Taha Toros Arşivi, Dosya No: 42-Cemal Reşit-Ahmet Reşit-Ekrem Reşit Re

Ali, Filiz

Istanbul Sehir University Repository

KULTUR-SANAT ^ 4 ¿ lu V v  $ l Î ^
MÜZİK FİLİZ ALİ
Ünlü bestecimiz Cemal Reşit Rey ölümünün beşinci yılında anılıyor
Çoksesli bir müzik yaşamı
T > ~ . ........  ............_Cemal Reşit Rey
Konser Salonu’nda 7 
ekim pazar günü 
16.00’da bir konser 
düzenlenecek. Piyanist 
Seher Tanrıyarla 
Aydın KarlıbePin ve 
Yaylıçalgılar 
Dörtlüsü’nün 
katılacağı C.R. Rey 
Anma Konseri’nde 
hestecinin 4 yapıtı 
seslendirilecek.
Beş yıl önce, 7 Ekim 1985 ge­
cesi aramızdan ayrılan Cemal 
Reşit Rey, çoksesli müzik tarihi­
mizin öncülerinden biri, hele he­
le İstanbul müzik yaşamının ya­
ratıcısı, itici gücü, beyni ve di- 
namosuydu.
Cemal Reşit Rey 19 yaşında 
(1923) İstanbul Belediye Başka­
nı Haiit Ziya Uşaklıgiİ’in çağrı­
sı üzerine Paris’ten İstanbul’a 
dönerek yeni kurulan İstanbul 
Belediye Konservatuvarı’nda pi­
yano ve kompozisyon dersleri 
vermeye başladı. 1938’de ünlü 
piyanist Alfred Cortot’ya eşlik 
etmek amacıyla konservatuvar 
öğretmen ve öğrencilerinden 
oluşan bir orkestra kurdu ve 
böylece bugünkü İstanbul Sen­
foni Orkestrası’nın ilk tohumlan 
atılmış oldu. 1941’de İstanbul 
Belediyesi Konservatuvarı Yaylı 
Çalgılar Orkestrası’nı kuran Ce­
mal Bey, 1944’te bu orkestra ile 
“Konservatuvar Konserleri” adı 
altında düzenli konserler verme­
ye başladı. 1945’te İstanbul Şe­
hir Orkestrası’nı, 1946’da İstan­
bul Filarmoni Demeği’ni kurdu.
Sözün kısası, Cemal Reşit Rey 
44 yaşma geldiğinde “Scènes 
Turques”, “Bebek Senfonik Şii­
ri”, “Birinci Piyano Konçerto­
su”, ' “Enstantaneler”, “Lüküs 
Hayat”, “Delidolu”, “Saz Caz”, 
“Birinci Senfoni”, “Onuncu Yıl 
Marşı”, “Yedek Subay Marşı” 
gibi besteleriyle hem klasik hem 
popüler hem de “milli” bir bes­
teci olduğunu kanıtlamış, yetiş­
tirdiği öğrencilerle pedagoji ye­
teneğini, Orkestra ve Filarmoni 
Derneği kurarak girişgenliğini, 
orkestra şefi ve piyanist olarak 
da bilfiil müzisyenliğini kanıtla­
mıştı.
Bütün bu saydıklarımız da 
yetmezmiş gibi 1938-40 yılları 
arasında Ankara Radyosu Batı 
Müziği Yayınları Şefliği, 1948-50 
yıllan arasında da İstanbul Rad­
yosu Müzik Yayınları Şefliği ya­
pan Cemal Reşit Rey’in gençlik 
ve ortayaşlılık yılları çok parlak 
geçmişti. Hem aile hem de mes­
lek yaşamı olağanüstü renkliy­
di o yıllarda.
Piyanist ve besteci Yüksel 
Koptagel, Cemal Reşit’in renkli 
yıllarını şöyle değerlendiriyor: 
“Cemal Reşit bir yandan halkın 
sanatını, halk türkülerini alıp 
bezeyip işleyip Batı’nın sanat 
müziği sahnesine çıkanrken bir 
yandan da kendi sanatını halk 
için halk yolunda kullanarak 
halka bir şeyler vermektedir. 
Operetleri bunun en güzel ör­
nekleridir. 1922-42 yıllan arasın­
da bu operetlerin melodilerini 
halk öylesine benimsemiştir ki 
küçük büyük herkesin ağzına 
düşmüş, sokaklarda söylenir ol­
muştur. Bunca popüler olabil­
mek pek az besteciye nasip ol­
muştur. Operet ve revüleri yal­
nız halka mal olmakla kalma­
mış, bütün bir dönemin simge­
si haline gelmiştir.”
Yüksel Koptagel, Cumhuriyet 
dönemi marşlarıyla ilgili tartış­
maların sürüp gittiği şu günler­
de, Cemal Reşit Rey’in 1933’te 
yazdığı 10. Yıl Marşı hakkında 
da şunları söylüyor.
“Cemal Reşit’in 1933 yılında
1958’DE RADYOEVİ ÇALIŞMALARINDA — Cemal Reşit Rey 1938-40 arasında Ankara Radyosu Batı Müziği Yayınları Şefliği 
1948-50 arasında da İstanbul Radyosu Müzik Yayınları Şefliği yapmıştı. Ünlü besteci, 1958’de Radyoevi’nde (Fotoğraf: Ara Güler
yazdığı 10. Yıl Marşı, günün TV, 
radyo, teyp ve gramofon yoklu­
ğuna rağmen yurdun en uzak 
yörelerine kadar yayılmıştı. Ger­
çekten de her yaştan on beş mil­
yon genç haykırıyordu bp mar­
şı. Zorlanmadan öğrenivermiş- 
lerdi. Halk sevmiş ve tutmuştu 
10. Yıl Marşı’nı. Ancak geçen ay 
ünlü bir müzikçimiz bir gazete­
de 10 Yıl Marşı’nın bir İsveç 
marşından alındığını söyleyebil­
di. Oysa İsveç’ten ödünç alınan
Bey’dir. Ethem Paşa’nın dört 
oğlu olmuştur. Bunlardan ikisi 
güzel sanatlarla yakından ilgiliy­
di. Büyük oğlu meşhur ressam 
Hamdi Bey’dir (Müzeci Osman 
Hamdi Bey). Edebiyat-ı Cedide 
şairlerinden olan pederim Ah­
met Reşit’in (H. Nâzım müste- 
ar adını kullanırdı) dört çocuğu 
olmuştur. Bunların hepsi de gü­
zel sanatlara yakından bağlıdır. 
Validem bizzat çocukluğundan 
beri gayet güzel piyano çalarmış.
ta cumhuriyetin ilanından he­
men sonra İstanbul Konservatu- 
varı’nın çağrısıyla yurda döner. 
Bu hava içinde yaşayan bir aile­
ye Ankara’dan 10. Yıl Marşı’nı 
yazma görevi verilmesi çok he­
yecan vericidir. O heyecanla Ce­
mal Bey odasına kapanıp yaz­
maya ve karalamaya koyulur. 
Ağabeyi Ekrem Reşit arada sı­
rada kapıdan kafasını uzatıp 
‘Olmamış’ der, gider. Taa ki ar­
tık herkesin uyuduğunu sandı­
Çemal Reşit Rey 
İstanbul Senfoni 
Orkestrasının ilk 
tohumlarını atmış, 
İstanbul Belediyesi 
Konservatuvarı 
Yaylıçalgılar 
Orkestrası’m, İstanbul 
Şehir Orkestrasıyla 
Filarmoni Derneği’ni 
kurmuştu. Bir 
dönemin İstanbul 
müzik yaşamının 
beyni ve dinamosu 
olan C.R. Rey 
yapıtlarıyla da hem 
klasik, hem popüler, 
hem de “milli” bir 
besteci olduğunu 
kanıtlamıştı.
oluyor. (O zamanlar ne yaman 
bakanlar varmış meğer... FA’nın 
notu) Minör küçültmek anlamı 
taşır’ deyince Sultan Hamit’in 
Dahiliye Nazırı’nın oğlu Cemal 
Reşit, bayılma raddelerine geli­
yor. Tam o sırada Maarif Vekili 
Saffet Ankan duruma müdaha­
le eder: ‘Efendim, müzikte mi­
nör küçültücü olarak addedil­
mez, zira Marseillaise'in de or­
ta bölümü minördür. Arkadan 
gelen Türke Durmak yaraşmaz, 
Türk Önde, Türk İleri bölümü­
nü canlandırır, vurgular’ der. 
Atatürk, bu majör/minör kar- 
şıtlamasmı çok beğenmiştir, al­
kışlarla marş kabul olur. Derhal 
notası basılır, plağı yapılır, no­
ta ve plaklar yurt çapında dağı­
tılır. Coşkuyla kutlanan 10. yıl­
da bu coşkuya 10. Yıl Marşı’nm 
da büyük katkısı olur, sevilir, 
benimsenir, kolay öğrenilir ve 
yanlış söylenmez..”
* Cemal Reşit Rey, 1968 yılın­
da geçirdiği kalp krizine kadar 
besteci, orkestra şefi, piyanist, 
öğretmen ve İstanbul müzik ya­
şamının itici gücü olarak çok fa­
aldir. 1947 ile 1968 yıllan arasın­
da Atina, Napoli, Roma, Paris, 
Belgrad, Üsküp, Zagreb, Ljub- 
liana, Madrid, Tel Aviv, Sofya, 
Bükreş, Varna, Filibe, Floransa, 
Yaş, Braşov, Viyana, Varşova, 
Linz gibi sayısız kentte eserleri 
çalındı, orkestralar yönetti ve 
solist olarak konserler verdi.
Sözün kısası, yurtiçinde oldu­
ğu kadar yurtdışmda da tanı­
nan, değeri tartışılmaz üstünlük­
te bir müzik insanı, bir büyük 
kişilikti Cemal Reşit Rey. Ancak 
her ne hikmetse kendisine “Dev­
le! Sanatçı”lığı unvanı 1981 yı­
lında, yani 77 yaşına geldiğinde 
layık görüldü.
marş Dağ Başını Duman Almış 
marşıydı.”
Cemal Bey’in ailesi köklü bir 
Osmanlı ailesiydi. Babası ve an­
nesini ailenin öteki fertlerini anı­
larında şu sözlerle anlatıyor Ce­
mal Reşit:
“Kudüs'te doğduğum sıralar­
da (15 Ekim 1904) pederim o 
bölgenin mutasarrıfı idi. Mülki­
ye Mektebi mezunu olan pede­
rim 14 sene Sultan Hamid’in 
mabeyn kâtipliğini yapmıştı. Va­
lidemin babası Sadrazam Ethem 
Paşa’nın üçüncü oğlu Mustafa
Ç ocukluğunda İstanbul’da 
Liszt’in bir talebesi olan piyanist 
Devlet Efendi ile çalıştığını bili­
rim.” .
Yüksel Koptagel ise aileyi ve 
10. Yıl Marşı’nın yaratılma aşa­
masını şöyle anlatıyor:
“Kudüs mutasarrıflığı ve Da­
hiliye Nazırlığı yapmış olan ba­
bası Ahmet Reşit Bey, Sadrazam 
Mahmut Paşa’nın öldürülmesi 
olayında gıyaben idama mah­
kûm edilmiş, ailesiyle yurtdı- 
şmda yaşamak mecburiyetinde 
kalmıştı. Cemal Reşit genç yaş­
ğı bir saatte Ekrem Reşit odaya 
dalar ve ‘Bu tamam, işte coşku­
nun havası’ der. Cemal Bey de 
ilk trenle Ankara’ya gider. Mar­
şını bakanlardan oluşan bir he­
yet önünde çalacaktır. Atatürk 
de gelir. Cemal Reşit o yüce ki­
şilik karşısında büsbütün heye­
canlanarak hem çalar hem söy­
ler marşını. Bitince bir sessizlik 
olur. Herkes Atatürk’ten bir ha­
reket bekler. O sırada bakanlar­
dan biri ‘İyi, ama kelimelerin 
tam Türkiiz Cumhuriyetin dedi­
ği yerde müzik birden minör
ölümünden dört yıl sonra adı 
İstanbul Belediyesi tarafından 
inşa ettirilen konser salonuna 
verilerek Türkiye’nin bu en İs­
tanbullu bestecisine, İstanbul 
Belediyesi’ne 1923 yılından baş­
layarak uzun yıllar hizmet etmiş 
olan bu müzik gönüllüsüne la­
yık olduğu ilgi yine İstanbul Be­
lediyesi tarafından gösterilmiş 
oldu.
Cemal Reşit Rey, öldüğü gün 
olan 7 ekim pazar günü saat 
16.00’da adını verdiği konser sa­
lonunda kendi eserlerinden olu­
şacak bir programla anılacak bu 
yıl. Nur içinde yatsjn...
Taha Toros Arşivi


Ünlü bestecimiz Cemal Reşit Rey ölümünün beşinci yılında anılıyor:Çoksesli bir müzik yaşamı

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository