Taha Toros Arşivi, Dosya No: 181-İbrahim Müteferrikaİstanbul Kalkınma Ajansı (TR10/14/YEN/0033) İstanbul Development Agency (TR10/14/YEN/0033

Kuntay, Midhat [Mithat] Cemal

Istanbul Sehir University Repository

t p A r g t m g y f  ~ f t w e r f ? şj
Macar' şarkiyatçısı doktor Ka carda şehr-i Koloj vard^ <triry 
' .................•’ kadder olmakla...» ,,*>" /
T T - a í l Ü
carların başında Macar gene 
raileri, ve kontları da vardı .
Bu zatın zamanında Macaris- Bunlara Macarca bilen bir teı -
tanda Katolikler ile Protestan- 
lar arasında mezhep rekabet­
leri vardı. İyi mezhebin adam­
ları, ekendi mezheplerinde kül
cuman lâzımdı ve, İbrahim E - 
fendi bu tercümanlığa, padi - 
şahın îermanile, tayin olundu 
Kendisine günde altmış akçe de
tür sahiplerini çoğaltmak, ve ö! tahsis edildi. (Şu, Topkapı sa-
raçon, İmre • memleketimizin e - 
saslı kültür müesseselerinden 
«Tarihi Osmani Encümeni» üye 
lerinden iken tstanbulda 1911 
de öldü Türkçeyi hocasız öğ­
renen, ve kendi kendine öğren­
diği dilimizi konuşarak ve yaza 
rak ilerleten Karaçon İmre, aza 
.sından olduğu «Tarih,! Osmani 
Encümeni»^ mecmu aşında bası­
lan bir tetkik yazıslle İbrahim 
Müteferrikayı pek etraflı anla 
tır. Macar Katolik papazı
bu zat Türk dostu olaraıc r a , *yâ’,V~*â,"’ 71„ÎSatım misafiri olan Rakoçlnln
vminntnr/a lâvlk- ı Wuı Müteferrika, fakir bir a{lp.* , ,hafızamızda puıunmıya ıayıs „Cûi-m.. yanma tayin olunan, ve onunden olmasına rağmen, zeki bir J * , , ,1 1 ölümüne kadar yanında kalan
İbrahim Efendi, onunla, Boğazi 
çindeki Yenlköye.'Ve Yeniköy- 
den Tekirdağına gitmişti. Artık
teki mezhep ve bulunanlara üs­
tünlüklerini teinin etmek gayre 
tini güdüyorlardı. Ve bunun i- 
çin de kendi mezheplerinde o- 
lan fakir çocuklar arasından
rayındaki hesap 'defterinde ya­
zılıdır).
İbrahim Efendiye, bir müd - 
det sonra, mühim bir vazife ve­
rildi. Padlşahr'Macar lıükümda-
5 2  zekilerini parasız okutmak İçin '»  davet olnrlştl. Ve,
olarak t a ! müesseseler kuruyorlardı. İbra -
’ , _  -j. , ı çocuk olduğu İçin, tahsilini
«Tarihi Osmani i L lle ty o m . <la,',anl .Kolej.
Mamoası. mda .Ibıahlm (lenlle„ Myük mektept . yapmış
teferrika» unvanıle çıkan ma- . Prntestan uaDaz ol- ucı‘ 1 '-,as ıl‘a .
kalesine iki Macarla başlar Ve { ^  ’ du - 1692 de M acar' ldrahl™ Efendi, Reekoçinin ter
ikisi de Macar menşeli olan top u B Türk ordusuyle ^manl.iç ve Türkçe katiplik vn
çu Orban’ı ve İbrahim Mutefer- , 3 , , arn zifelerıni goruyor, ve bu memu
rtkuyı ahr, ve birincisinin o 7 -  ^  *«“ ^  ^  aI-
tanbul fethine, İkincisinin Türk I & blr mektep ta ! J ? r.du; memuriyetinin verdi
kültürüne hizmet ettiklerini 7 ■* delikanll - lsml- bi.  | .1} sad. azanı Damad Xb
* r .  , . .  llnmi; en bir yerde- bir müfreze f W W  yanma girip ç -
Ortan, Saraca Sekban gibi top , Türk' asKerlue rasWadı; ve as-|kıyordu' onun tla enun ada‘ 
mühendislerinin bulunduğu fe- kerlerj onu_ necat ildyesl aımak m  0>mu§tu 
tlh ordusunda top ustasıydı; ve lçJn eUller. Halbuki bu de- 
yaptığı çok büyük topun gayri • jjkapll fakirdiı ve kurtuluş pa
Damad İbrahim Pasa Türki- 
yeye Avrupa medeniyetini sok
tabii « 1 »  büyült l-.acr.Un.. to p , veremedl; tarih i.-
ta, k.Rdlsl' dc karban olmuştu. j r|nds j stlnbula sctlrlldt,. esir 
Ordumuza ‘ hizmet eden, ve bu 0ıarak satlldl. 
hizmet neticesinde ölen bu za-
-mi sekiz Mehmet! 
Çelebi ile oğlu Said Efendi de 
Damad İbrahim Paşanın Avru • 
pa sevgisini teşvik ediyorlardı.İbrahim Müteferrikanın, pa­
tı daima hürmetle hatırhyaça- j gll Müslüman .olduğunu dostla-! Avrupada olduğu gibi Istan . 
ğız. Ancak, Karaçon İmre nin; , rmdan , Pe Saussure» şu yolda bulda da blr matbua kurmak
yazısında, fetih ordusunun de- anlatır; (lKaba Ve zalim blr ada çlri( tbrahlm Efendl Sayld E y .
frerlt topçu mühendislerini kİ, mın eline düşmüştü, bir müd-  ^ pg beraber sadrazam da 
Türktür.jcr, gölgede bırakacak det çok fena yaşadı; nihayet ld tbrahlm Pa-ava nıürjumııi. .'
' bir infirad ile yazılması, bir t e t , köleliğe katlanamadı, ve Miis- (.nıicr. Sadrazam, bu müracaaT ' 1 ■'
İŞIK mevzuudur. Bunu başka bir laman oldu, İbrahim adını aidi, 
yazıma bırakıyorum. S Birkaç yılda hem Türkçeyi, hem
Gelelim İbrahim Müteferrika I müslümanlığı etraflle öğrendi
ya;.. :
Memleketimizde flk matbaayı 
kuran, ve kültür inkişafımızda 
büyük yeri olan tbrahlm Müte­
ferrika, Kalvinlst hıristiyan 
mezhebindeki fakir bir Macar 
ailesinden 1074 Mllâd yılmda 
Macarlstanm şark tarafında Ko 
lojvar şçjnrinde doğdu. Babası 
ve annesi fakirdi, ve Macaris- 
tanda ailesinin-adı canı yoktur, 
«Risalei İslâmiyye» ismindeki 
kitapta, İbrahim Müteferrika, 
bizzat . şöyle yazar: «Bu bende* 
ja iiitt -i« ta lekçtt Ma-
ve eşitlikten, az zamanda, efen­
diliğe yükseldi.» Müslümanlığı o
etiller. Sadrazam, bu müracaa: 
tl derhal neticelendirdi ve, kâfi 
mikdarda paralar verdi.
İbrahim Efendi de bu paralar 
la Viyanadan hakkâklar,’ ’huru­
fat dökmecllerl, ve matbaacılar
r.m
dçrece benimsedi ÎT, Islâmiyeti getirtti; işe başlamıya hazırlan 
müdâfaa etmek İçin, «lîisale-l dl pakat bu muazzam medeni- 
İslâmiyye» isminde blr de kitap 
yazdı.
yet adımının önüne taassup 
dikildi; hocalar sadrazama şöy 
İbrahim Müteferrika, umumi le diyorlardı: Kitabın mlkdar
••.i
hayat sahnesine 1717 Milâd yı­
lında çıktı. O yıl OsmanlI dev- 
letlle Avusturya arasında muha 
rebe olmuştu.. Macarlar, Maca- 
rlatamn her taratuıdan akın a- 
krn Türk ordusuna gelerek as­
kerlerimizle betalar Avusturya-, 
,ya..karşı, harp ettr.gr. ,Qele» Ma
artarsa asayiş bozulur; din teh­
likeye girer.
O zamanlar tstanbulda, yüz­
lerce insan yazma kitapları kop 
ya ederek geçiniyorlardı; ve 
bunlardan matbaanın: açılmak 
istenmesinden menınun değ'.l- 
t (JDeyam} Şlayliş S», Sü. i  de)
ı
TARİH KÖŞELERİNDE:
İbrahim Müteferrika
(BaştPj-afı 5 İnci Sayfada) 
diler. Ve, kitleyi «din kalkacak» 
diye sadrazamın aleyhine kış­
kırtıyorlardı. Dedikoduya vaka 
da karıştı. Nihayet, hükümet, 
fetva olmadıkça kitap hasılamı 
yncağını vadettl. Ve zavallı İb­
rahim Müteferrika, matbaayı c 
vlnde kurdu. Bu matbaada ba­
sılan kitaplar « Müteferrika 
tab’ı» diye anılır. Fakat yazık 
kİ matbaanın iiç yıl geçmeden, 
Damad İbrahim Paşanın öldü- 
rülmesile neticelenen' isyaıi çık 
tı. Ve matbaacılık büyük hami 
sinden mahrupı kaldı. İbrahim 
müteferrika dahi öldüğü za - 
man terekesinin mühim ve ha­
zin bir kısmı şunlardı: Hayatın 
da satamadığı basılmış kitap - 
lar I
{Midhat Cfmal KUNT AY
Kişisel Arşivlerde İstanbul Belleği 
Taha Toros Arşivi


İbrahim Müteferrika

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository