Taha Toros Arşivi, Dosya No: 109-Hasan Ali-Can Yücel. Not: Gazetenin "Ankara Notları" köşesinde yayımlanmıştır

Ekmekçi, Mustafa

Istanbul Sehir University Repository

CUMHURİYET/15
ANKARA NOTLARI
MUSTAFA EKMEKÇİ
Kutlu Olsun!
İzmir Belediyesi, İzmir’de bir caddeyle bir parka ‘Haşan 
Âli Yücel’ adım vermeyi kararlaştırdı. Belediye Başkanı Yük­
sel Çakmur, bu kararı, bîr mektupla bildirdi; çok sevindim. 
Yüksel Çakmur’a:
— Haşan Âli Yücel’in, açacağınız parka bir de anıtını dik- 
melisiniz, dedim.
Yaşamları boyunca, haksızlığa uğratılmış, horlanmak is­
tenmiş yurtseverlerin anıtları dikilmelidir ki yapılan haksız­
lıklar bir dereceye dek unutturulabilsin. Daha önce bir İzmir 
gezisinde, İzmir sağınlarının düzenledikleri bir toplantıda an­
latmıştım Haşan Âli Yücel'in yaptıklarını; bunu yazdıktan son­
ra Yüksel Çakmur ilgilenmiş, kuruldan çıkarmış Haşan Âli 
Yücel’in adının verileceği park ile caddenin kararını... Bu gü­
zel karara aydınların da yardımcı olmaları gerekir. Haşan Âli 
Yücel’in ilk öğretmenliği, 1922’de, kurtuluşun dumanlan tü­
ten İzmir’deydi. 1935’te milletvekilliği İzmir’den. İzmir’in, bir 
öğretmeni, hemşerisi de. 1950 yılına dek İzmir’den milletve­
kili seçilmiş. İzmirliler, Haşan A li’ye ne yapsalar azdır. Ha­
şan Â li’ye, İsmail Hakkı Tonguç’a, hepimiz borçluyuz.
İsviçre’de yaşayan beyin ‘cerrahı’ Gazi Yaşargil, 2 Ekim 
1990’da Ankara’da DTCF’de bir konuşma yapmış; konuşma­
sını Ankara Üniversitesi ‘Beyin ve Evrim Hakkında 
Düşünceler’ adıyla yayımlamış. Üniversitenin Basın-Halkla 
İlişkiler yöneticisi kitabı bana da yollamış. Gazi Yaşargil, ko­
nuşmasında, 1940’lı yılları anlatırken, “O zamanın Kültür Ba­
kanı, Haşan Âli Yücel’e şahsen ve neslim adına burada 
teşekkür etmeyi boynumun borcu bilirim” diyor. Şöyle sür­
dürüyor konuşmasını:
— Eskiden lisede fen ve edebiyat sınıfları vardı, yeni açıla­
cak klasik sınıfta Latince, ileride eski Yunanca öğretilecek; 
isteyen bu yeni sınıfa girebilecekti. Avrupa’da tıp tahsili için 
o zamanlar Latince istendiğinden ben hemen klasik sınıfa 
katıldım. Haşan Âli Yücel’e bu Latince sınıfı için şahsen med- 
yunumdur. Bizim kuşak içinde, 1930’lu yılların sonlarında baş­
latılan, Türkçeye çevrilen dünya klasiklerinin Devlet Maarif 
Matbaası’nda bastırılıp gençlere ucuz fiyata sunulmuş olması, 
Rönesans bahçesini bizlere açmıştı. Baba oğluna bağ ba­
ğışlamış, oğul salkım esirgemiş durumuna düşmememiz için 
büyük hümanist Haşan Âli Yücel’e layık olduğu bir anıtını dik­
memiz bizim kuşağın vazifesidir...
Gazi Yaşargil, Haşan Âli Yücel’in oğlu Can Yücel’in de 
okuldan arkadaşıymış. Onu anımsatmış konuşmasında, şöyle 
demiş:
— İkimiz de cerrah olduk; ben beyin cerrahı oldum, o şiir 
cerrahı oldu!
Haşan Âli Yücel’le ilgili bir öyküyü Can Yücel anlatmıştı, 
İstanbul’da, Karaca Tiyatrosu’nda düzenlenen bir 'Haşan AH’ 
gecesinde. O akşam güzel konuşmalar oldu; Mehmet Ba­
şaran, Sami Karaören, Mualla Eyüboğlu, Demirtaş Ceyhun, 
Aziz Nesin, Can Yücel konuştular, tiyatro sanatçısı Candan 
Sabuncu, güzel sunuculuk yaptı, Aytaç Yörükaslan şiirler 
okudu. İsa Çelik’in çektiği fotoğraflar yansıtıldı.
O akşam toplantıyı, Salim Rıza Kırkpınar, Asım Mutlu, Ay­
la Akbal, Oktay Akbal, Canan Eronat izleyenler arasındaydı- 
lar. Can Yücel’in anlattığı öykü şöyleydi:
Haşan Âli Yücel’in Kenan Öner aleyhine açtığı davadan 
sonraydı. Kenan Öner, davayı yitirmesine karşın, herkes Ha­
şan Â li’ye öylesine karşıydı ki sanki Haşan Âli davayı yitir­
miş havası yayılmıştı. Haşan Âli, o günlerde Ankara'da bir 
dolmuşa biner; dolmuştakiler, Haşan Ali hakkında konuşmak­
tadırlar. Biri:
— Köy Enstitülerini komünist yuvası yapmış! der. Bir baş­
kası, onu destekler. Şoför söze karışır; herkes bir şeyler söy­
lemekte, Haşan Â li’yi kötülemektedir. Haşan Âli Yücel söze 
karışır:
— Siz o Haşan Âli’yi benim kadar tanımazsınız! der, ne na­
mussuz adamdır o! Dünyada, onun kadar zararlı bir adam 
yoktur. Pezevengin tekidir!
Ağzına geleni söyler; tüm aleyhinde bulunanları bastırır. 
Dolmuş yolcuları susup Haşan Âli’yi dinlemeye başlarlar. Bir 
durakta inerken, yol arkadaşlarına:
— İşte, o Haşan Âli benim! der, hepsinin ağzı açık kalır; o 
ardına bakmadan yürür gider!
Son derecede şakacı mı şakacı bir adam. Dursun Kut an- 
latmıştı;_bir gün Köy Enstitülüler, evine görüşmeye giderler. 
Haşan Âli Yücel onlara;
— Biraz sonra, buraya bir adam gelecek; dikkat edin An­
kara armudu gibidir! der. Köy Enstitülüler beklerler, bakarlar 
ki gerçekten ufak tefek bir adam; köylü gibi biri. İçlerinden 
armuda benzetirler! Ama adam konuştukça hoşlanırlar; dili 
çok tatlıdır. O zaman anlarlar, ‘Ankara armudu’ deyiminin an­
lamını. Gelen, Cevat Dursunoğlu’dur. Gençler, Cevat Dursu- 
noğlu’nu belki bilemezler, Erzurum Kongresi’ne Atatürk’ün 
katılmasını sağlayan adam olarak bilinir. Mustafa Kemal’in 
delege olabilmesi için o, istifasını verir. Cevat Dursunoğlu1 
nu sevgiyle, saygıyla anmak istiyorum.
Ankara’da Eğit-Der ile Kent-Koop işbirliği sonucu BatıkenU 
te bir ‘Tonguç Ormanı’ kuruldu. Tonguç Ormanı ile ‘Nusret 
Fişek Ormanı’ birlikte açıldı. Köy Enstitülü Ali Yılmaz, açılış 
törenindeydi; o fideleri görünce çıkışır gibi dertlendi:
— Hani bunun can suyu? Can suyu olmazsa, bu fideler 
kurur!
Ali Yılmaz’dan bu ormanların bakımını üstlenmesini iste­
dik. Tonguçlar, Fişekler bakımla yaşanabilirlerdi. Mahmut 
Makal da oradaydı, konuştu. Engin Tonguç, Talip Apaydın ora­
daydılar...
Geçen hafta perşembe günü Ankara’da, 4. Asliye Hukuk 
Mahkemesi’nde, Eğitim-İş Serıdikası’nın duruşması vardı. An­
kara Valiliği Eğitim-lş’in kapatılmasını istiyordu. Duruşma do­
layısıyla, Avrupa’dan sendikacılar gelmişlerdi. Bunlar 
öğretmen sendikaları temsilcileriydiler. Bunlar şöyleydi; Marc- 
Alain Berberat, Monique Fouilloux, Daniel Dumont, Alain Oli­
ve, Reinhard Hocker, Dominique Trigon, Mikkei Michelsen, 
savunman Frédéric Weyl, savunman Roger Trask...
O gün Eğitim-İş’in, öğretmen sendikalarının kurucularının 
günüydü sanki. Gittikleri yerde tüm kapılar açılıyordu. Milli 
Eğitim Bakanı Avni Akyol, eski görüşlerini değiştirmiş gibiy­
di. O da artık, öğretmen sendikasının kurulmasından yanaydı, 
hem de grevli toplusözleşmeli! Görüşme sırasında Niyazi Al- 
tunya’yı öve öve bitiremedi. Oysa Eğitim-İş'çilerin birçoğu hâlâ 
sürgündeydiler! Yabancı öğretmen sendikacılarından Avni Ak- 
yol'a, ‘Eğitim-İş’i sonuna dek destekleyeceklerini söylediler...
Bugün dinsel bayram; yarın da 17 nisan, Köy Enstitüleri­
nin kuruluş yıldönümü. Köy Enstitülülerin, ona gönül veren­
lerin bayramı; kutlu olsun. (Köy Enstitülüler, yarın sabah saat 
11.00’de Anıtkabir’e gidecekler...) 1950 Demokratları, Köy Ens­
titülerini kapatmamış olsalardı, Türkiye’de eğitim düzeyi, okur­
yazar oranı, özeti demokrasimiz nerelerde olurdu, onu 
düşünüyorum. (Kapatılma hazırlıkları, 1950 öncesine gider 
ya düşünülecek şeyler.) Cezaevlerinde kalanların da kutlu ol­
sun bayramları.
Hacı TÖ, Paris’e gittiği zaman, çevirmenliği, orada yaşa­
yan mühendis Mehmet Basutçu yapar. Mehmet Basutçu, Köy 
Enstitülü Halil Basutçu’nun oğludur. Basutçu, bir ara Hacı 
TÖ’ye:
— Benim annem de babam da Köy Enstitüsü’nü bitirmiş­
leri Köy Enstitüleri olmasaydı, ben burada olamazdım! der; 
Hacı TÖ:
— Köy Enstitüleri kapatılmasaydı, sen buraya gelemezdin! 
der.
Mehmet Basutçu, ‘Köy Enstitüleri kapanmasaydı, siz de 
geldiğiniz yere gelemezdiniz!,’ demek ister, ama diyemez. 
Olayı, ‘Baba, böyle böyle oldu’ diye Halil Basutçu’ya anlatır! 
Neden yanıt veremedim? diye de üzülür.
Taha Toros Arşivi
* 0 0 1 5 1 3 1 9 4 0 0


Kutlu olsun!

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository