Taha Toros Arşivi, Dosya No: 111-Hüseyin Rahmi Gürpınarİstanbul Kalkınma Ajansı (TR10/14/YEN/0033) İstanbul Development Agency (TR10/14/YEN/0033

Kutlu, Şemsettin

Istanbul Sehir University Repository

ALTI cınv
Ölümünün 20. Yıldönümünde:
Hüseyin Rahmi Gürpınar
Ahmet Mithat Efendi, zama­
nının dev yazarlarından biriydi. 
Bir gün kendisine, gazetesinde 
yayınlanmak üzere, bir  roman 
gönderildi. Müsveddeyi okuyan 
Ahmet Mithat Efendi, romanı 
çok beğendi. Yazarını gazeteye 
çağırdı. Onun yaşlı başlı, kerli 
ferli biri olacağını düşünüyor, 
du. Gele gele 17 - 18 yaşlarında, 
utangaç, çekingen bir genç çı­
kageldi Tecrübeli yazar bu ço 
cuğun, değil böyle bir  roman 
yazabilmek, anlıvabilecek güçte 
bile olacağına inanamıyordu. Sa 
kın romanı bir  yerden aşırmış 
olmanındı... Kaşlarını çatt ı;  ya­
zı çalmanın, yalan dolanla ede­
biyat dünyasına girmek isteme- 
nin faydasızlıkları üzerine na­
sihatlerde bulunmaya başladı. 
Ama karşısındaki gencin yanak­
larından süzülen temiz gözyaşı 
damlalarını görünce, yanıldığı­
nı anlamakta gecikmedi. Ona 
destek oldu; gazetesine aldı Bu 
olayın sonunda. Türk edebiya­
tının büyük romancısı Hüseyin 
Rahmi doğmuş oldu.
Hünkâr yaverlerinden Sait Pa­
şanın oğlu olan Hüseyin Rahmi, 
1864 yılında ts tanbulda doğ­
muştur. Genellikle, özel bir öğ­
retim gördü. Gençlik yıllarında 
kısa süren b ir  kaç mem urluk 
hayatından sonra, bütün çalış­
malarını sadece basına ve ede­
biyata bağladı. 1936 dan 1943 yi- 
lına kadar Kütahya milletvekil­
liğinde bulundu. 8 m art 1944 te, 
ömrünün bütün ikinci yarısını 
geçirdiği, Heyheliadada öldü. O 
rada gömülüdür.
* * *
özell ikle  ilk eserlerinde ko­
ruyucusu Ahmet Mithat Efendi­
nin izinden yürüyen, onun gibi 
geniş halk yığınlarına seslenip, 
romanlarında onların yaşayışla­
Y azan: Şemse ttin KUTLU
rını yaşatan Hüseyin Rahmi 
Gürpınar; Tanzimat sonrası 
Türk edebiyatının en sevilmiş, 
en çok eser vermiş, en popüler 
olmuş yazarıdır. Zamanla Ah­
met Mithat Efendinin yolundan 
ve etkisinden sıyrılmış, onunki­
lerden daha gelişik, daha başa­
rılı romanlar meydana getirmiş­
tir. ö te  yandan, yaşdaşları ve 
çağdaşı bulunduğu Servetifü- 
nunculardan da, tamamiyle ay­
rı, bir sanat ve estetik görüşü- 
ne sahiptir
Hüseyin Rahmi Gürpınarın en 
büyük özeliği «halk romancısı» 
oluşudur. Zamanına göre pek 
külfetsiz sayılabilecek duru ve 
akıcı Tiirkçesi ile, sanatta  şu
ya da bu kaygıları pek önemse­
meden yazmış; yazdıklarının 
müm kün olduğu kadar çok o- 
kuyucu tarafından okunmasını 
yeterli bir başarı saymıştır . O. 
edebiyatın yukarıdan aşağıya, 
yani aydınlardan halk vığınına 
değil; aşağıdan vukarıya. yani 
halk yığınlarından aydınlara 
doğru gelişip evrimleşmesi ka­
nısındadır. Böylelikle, aynı za­
manda, geniş yığının eğitilmesi, 
aydınların çoğaltılması da sağ­
lanmış olacaktır. Yazar, bu ka­
nısında gerçekten samimî olma­
lı ki romanlarının önemli bir kıs 
mında zaman zaman asıl konu­
yu bir yana bırakıp, bir takım 
bilimsel ve eğitsel düşüncelere 
dalm akta; okuyanlardan belki 
yüzde doksan beşinin, bu dü­
şüncelerin bulunduğu sahifeleri 
haşır haşır çevirerek, kesildiği, 
yerden konuyu arıyacağını ak­
lına bile getirmemektedir.
Dili ile yapıcı ile, konularını 
heyecanlı ve çekici olaylara ta­
kıp sürükliyen ustalığı ile hal­
ka mal olmuş Hüseyin Rahmi­
nin, belki de, en çok aksıyan yö 
nü bu tutumdur.
Romanlarının kahram anlan , 
genellikle, alafrangalığa sırt çe­
virmiş yerli tiplerdir. Taklitçi 
alafranga tipler, —her zaman, 
ilk romanı olan Şık’taki kadar 
aşırı .verilmemişlerse de— çoğu 
zaman gülünç ve köksüz yönle­
ri ile ele a lınmışlardır Bunun­
la beraber Hüseyin Rahmi Gür­
pınar, rastgele yerli tipleri mak 
bu) örnekler olarak göstermek­
ten de uzaktır. Akdine, yontul­
mamış a la turkalarla  ve alatur. 
kalıklarla  da, aynı ölçüde, alay 
eder. Romanlarındaki kahra­
manların çoğu on dokuzuncu
yüzyıl sonu İstanbul toplumu- 
nun son derece canlı, hareketli 
örnekleridir. Eserleri, büyük 
şehrin günlük yaşayışından alın­
mış renkli sahnelerle doludur. 
Anadolu insanlarına, Anadolu 
gerçeklerine gelince; o, bu konu 
ya eğilmeyi ya düşünememiş, 
ya da bu alanda kendisini pek 
yetkili görmemiş olmalıdır ki, 
Servetifünunculara benziyen 
tek tarafı burasıdır: Hüseyin
Rahmide de Anadolu yoktur.
Hüseyin Rahmi G ürp ınar’da 
bol rastlanan elemanlardan biri 
de mizahtır. Geniş realizminin 
yanıbaşmda, bazan omuzu ucun­
da romantik temalara sık sık 
rastlamak mümkündür. Bu ro­
mantizmle realizm, zaman za­
man, kucaklaşıp romanlarının 
ortamını bir melodram havasına 
da büründürebilirler.  İşte bütün 
bu oluşların yanında, hemen dai 
ma, mizah çeşnisini de bulabi­
lirsiniz. Romancı, mizaha geniş 
yer ve önem verir. Bu yüzden, 
okuyucularının çoğu, kendisini 
bir  mizah yazarı olarak tanır, 
•sever ve arar lar .  Oysaki Hüse­
yin Rahminin mizahı, güldürü­
cü olduğu kadar, gülünç yön­
lerimizin açıklanması ve hicve- 
dilmesi temeline dayanır. Dola- 
yısiyle denilebilir ki; mizah on 
da bir amaç değil, b ir araç ni­
teliğindedir.
Hüseyin Rahmi Gürpınar, tat 
lı dili, tatlı  anlatışı, usta göz- 
lemciliği, romanlarının konula­
rını güçlük çekmeden düzenle­
yip kolaylıkla vürütüşü. çok 
yazmış, çok okutmuş bir vazar 
oluşu ile Türk edebiyat tarihin­
de haklı ve onursal bir  yer tu t­
muş, unutulmıyacak romancıla­
rımızdan biridir. Ölümünün yir 
minci yıldönümünde kendisini 
engin saygı ve sevgilerle anmak
Kişisel Arşivlerde İstanbul Belleği 
Taha Toros Arşivi


Ölümünün 20. yıldönümünde:Hüseyin Rahmi Gürpınar

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository