimi olan Mehmet Ali Paşa, 
bugünkü Sudan’m başkenti Har- 
tum’un kurucusu olarak tarihi geçiy­
or, ayrıca Arabistan'ın önemli bir 
bölümünü ve Suriye’yi de fethederek 
Osmanlı Sarayı’nı bile tehdit edebile­
cek aşamaya geliyor.
Kitapta, Mehmet Ali Paşa’nm özel 
hayatı da konu edilirken, yazarın 
Kavaklıya beslediği hayranlık 
dikkatlerden kaçmıyor.
Bu arada Sole’nin kitaplarında da 
geçen, Son Firavun’da çok daha 
ayrıntılı bir şekilde işlenen Mısır-Os- 
manlı ilişkileri bizim gibi tarih kita­
plarında pkuduklarımıza hiç ben­
zemiyor. imparatorluğun bu imtiyazlı 
eyaletinin paşası ile saray arasındaki 
ilişkiler de Kavalalı’mn ve daha sonra 
da bu oğulları ve sülalesinin ne denli 
güçlü olduğunu gösteriyor.
Tarihçi Sinou*, Kahire doğumlu ol­
masına rağmen, Fransız bakış açısına, 
hele Kavalalı-Fransa ilişkilerini 
işlediği bölümlerde modern bir 
Oryantalistin kalemine sahip 
Fransa’nın yeni kuşak Ortadoğu uz­
manlarından birisi olarak tanıtılan 
Sinoue, daha önce de “İbni Sina ve 
İsfahan Yolu” başlıklı yine bir başka 
popüler tarih denemesiyle adını 
duyurmuştu. “Son Firavun” da sonuç 
olarak romanse edilmiş bir tarih 
kitabı tarih merakını kışkırtması ve 
bilmemiz gerekip de bilmediğimiz 
bazı olayları öğrenmek açısından il­
ginç bir kitap. Bilhassa bu aralar 
yazlıkta okunabilir. ■
Le Dernier Pharaon, Mehmet-Ali/ 
Gilbert Sinonue, Pygmalion Paris 
1997, 507, s., 132. 50FF, ISBN, 2- 
85704.517-4
S A Y F A  23
Kişisel Arşivlerde İstanbul Belleği 
Taha Toros Arşivi
* 0 0 1 5 0 9 9 4 6 0 0 6 *


Az Mısırlı çok fransız bir yazardan popüler tarih:Son firavun:Kavalalı Mehmet Ali paşa

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository