Taha Toros Arşivi, Dosya No: 111-Hüseyin Rahmi Gürpınarİstanbul Kalkınma Ajansı (TR10/14/YEN/0033) İstanbul Development Agency (TR10/14/YEN/0033

Taner, Haldun

Istanbul Sehir University Repository

Hüseyin Rahmi, halka okuma zevkini aşılamış, 
edebiyata mizah denen unsuru hatırlatmıştı
Rahat ve kolay olsun diye 
yazarları etiketlemek , belli 
raflara yerleştirmek meraklı­
sı edebiyat tarihçilerine göre 
Hüseyin Rahmi , Servetifûnun 
dışındakiler faslında incele - 
nen bir yazardır. Ahmed M it­
hat efendi ile başlayan bir 
çizginin sürdürücüsü say ılır . 
Ahmed Rasim bu çizgide o - 
nun hemen yanında anılan baş­
ka bir addır. Sermed Muhtar 
Alus ise Hüseyin Rahmi1 nin 
sürdürücüsü olarak gösteri - 
lir. Her şematizmin olduğu gi­
bi bu tablonun da sakıncaları 
ortadadır. Ortak benzerlikler 
çok vurgulandığı için kişisel 
özellikler arada hayli güme 
gider.
Bence, Hüseyin Rahm i'yi, 
her orijinal kişilik gibi, ayrı 
olarak almak,ayrı olarak in -  
celemek gerekir.
Hocası, koruyucusu Ahmed 
Mithat efendinin halkçı roman 
tarzının etkisinde kaldığı ne 
kadar kesinse,onun getirdiği 
mizah anlayışının o zamana ka 
dar benzersiz olduğu da o ka­
dar kesindir.
Çatık kaşlı yazmanın cid­
di, derin yazmak sanıldığı, an- 
laşılmamanın seviyelilik diye 
yutturulduğu bir ortamda,ona 
"Avam i" denilmesinin,mizah­
çılığının hafiflik gibi yerilme­
sinin nedenleri kolay anlaşı - 
lir. Sayın Ecevit'in deyimiyle 
"  E litist" geçinen bir grup , 
yani Fecr-i A ti'c iler ve bun­
ların içinden özellikle biri , 
Şahabettin Süleyman, onun"Ca- 
dı" adlı romanını eleştirirken 
"Avam için edebiyat yapıl - 
maz" diyordu. Hüseyin Rahmi' 
nin buna verdiği karşılık il - 
g inçtir:
"Halkbilgisizlikiçinde bo­
ğulsun, koca bir millet yoksul­
luğa mahkum ol sun, biz karşı­
dan seyrine bakalım öyle mi ? 
Siz edebiyatı, kendi aranızda 
geçen kalp akçaya,yalnız seç­
kinlere özgü bir şifreye çevir­
mek istiyorsunuz. Kendi yolu­
nuzun dışında kalanları akıl 
Bahibi saymamaya kalkıyorsu­
nuz. "
Halka bir ilkokul öğret­
menliği yapmakla övünen Ah­
med Mithat Efendi ekolünün 
genç temsilcisinden başka tür­
lü karşılık beklenir miydi ?0 - 
nun yapıtları, Fecr-i A ti'c ile - 
rinkine kıyasla, sadece daha 
halkçı değil,daha da açık se - 
çik.daha da güçlü idi. Fransız 
ların bir deyimi vardır .-"Açık 
seçiklik yazarın okura ilk ne­
zaket borcudur"derler. Fecr-i 
Ati'nin, sonra Fecr-i Aticilik­
ten çıkmak şartı ile ,yetiş tir­
diği iki güçlü romancısı Ya - 
kup Kadri Karaosmanoğlu ile 
Refik Halid Karay sözümüzün 
dışındadır. Şahabettin Süley - 
man'ın,üstün gördüğü kendi 
yapıtlarından bugüne ne kal - 
dı? Oysa "Avami" sayılan Hü­
seyin Rahmi bugün halâ yaşı­
yor.
Onun yaşayan yanı,roman­
cı yeteneği, kahramanlarını ki 
şileştirmedeki ustalığı, Türk 
dilini nefis bir halk mizahı ile 
yoğurabilişi ,Türk sokağını, 
Türk mahalle konuşmalarını 
ilk defa şaşılacak bir yoğun - 
lukla Türk romanına getire - 
bilmiş olm asıdır. Toplumun 
geçiş döneminde rastlanan bü­
tün aksaklıklara parmak bas­
mayı bilmiştir. Alafrangalaş­
makta olan bir ortamın sivri­
likler i, batıl inançlar,aile u - 
yumsuzlukları,kuşak çekiş -
Bugün, ölümünün otuzuncu 
yılında andığımız H.Rahmi
m eleri, romanlarının başlıca 
temalarını teşkil eder. Hüse­
yin Rahmi,tipik bir İstanbul­
lu yazardır. Hünkar yaveri 
bir paşanın oğlu olarak dlin - 
yaya gelmiş, çocukluğu İstan­
bul hanımlarının eteği dibin - 
de ge çm iş ,-o  rahat, tabii 
renkli ve su gibi akan dil ko - 
laylığını belki de buradan a l­
mıştır-keskin gözlemi, ola - 
ğanüstü bir belleği olan bir 
İstanbul çocuğudur. Doğduğu 
şehrin sınırlarını hemen hiç 
aşmamıştır. Yurdunun insan - 
larını.hep İstanbul'daki yaşam 
ları ile ve bir İstanbullu açı - 
sından işlemiştir.
Hüseyin Rahmi'de, arada 
bir kınanan bir yan da, bunca 
sosyal soruna yönelmiş olma­
sına karşın, çok düzeyde kal - 
mış,derine,asıl nedenlere g i­
dememiş olmasıdır. Gerçek - 
ten de Hüseyin Rahmi bütün 
sosyal aksaklıkları naif bir 
görüşle,sadece ilkelliğe,cahil, 
liğe,açlığa cinsel içgüdülere 
yorarak açıklamaya kalkmış­
tır. Dünyayı eğitimle düzelte­
ceklerini sanan naif pedagog­
lar gibi dialektik gerçeğin d ı­
şında kalmıştır. Türk toplumu 
nu, tarihsel ve ekonomik ge - 
lişmesi içinde almamıştır.
Bu böyle olmakla birlikte 
Hüseyin Rahmi'nin Türk çağ - 
daşları içinde acaba kim bu 
olgun perspektife erişm iştir. 
Onu da sormak gerekmez mi ? 
Bu düzeycilik o dönem Türk 
yazarlarının hepsinin ortak 
bir eksiği değil mi ? Yine de 
Hüseyin Rahmi onların arasın, 
da,yanlış teşhislerle de olsa, 
sosyal yaraları en iyi en etki­
li deşeleyeni olmuştur.
Hüseyin Rahmi 'yi çağımı­
zın penceresinden değerlen - 
dirirken,kendi çağına ve d ö ­
nemine getirdiği yenilikleri 
asla küçümsemeye gitmeme - 
liyiz. Bu yeniliklerin başında 
Türk halkına okuma zevkini 
aşılayışı gelir. Ahmet Mithat 
Efendinin başlattığı bu kam - 
panyada onun öğrencisi daha 
ileri gitmiş .halkı daha seviye­
li bir anlatıya alıştırmakta bü­
yük yararlığı dokunmuştur.Hü 
şeyin Rahmi'nin getirdiği i - 
kinci yenilik,yukarıda da sö­
zünü ettiğimiz gibi,şöyle ve ­
ya böyle yine de sosyal sorun 
lara yönelmesi bunları isabet 
li veya isabetsiz de olsa bir 
takım nedenlere bağlamak is ­
temesidir. Asıl getirdiği üçün­
cü yenilikse, "Ağır otur da 
molla desinler" fetvasmca 
edebiyat eşit ciddilik sanan 
bir toplumun edebiyatına,mi­
zah denen bir açının varlığını 
hatırlatmış ve gözlemlerini , 
yorumlarım bu felsefi distans- 
tan faydalanarak sunmuş ol - 
masıdır.
■ HALDUN TANER
©
Aynı zamanda resim meraklısı olan Hüseyin Rahmi '  -  
nin birkaç tablosu ve kitapları.
Kişisel Arşivlerde İstanbul Belleği 
Taha Toros Arşivi


Hüseyin Rahmi, halka okuma zevkini aşılamış, edebiyata mizah denen unsuru hatırlatmıştı

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository