Taha Toros Arşivi, Dosya No: 80-Yakup Kadri Karaosmanoğluİstanbul Kalkınma Ajansı (TR10/14/YEN/0033) İstanbul Development Agency (TR10/14/YEN/0033

Belge, Murat

Istanbul Sehir University Repository

Yakup Kadri Karaosmanoğlu: Ruhun ressamı
FARUK ŞÜYÜN
N A F İLE , başını sallama!Benden belki nefret bile 
ediyorsun! Sana demin vücu­
dumun güzel taraflarını göste­
rirken beni seviyordun. Fakat, 
ne vakit ki hayatımın çirkin ta­
raflarını göstermeye başladım; 
benden tiksindin... Genç iken 
ve güzelken vücudu soymak 
iyidir, fakat hiçbir yaşta ruhu 
soymaya gelmez ve herkes 
önünde, hatta kendi önümüz­
de bile daima giyimli durmalı­
d ır” der “ Kiralık Konak” tn 
Seniha’sı...
Hakkı Celis ise -hiçbir za­
man hayat adamı olamamıştır- 
sanki bu sözleri duymazdan 
gelir... Seniha, bireysel olma­
ya çalışırken gerçekçidir de... 
Halbuki Hakkı Celis, ona bir 
tanrıça gibi tapan Hakkı Celis, 
bireyci kişiliği yavaş yavaş de­
ğişirken bile ne yaptığının tam 
farkında değildir...
Ruhları sergiliyor
Seniha, ruhunu Hakkı Ce- 
lis’in önünde sergilemiş, vücu­
dunu ise salvaş vurguncuları­
nın önünde soymaktadır... 
Ancak, onlarla birlikteyken 
son derece ruhsuzdur...
Evet, yakup Kadri insanla­
rın ruhlarını sergiler... O ’na 
“ ruhun ressamı”  diyen Ham-
Ölümünün onikinci yılında ünlü yazan Yakup 
Kadri Karaosmanoğlu’nu, kahramanlarının 
ruhlarını soyan güçlü romanları, gerçekçi 
makaleleriyle hazırlıyoruz
dullah Suphi yanılmamıştır, nezih bir muharrirdir; berrak. 
Okurlarının gönül telini titre- ağır başlı bir üslubu vardır” di- 
tirken, tam bir psikolog gibi- ye yazmıştır... 
dir... Rıza Tevfik bir yazısın- 27 Mart !889’da Kahire’de 
da “ Mesela Yakup Kadri, pek doğan Yakup Kadri, 85 yıllık 
ruh aşina, pek psikolog, pek uzun yaşantısına gerçekçi, top-
Cihat 
Hazerdağlı’nın 
çizgileriyle 
Yakup Kadri 
Karaosmanoğlu
lumcu pekçok eser sıkıştıracak­
tır... 1909’da Fecri Ati’cilere 
katılacak, ateşkes yıllarında 
İkdam gazetesindeki yazıları 
ile milli mücadeleyi destekleye­
cektir...
Yakup Kadri’yi 1923 yılında 
milletvekili, 1932’de ise “ Kad­
ro”  dergisinin beş kurucusun­
dan birisi olarak göreceğiz;., 
Yakup Kadri, buradaki yazıla­
rı ile büyük ilgi çekecek, ancak 
dergi bazı aşırı görüşleri yayın­
ladığı için 1934’te kapatılacak­
tır...
Hep O Şarkı
Yakup Kadri’nin eserlerinde 
yazıldığı dönemin toplumsal, 
siyasal, sosyal ve ekonomik 
koşullarını görmek mümkün­
dür.... 1942 yılında CHP Ro­
man Armağam’m kazanan 
“ yaban” , yazarın Anadolu 
köylüsünü anlatırken aydınla­
rı eleştirdiği bir yapıttır. “ So- 
dom ve Gomore” de ise ateşkes 
döneminin mutsuz insanlarını 
yazarken, yine arka planda bir 
devrin anatomisini de çizer... 
“ Hep O Ş ark f’da da mutsuz 
insanlar vardır... Ancak, poli­
tik yönünün az olduğu söyle­
nebilir...
I955’ten sonra roman ve hi­
kayeyi bırak anılarını yazma­
ya yönelen yazar, 1974 yılının 
13 Aralığı’nda hayata gözleri­
ni yumana kadar bu uğraşını 
sürdürür...
“ Ç o k  yö n lü  b ir  
hayatı v a rd ı”
MURAT BELGE
YaHup Kadri, uzun y a t t ığ ı  için, Türkiye tarihinin önemli yp kri- , tik birçok olayında, olayların bir parçası olarak bulunmuş­
tu. Çok yönlü b ir hayatı vardı. Batı'- 
dan aldığı eğitimden gelen rasyona­
list b ir tarafı olmasına rağmen, Bek­
taşîliğe falan da bulaşmıştı. Bu ne­
denle, tasavvufi bir yönü olduğu da 
söylenebilir. Yani, hem ateistti, hem 
tasavvufçu.
Türk edebiyatının romanda getirdi­
ğ i birtakım sınırlamalar dolayısıyla 
gerçekçi edebiyata yönelmişti. Böy­
le bir yazar olarak tanındı. Belki, asıı 
eğilim i daha çok Proust tarzı b ir ede­
biyattı. “ Zoraki D iplomat’ ’ adlı b ir ki­
tap adının da anlattığı gibi, çelişkiler 
içinde yaşadığı söylenebilir.
Bütün entelektüel formasyonu, Batı 
tarzı eğitim almasına bağlıydı... An­
cak, milliyetçiydi. M illiyetçi olarak da 
Batı’ya karşıydı. Ancak, hiçbir zaman 
tutarsız olmamıştı.
Birikim Yayınları olarak on yıl kadar 
önce kitaplarını basmaya başladık. 
20 kadarını yayınladık... Hikâyeleri ve 
tiyatrolarını ilk defa bir araya getirdik. 
Şimdi yazılarını topluyoruz... Bunları 
bir araya getirmek, tasnif etmek epey­
ce güç... İlk baskılarında birtakım ek­
sikliklerin olmasını göze almak gere­
kiyor...
YAKUP KADRİ KARAOSMANOĞLU’NUN ESERLERİ
TİYATRO
Nirvana, Veda, Sağanak, Mağara 
Mensur Şiirler
I Yıldızların Bikesllği, Bâdıbanânım 
i Bir Mendil Oldu, Eylül, İstimdat, 
Bahara Dair Bir Hitabe, Siyah Saçlı 
Yabancı ile, Berrak Gözlü Genç Kız, 
Erenlerin Bağından, Okun Ucundan, 
Kır Mektupları,
HİKAYELER
Bir Kadın Meselesi, Bir ölünün Mek­
tupları, Şapka, Baskın, Yalnız Kal­
mak Korkusu, Bir Tercüme-i Hal, 
Bir Serencam, Bulgar Köyünde Bir 
Gece, O Kadın, İki Meçhul Şahıs, 
Mehdi Efendinin Keşfi, Döşeli Oda, 
Dokunma Belki Bir Kahramandır, 
Küçük Zabit, Sılada, Ses Duyan Kız, 
Bir Yüz Karası, Altıpatlar, Zeynep 
Kadın, Oruç Keyfi, Bir Aşk Cilvesi, 
Masum Katiller, Zor Talâk, Perili 
Köşk, Beyhude Bir İntihar, Talih H i­
cap (Utanç), Güvercin Avı, Hasret­
ten Hasrete, Düşmana İltihak, Bir 
Beyoğlu Dönüşü, Bir Vatangiriz, Bir 
Meczup, Bir Kör Göz ve Bir Kör Gö-
nül, Hem Kaatil, Hem Müttehim, Bir 
Ceviz, Ondört Yaşında Bir Adam, 
Garip Bir Müşabehet, Kadın ve Uku­
bet, Dünya Gözü ve Ahirct Sesleri, 
“ Teslim! Teslim", Küçük Nerón, Is­
sız Köy ve Dilsiz Kız, Köyünü Kay­
beden Kadın, Bir Şehit Mezarı, İstan­
bul’da Üç Geee, Bir Hastane Koğu­
şunda, Sikkenin Tersi, Muhacir Ke­
rim Ağa, Muzaaf Bir İhanet, Hüse­
yin Çavuş, Bir Pedagoji Hatası, Bir 
Aşk ve İhtiras Faciası 
ROMANLAR
Kiralık Konak, Nur Baba, Hüküm 
Gecesi, Sodom ve Gomore, Yaban, 
Ankara, Bir Sürgün, Panorama 1, 
Panorama 2, Hep O Şarkı 
MONOGRAFİ VE HATIRALAR 
Ahmet Haşim, Alatürk, Zoraki Dip­
lomat
Yazarın burada belirtilen eserleri dı­
şında mensur yazıları ve çok sayıda 
makalesi bulunmaktadır... Bu bibli­
yografya için Niyazi Akı'nın “Yakup 
Kadri Karaosmanoğlu Insan-Eser- 
Üslup" (1960) adlı eserinden 
faydalanılmıştır...
Sanat Çizelgesi
111 BB...... »...
•  TİYATRO
Tuncer Çücenoğlu’nun yazdığı, 
Ali Taygun’un yönettiği “Çıkmaz So­
kak” adlı oyun bugün Dormen Tiyat- 
rosu'nda sahnelenmeye başlıyor.
Müziklerini Mikis TheodoıakısYn 
yaptığı, müzik danışmanlığım Zülfü 
Livaneli’nin üstlendiği oyunun d e­
kor ve kostümleri Osman Şenge- 
zer’e ait. “Çıkmaz Sokak" adlı oyun 
1981 yılı Abdi İpekçi, 1986 Avni Dil- 
liail ödüllerini kazandı. Oyunda
Mustafa Alabora, Celile Toyon ve 
Gülen Karaman rol alıyorlar.
•  KONFERANS
İnsan Haklan Demeği Aralık ayı İs­
tanbul etkinlikleri kapsamında Kadı­
köy M oda S inem ası’nda saat 
18.00-19.00 arası İnsan Haklan paneli 
düzenleniyor. "İnsan haklan, insan 
haklannın ihlalleri ve Anayasa” ko- 
nulannm işleneceği panele Bülent 
Tanör, Fazıl Sağlam, Gülçin Çaylıgil 
ve Nuri Karacan konuşmacı olarak 
katılıyorlar.
NİYAZİ AKI
ikinci Abdülhamit devrinin hürriyetsiz havasında 
doğup ilk gençliğini onun içinde geçiren ve Meşruti­
yet inkilâbı, Trablus harbi, Balkan Bozgunu, göç­
ler, Birinci Dünya Savaşı, Mütareke yılları ve Kur­
tuluş Savaşı gibi toplumuzu kökünden sarsan bü­
yük hâdiseleri yaşayan Yakup Kadrl'nin iç dünyası 
oluşum anlarında çeşitli yolların kesiştiği ve çeşitli 
rüzgârların uğradığı bir meydana benzetilebilir.
Çeşitli tesirlerin sebep olduğu gururlar, inkisar­
lar, ümitsizlikler, edebî zevkler ve özentiler, birbiri­
ni çarçabuk eskiten fikirler bu rüzgârların önünde 
savrulur, sonra yavaş yavaş ve karşılıklı saflar ha­
linde dizilerek yazarın mânevi envanterini yapar­
lar.
Bu mânevi envanterde her şey zıddıyla gelir bi­
rey varsa buna karşılık bir de toplum vardır; Doğu 
varsa mutlaka bir de Batı görürüz. Bu zıtlar, Asya- 
Avrupa, İslâm-Hıristiyan; ruh-madde; adem-varlık; 
hayal-gerçek; sefalet-refah; sosyal çözülüş-sosyal 
kuruluş; inkârlar-kabuller.... gibi terimler halinde kar­
şılıklı yer alırlar.
Bu zıt terimlerin bir kısmını özetleyen iki mühim 
kutup olarak yazarda doğu ve batı parçalanışı dik­
kati çeker. Yakup Kadri yukarıdaki kutuplar ara­
sında bazan açık tercihler yaparak bir taraftan di­
ğerine geçmekle beraber bilhassa duygusal ola­
rak doğuda, akılcı olarak batıda kalır.
Hikâyeden romana 
giden yol
Yakup Kadri, tereddütlere düştüğü bu zıtları sa­
dece kendi meselesi yapmakla kalmaz, aynı za­
manda eserinin hamuru ve ana dokusu haline ge­
tirir. O kadar ki, ortaya koyduğu bu meseleler ol­
masaydı, Yakup Kadri de olmazdı diye düşünmek 
mümkündür. Bu haliyle onu tam bir geçiş devri ya­
zarı, eserini ise, geniş bir kültür alış verişine rağ­
men çok defa içi bizi, dışı yabancıyı aksettiren ori­
jinal bir örnek diye kabul edebiliriz; fakat artık, Ya­
kup Kadrl'nin eserini yüklenen nevilere yabancı di­
yemeyeceğimize göre, kendi meselelerine sadık 
kalmış batılı bir Türk'ün eseri demek daha yerinde 
olur.
Geçiş devrinin 
bir yazan
L 1
Batı ve bilhassa Fransa Yakup Kadri 'nin şahsi­
yeti, dünya görüşü ve sanatı üzerinde bâriz tesir­
ler bırakır. Yirmi ile otuz yaşları arasında dünyaya 
Nletzsehe ve Schopenhauer gibi bedbin filozof­
ların', Ibsen ve Maupassant gibi bedbin natüralist 
yazarların fikir ve eserleri karşılaşır; bunların tesi­
riyle aşırı bireyci olur. Bu hali, hâdiselerin şahsiye­
tine hâkim oluşuna kadar devam eder. Rahmet 
(1917) bu geçişin kesin ifadesini taşır. Bireyciliği 
bırakışında da Ziya Gökalp'in Türkçülüğünden mil­
liyete doğru gidişinde de Banes'm tesiri görülür.
Yakup Kadrl'yi romana götüren yol hikâyedir. 
Hikâyeciliği sırasında kendisini romana hazırlayan 
bir okuma devresi de vardır. Okuduğu eserlerin ço­
ğu realist ve natüralistlere aittir. Zola, Concpurt' - 
lar, Flaubert ve Balzac'tan eserler okuyarak roman 
görgüsünü bu devrede alır. Yakup Kadrl'nin rea­
lizmi çeşitli taraflariyle bu kaynaklara bağlanır. Lâ­
kin romanının gerçek örneği Flaubert'in eserleri­
dir. Fransız realist romanının tekniğini kendi me­
selelerimize tatbik eden romancı 1937'ye kadar ay­
rıt roman konstrüksiyonuna sadık kalır. 1950'de ve 
yine Fransa 'dan gelen tesirle edebiyatımıza roman 
nevinin yeni bir örneğini verir; on dokuzuncu yüz­
yılın kişi etrafında merkezleşerek yürüyen romanı 
yerine toplumu bötünü ile ele alan romanın ilk de­
nemesini yapar. Fakat daima romanının en küçük 
ünitesi olan “bölüm’Teri muhafaza eder.
Yakup Kadrl'nin realist sanatında olumsuz şe­
kilde ileri sürülmüş bir idealizmin mevcudiyetini ka­
bul etmek mümkündür.
/ * 7 * S f -------------
Kişisel Arşivlerde İstanbul Belleği 
Taha Toros Arşivi


Çok yönlü bir hayatı vardı

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository