Taha Toros Arşivi, Dosya No: 50-Cenap Şehabettin.



Not: Gazetenin "Olaylar ve İnsanlar" köşesinde yayımlanmıştır.İstanbul Kalkınma Ajansı (TR10/14/YEN/0033) İstanbul Development Agency (TR10/14/YEN/0033

Pulur, Hasan

Istanbul Sehir University Repository

12 NİSAN 1977*****»**★ *★ *■*★ **★ ★ **★ ***»* ****** A A AA **********
OLAYLAR
*svej İNSANLAR
HASAN PULUR
OSMANLI YENİLİKÇİSİNİ 
MERAK EDER MİSİNİZ?
a o w f ío -1
BİRKAÇ gündür Şükran Kurdakul’un yeni yayınla­nan “ Çağdaş Türk Edebi­
yatı/Meşrutiyet Dönemi” yapıtı­
nın sayfalarını karıştırıyoruz. 
(★>■
Eğer bu yapıta “ antoloji”  de­
nilecekse en azından “ bambaşka 
bir antoloji”  demek gerekir.
Nedir şimdiye kadar alışıla­
gelen antolojilerin özelliği?..
Bir hayat hikâyesi, iki satır 
sanat ve dünya görüşü, roma­
nından, ya da şiirinden birkaç 
bölüm.
Oysa Şükran Kurdakul öyle 
yapmamış ki!
Ya ne yapmış?
“ Çağdaş Türk Edebiya­
tı/Meşrutiyet Dönemi’nde, özel­
likle akımların ve kişilerin sunu­
luşunda siyasai iktidarların gü­
dümlü tarih politikalarına baka­
rak hizaya gelmemeye özen gös­
terdik. Örneğin Ziya Gökalp’le 
birlikte 1921’lerde Gökalp sos­
yolojisini eleştiren düşün adam­
larının, Mehmet Emin (Erişir- 
g i I) I erin, Marx’çı, Sadrettin 
Celâl ve Dr. Şefik Hüs- 
nü’lerin; “ Genç Kalemler” i, 
“ Yeni Mecmua” yı, “ Dergâh” ı ta­
nıttığımız ölçüde “ Kurtu!uş” un, 
“ Aydınlık” ın özelliklerini yansıt­
maya ça lıştık. Dönemlerine 
damgalarını basan sanatçıları 
ayrı kesimlerde değerlendirir­
ken, belirli ölçüler içinde sanat­
larının yapısal özelliklerine yak­
laşma kaygısından uzaklaşma­
dan, yapıtlarının dayandığı fel­
sefeyi çözümlemeyi amaçladık.” 
★ ★ ★
Evet, Şükran Kurdakufun ya­
pıtını karıştırıyorduk.
Birden, bir başlığa gözümüz 
takıldı:
“ BİR OSMANLI YENİLİKÇİSİ” 
Kimdi bu acaba?
Niçin OsmanlI yenilikçisiydi? 
Şükran Kurdakul bu soruların 
cevabını şöyle veriyordu:
“ (..... ) İttihat ve Terakki Fır-
kası’nın izlediği politikaya doğ­
rudan doğruya karşı çıkmıyor, 
ama Ziya Gökalp ve arkadaşları­
nın Genç Kalemler dergisinde 
başlattıkları yeni dil hareketini 
küçümseyici ifadelerle eleştiri­
yordu. Özellikle, daha önce, 
“ Edebiyat-ı Cedide" topluluğu 
içinde bulunan Ahmet Hikmet 
(Müftüoğlu, 1870 - 1927)in gö­
rüşlerini tartıştığı “ Inkılâb-t Li­
san” (Halk gazetesi 118, 9 tem­
muz 1912) adlı yazısında, arapça 
ve farsçadan ilgisi kesilince Os- 
manlıcanın bereket kaynakların­
dan yoksun kalacağını, Türkçe- 
nin bilimsel düşünceyi karşıla­
maya yetmeyeceğini ileri sürü­
yordu. OsmanlIydı ve geleneksel 
bütün değerleri korumak için 
kendi kendisine görev vermiş gi­
biydi.
Ayrıca hem küçük burjuvazi­
ye, hem Osmanlı ahlâkına örnek 
olabilecek niteliklerini kimliğin­
de birleştirebilme ustalığını da 
başarabildiğinden Darülfünun’da 
iki kürsüye birden (Fransız dili 
ve Batı edebiyatı) atanma olana­
ğını elden kaçırmadı (1914). Bu 
tarihten 1918’e kadarda Ittihat'çı 
liderlere, “ İnkılâbın kalbi Talât ve 
bâzusu Enver...” biçiminde öv­
güler düzmeye başladı. İpek ti­
careti yaparken Şam’da kendisi­
ne ücretsiz vagon verilmesini 
buyuran Cemal Paşa’yı ise “ Ka­
dife eldiven içinde çelik bir yum­
ruk” olarak tanıttı.
Bir süre sonra Darülfünun’da- 
ki görevlerine Osmanlı Edebiyatı 
Tarihi hocalığını da (mayıs 1917) 
ekleme başarısı gösteren Cenab 
Şehabettin, 1. Dünya Savaşı’nın 
sonucu belirmeye başlayınca, 
önce çoğunluğunu Ittihat’çı olan 
Meclis’e, sonra da partinin lider­
lerine karşı hakaret dolu yazılar 
yazdı. Anadolu’da ilk mücadele 
örgütlerinin oluşmaya başladığı 
bu evrede, fırsat kollayıp, “ Millî 
edebiyat akımı” na yandaş olan­
larla tartışıyor, “Türkçe kökenli 
sözcükleri ağzına almaktan 
utandığını”  bile ifade etmekten 
çekinmiyordu. Çünkü, siyasal 
güç, sadrazamlığa getirilen Da- 
mad Ferit Paşa'nın kimliğinde 
işbirlikçilerin eline geçmişti. Sö­
mürgeci işgal ordularının sün­
güleri altındaki bu dönemde, Ali 
Kemal’in “ Peyam” gazetesinde 
(1920-22) ulusal savaşı yeren,
ayıp sayan yazılara imza attı 
Bursa’nın savunması için gö­
ğüslerini siper eden vatansever­
lerden sıkılmadan, “ İlkbaharda 
Bursa ovasını bir savaş alanı 
yapmak yarabbil. Bu çılgın te­
şebbüs güzelliğe, tabiatın huku­
kuna, zemine ve semâya hepsine 
karşı öyle ahmak bir cinayettir 
k i...”  biçiminde sözlerle ulasal 
bilince karşı koymaya çalıştı.
Kurtuluş savaşının kazanıldı­
ğı günlerdeyse, kendisini “ hakir 
bir şair” olarak niteleyerek ba­
ğışlanmasını istedi. Yalnızca 
Darülfünun’daki görevlerinden 
ayrılmak zorunda kalmış (eylül 
1922), yeni dönemin yargısından 
yakasını kurtararak, devrimci ke­
silmişti. Bu kez de “ Gazi’nin ulu, 
işlek ve hiç bir yükseklikten yıl­
maz dimağı” ndan söz ederek 
onu, “ ebedî, şanlı inkılâp karta­
lı...”  biçiminde nitelemelerle öv­
me fırsatını kimseye bırakmaya­
caktı. (Ölm. 13 mart 1934).”
★ ★ ★
Çok mu merak ettiniz bu “ Os­
manlI Yenilikçisi” nin kim oldu­
ğunu...
Meraka değer mi?
Bakınız sağınıza solunuza...
Daha nesli tükenmedi bunla­
rın.
Tükeneceğe de benzemez ya!
( * )  MAY Yayınlan
¥¥¥¥¥¥¥¥¥¥¥¥¥¥¥¥¥¥¥¥¥¥¥¥¥¥¥¥¥¥¥¥¥¥¥¥¥¥¥¥¥¥¥¥¥
Kişisel Arşivlerde İstanbul Belleği 
Taha Toros Arşivi
*
 •
¥
¥
¥
¥
¥
¥
¥
¥
¥
¥
¥
¥
¥
¥
¥
¥
¥
¥
¥
¥
¥
¥
¥
¥
¥
¥
¥
¥
¥
¥
¥
“¥
¥
¥
¥
¥
¥
¥
¥
¥
•


Osmanlı yenilikçisini merak eder misinz?

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository