Taha Toros Arşivi, Dosya No: 218-Sabahattin Ali.



Not: Gazetenin "Politika ve Ötesi" köşesinde yayımlanmıştır.İstanbul Kalkınma Ajansı (TR10/14/YEN/0033) İstanbul Development Agency (TR10/14/YEN/0033

Mehmed Kemal

Istanbul Sehir University Repository

£> 77 - 5 , 7^31
Sabahattin
Ali
Üstün
Sabahattin Ali'nin öldürüldüğünü herkes kabul edl 
yor da, nasıl öldürüldüğü tartışmalıdır. Sınırda mı öl- 
dürüldüş, öldürülmüş de sınıra mı götürülmüş, bir kira­
lık katil tarafından mı, yoksa bir ajan tarafından mı Öl­
dürülmüş? Bütün bu soruların yanıtı açık değildir. Bu 
konuda araştırmalar yapıldığında ya soruların yanıtı bu 
lunacak, ya da soruların sayısı kabaracaktır.
Edebiyat Cephesi dergisinde araştırmacı Yalçın Kü­
çük, eldeki belgelere göre Sabahattin Ali’nin ölümünü 
aydınlatmaya çalışıyor. Yazar, bütün belgeleri İnceledik 
ten sonra şu yargıya varıyor:
« . . .  öyleyse bir tek sonuç kalıyor: Sabahattin Ali, 
Bulgar sınırına ulaştı. Kartviziti İmzaladı. AH Ertekfn’e 
verdi. Yonındakllerle vedalaştı. Bulgaristan tarafından 
Bulgar askerleri göründü. Tam  bu sırada Türkiye tara­
fından ateş başlodt.
Şimdiki bilgilere göre başka bir çözüm yok. Bu çö­
zümde mutlaka Mllllî Emniyet İle İşbirliği vor. Çünkü Sa­
bahattin Ali, kaçış planının Millî Emniyet tarafından bi­
lindiğini biliyor. Sabahattin Ali MIHI Emniyete bir şey ver 
meden, sosyalizme geçmesine İzin verllmlyeceğinl bile­
cek durumda.»
Bu arada Yalçın Küçük, Sabahattin Ali’nin yakınları­
nı teybe konuşturan teyp tutanakçısına da şu öğüdü ve­
riyor: « . . .  teybini almalı vs daha önce soru sorduğu kim 
selere, burada yazılanların ışığında, yeniden sorular 
sormalı...»
Sabahattin Ali’nin yakınlan, hlköyeoi üstadın geve­
zeliği ve her kamptan İnsanla konuşması yüzünden başı 
nın derde girdiğini söylerler. Gerçekten de Sabahattin Ali 
çok konuşur, siyasal eylemi birbiriyle çelişen İnsanlarla 
çok ahbaplık etmekten çekinmezdi. Zekası İle her türlü 
kaza ve belayı atlatacağını sanırdı. Görüldü kİ zekâsı bu­
na yetmedi. Zeka, çoğu zaman kurnazlığın ve hilenin ö- 
nünde yenik düşer. Sabahattin Ali’nin kılıçtan keskin ze 
kasını hile ve kurnazlığın kaypak kasaturası dize getir­
miştir.
Sabahattin Ali'nin Komünist Partisi üyesi olmadığı­
nı Nazım Hikmet’ln bir yazısından öğreniyoruz. Nazım 
Hikmet onun İçin, «Türkiye Komünist Partisinin sempa­
tizanı İdi.» diyor. Eğer Sabahattin Ali. bir parti üyesi ol­
saydı, ne hoş görülen gevezelikleri yapabilirdi, ne de t- 
zin almadan yurt dışına kaçmaya davranırdı. Partinin ce 
İlk disiplini ona bazı bireysel davranışlarda bulunmayı 
yasaklardı. Kim bilir, belki de başına bu ölüm gelmezdi. 
Gerçi Sabahattin Ali'yi düşmanları komünist olmakla 
suçlarlardı ama, görüyoruz kİ, hikayeci üstad parti üye 
sİ olmadığı için bir komünist de sayılmazdı. Çünkü ko 
mûnlst, ancak komünist partisi üyelerine denir. Bizim 
emniyet görevlileri İse sürekli olarak ner markslstl, her 
solcuyu komünist olarak damgaloyarak yanılgıya düşer 
ler.
Yalçın Küçük, Sabahattin Ali’nin Türkiye faşltlerln- 
ce çok çatılan «içimizdeki Şeytan» romanından söz e- 
dlyor. Bu roman, pek ahım, şahım bir şey değildir. Ünl 
vorsite öğrenciliği yıllarındaki öğrenci, öğretmen ilişklle 
rlnl anlatır. Faşist öğretmen ve öğrencileri konu aldığı, 
buradaki tiplerden çoğu gerçeklerine benzediği İçin fo- 
şistler gocunmuştur. Roman da bu yüzden epeyce ün ka­
zanmıştır. Bir Kuyucoklı Yusuf gibi dört dörtlük değil­
dir.
Faşizmden söz eden bir roman, tek parti dönemi 
nln Ulus gazetesinde yayınlanabilir miydi? Gerçi o yıl­
larda Ulus gazetesini yöneten Falih Rıfkı Atay'ın, her 
türlü düşünceye açık hoşgörüşü vardı. Fakat parti yö­
neticileri faşizme kıyasıya çatan bir romanın yayınlan­
masına İzin vermezlerdi,
içimizdeki Şeytan romanının Ulus’ta yayınlandığı 
yıllarda bir raslantı olarak ben de Ulus’ta çalışıyordum. 
Sabahattin Ali’yi de o yıllarda tanımıştım, Sanırım 
1S42 - 43’tü- Sabahattin Ali askerliğini yapıyordu, Sarı 
Kışla’da ya da Etlik’tekl birliklerden birinde... Hemen 
her akşam üstü gazeteye gelirdi. Üstünde usta işi ter­
ziden çıkmış, gövdesine oturmuş asker urbası vardı. 
Ayağında çizmeler... Belki de süvari İdi. Hafif kırlaş­
mış sacları ve çerçevesiz gözlüğü dikkati çekerdi.
Gazeteye romanın tümünü vermediği ¡cin gelir, ardı­
nı gazetede yazardı. Bir masaya oturur, önüne bol müs­
vedde kağıdı alır, dolma kalemle «tefrika» sini tamamlar 
di. Yazarken süratli çalışır, çevresindekilere aldırmazdı. 
Yazısını, daha çok. Nurettin Artam, Hikmet Tuna, Ah­
met Şükrü Esmedin çalıştıkları odada yazardı. Gözle­
rimin önünden Sabahattin Ali’nin güleç yüzü, çalçene 
konuşmaları, küçük büyük tanımaz şakaları geçiyor.
Tek parti dönemi, sanatçı kendinden yana değilse 
dayanamazdı. Eğer bir sanatçı dayanmak İstiyorsa tek 
parti ile ırak yakın bir İlişki kurmak zorunda Idl. Baş- 
kc türlü barındırmazlardı. Öyle sanıyorum ki, Nazım Hik­
met’! sadece orduyu İsyana teşvik etmekten hapse atma­
mışlardı. Öteki sanatçılara gözdağı vermek için Nazım 
Hikmet gibi bir sanatçıya kıymışlardı. Biraz başkaldır­
mak İsteyen sanatçıya:
«Bak, Nazım Hikmet’ln başına gelenler sonra senin 
de başına gelir...» diye gözdağı verirlerdi. Eğer Nazım 
Hikmet, Yahya Kemal'den boşalan CHP'nln kültür ve 
sanat danışmanlığı görevim kabullense İdi belki d8 ba­
şına gelenlerin hiç biri gelmezdi.
Sabahattin Ali, bütün bunları bildiği İçin, gençliğin­
de yazdığı bir şiir yüzünden tökezlenmiş, hemen yüz ge­
ri dönmüştü. Sinop hapisaneslnden çıktıktan sonra Gazi 
İçin (O zamanlar Atatürk'e Gazi denirdi) bir şiir yaz­
mış, bağışlanmış, devletten görev almıştı. Sabahattin AH 
bu manzumesinde şöyle mısralar döktürmüştü:
Şensin çeyrek asırlık günlerimi dolduran 
Seni çıkarsam ömrüm başlamadan bitiyor
•••••UM»*»**«***«**************' ••
Kısacası ömrümü verdim Ulu GazPye 
Gönlümde şimdi yalnız onun aşkı yatıyor
Kendi ömrü için çeyrek asır dediğine göre. Saba­
hattin Ali. o yıllarda, 24 -  25 yaşlarında, çiçeği burnunda 
bir delikanlıdır- Şiirle olsun, düzyazı ile olsun o zamantar 
yaptıkları birer gençlik başkaldırısıdır. Bir örgüte bağlı 
olmayarak yapılan bu başkaldırılardan cayılsa ne olacak 
coyılmasa ne olacaktır, hepsi de birer gençlik çılgınlığı­
dır. Bunları siyasal İktidar da çok İyi bildiği İçin o yıl­
larda Sabahattin Ali’ye rejimin içinde bir «yaramaz ço­
cuk» gözüyle bakılmıştır.
Doha sonra çok partili döneme girdiğimizde ve Sa­
bahattin Ali Marko Paşa gibi siyasal edebiyatımızda çok 
etkili bir dergi çıkardığında artık «hasım» olmuştur. 
Çatışmaları, yargı önüne çıkarılmaları, sık sık tutuklan­
maları bu yüzdendir. Her eylemi bağışlanamazdı, ba­
ğışlamadılar da... Cok partili döneme geçildiğinde ken­
dini tehlikede gören tek parti, yandaşı gibi görünen 
solculardan kendini soyutlama yollarını aramıştır.
Sabahattin Ali karşıdadır, hem CHP’nln hem de 
DP’nin boy hedefi olmuştur. Başına ne gelecekse, bun­
dan sonra gelecektir.
Kişisel Arşivlerde İstanbul Belleği 
Taha Toros Arşivi
* 0 0 1 5 1 2 8 3 2 0 0 6 *
POLİTİKA 
VE ÖTESİ
MEHMED 
___KEMAL____ i
T • T -  ?


Sabahattin Ali üstün

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository