Taha Toros Arşivi, Dosya No: 195-Tanzimat Tarihinde Dar'ül-bedaiİstanbul Kalkınma Ajansı (TR10/14/YEN/0033) İstanbul Development Agency (TR10/14/YEN/0033

Çetinor, Bülent

Istanbul Sehir University Repository

R ESİMLERİNDE GELENEKSEL MİMARİNİN AYRINTILARINI BÜYÜK BİR SABIRLA İŞLEYEN RESSAM OSMAN HAMDİ BEY ÖLÜMÜNDEN 83  YIL SONRA TABLOLARINDA YAŞIYOR.
THE PAINTER OSMAN HAMDİ BEY WHO DIED 83 YEARS AGO DEPICTED 
OTTOMAN ARCHITECTURE IN  FINE DETAIL AND SPENT THE SUMMERS 
WORKING A T HIS HOUSE IN  ESKİHİSAR.
By BÜLENT ÇETİNOR Photos MURAT ERGİN
Tarihe geçmiş her ünlünün, eserleriyle beraber, 
doğduğu, büyüdüğü yerler de ün kazanmıştır. 
Genellikle evleri müze yapılır, büstleri, heykelleri 
caddeleri, meydanları süsler. Kimi hiç hatırlanma- 
yıp unutulur. Kimi hayat­
ta iken pek hatırlanmaz 
ama, öldükten sonra kıy­
meti anlaşılır.. Osman 
Hamdi Bey için de böy­
le.. İstanbul Arkeoloji 
Müzesi'nin ve Sanayi-i 
Nefise M ektebi'nin 
(Güzel Sanatlar Akade­
misi, sonra Mimar Sinan 
Üniversitesi) kurucusu 
ressam Osman Hamdi 
Bey de bugün müzeler­
deki ve sanatsevenlerin 
ellerindeki çok değerli 
tablolarıyla ve Türk kül­
türüne kazandırdığı eski 
eserlerle, müzelerle yaşa­
maktadır. Ancak ölümün­
den 75 yıl sonra, bizim 
nesil ona bir müze yapa­
bilmiştir.
Osman Hamdi Bey 1842 
yılında İstanbul'da doğ­
muş ve 1910 yılında 
İstanbul'da Kuruçeş­
me'deki konağında vefat 
etmiştir. 1857 yılında hu­
kuk öğrenimi için Paris'e 
giderek 12 yıl kalan 
Osman Hamdi Bey hu­
kuk öğrenimini bırakarak 
Gerome, Boulanger gibi 
ünlü ressamların yanında çalışmıştır. 1871'de İstan­
bul'a dönen Osman Hamdi Bey Teşrifat-ı Hariciye 
Müdür Muavinliği ve Viyana'daki Milletlerarası ser­
gide komiserlik görevlerini, 1875'de Hariciye 
Umur-u Ecnebiye katipliği, 1876'da Matbuat-ı 
Ecnebiye Müdürlüğü, 1877'de Beyoğlu Altıncı
P laces where the fatuous were bom or lived often 
acquire their own share of fame through associa­
tion. Their homes are turned into museums their 
busts and statues adorn streets and squares The
house of Osman Hamcli 
Bey, where he lived and 
painted for many years, 
has now been restored 
as a museum which 
attracts many visitors to 
the picturesque village 
o f Eskihisar near 
Istanbul.
Osman Hamdi Bey was 
the founder o f Istanbul 
Archaeological Museum 
and the Academ y o f 
Fine Arts, now Mimar 
Sinan University, as 
well as an artist whose 
memory lives on in 
these institutions and  
his paintings in muse­
ums and private collec­
tions. Not until 75 years 
after his death, howev­
er, was his house 
restored and opened to 
the public.
Born in Istanbul in 
1842, Osman Hamdi 
Bey died in Kuruçeşme, 
Istanbul in 1910. He 
went to Paris to study 
law in 1857, but soon 
abandoned his original 
intention in order to 
pursue pa in ting  at the studios o f Gerome, 
Boulanger and other celebrated artists o f the 
period. In 1871 he returned to Istanbul, where he 
served as assistant director o f protocol at the 
Ministry o f Foreign Affairs, and organised the 
Turkish stand at the international exhibition in
A M ASTER PAINTER
and
HIS V ILLA G E
OSMAN  
HAMDI
ve
ESKİHİSAR • • • •
KOYU
36
S K Y L IF E  M A Y IS  MAY 1993
37
S K Y L IF E  M A Y IS  M AY 1 9 9 3
Daire Belediye Müdürlüğü 
görevlerini yapmıştır. 
1881'de Aya İrini 
K ilisesi'nde kurulan ilk 
Arkeoloji Müzesi’ne müdür 
olarak tayin edilmiş ve 
1883-1895 yılları arasında 
yabancı arkeologlarla birlik­
te Anadolu'daki kazılara ka­
tılmıştır. Sayda'daki lahitlerin 
hiç hasar görmeden çıkarılıp 
İstanbul'a Arkeoloji 
Müzesi'ne getirilmesi, müze­
nin büyütülüp yenilenmesi, 
dünyaca ünlü Kütüphanenin 
kurulması ve yayınları, 
Osman Hamdi Bey'i toplu­
ma tanıtan en önemli çalış­
maları olmuştur. Bugün bile 
çok zorluklarla çıkılan 
Nemrut Dağı'nın zirvesinde­
ki Kommagene Krallığı1 nın 
kalıntılarını inceleyerek 
1890'da Human ve 
Puchstein ile birlikte yayın­
laması ve 1892'de (Une 
Necropole Royale de Sidon) 
adlı eserleri, ününün daha 
da yayılmasını sağlamıştır. 
Resim çalışmaları ve araştır­
maları sonunda Avrupa'nın 
birçok üniversitesinde fahri 
doktorluk ünvanı verilmiştir. 
Zaman zaman kendisi ve 
eserleri hakkında yeni ya­
yınlar ve araştırmalar yapıl­
maktadır. Yine de Osman 
Hamdi Bey sanatçılarımız 
arasında üzerinde en çok 
eser verilen ve değeri bili­
nenlerin başında gelir. 
Sadrazam Ethem Paşa'nın 
büyük oğlu olan Osman 
Hamdi Bey, Eskihisar köyü­
nü, babasının Gebze'deki 
konağına gidip gelerek tanı­
mıştır. Sahilde 28 dönümlük 
bir yer alarak konağını, re- 
simhanesini, kayıkhanesini 
ve müştemilatım inşa etmiş, 
1884'den 1910'a kadar yazla­
rını burada geçirmiş, en gü­
zel eserlerini burada vermiş­
tir. Batı kültürü ile yetiştiği
Osman Hamdi'nin köşkünde kapılar bile çiçek resimleri ile süslen­
miş. /  Even the doors of Osman Hamdi's house are decorated 
with floral designs.
Vienna. After serving in 
several other public posts, 
in 1881 be was appointed 
director o f Turkey’s 
Archaeological Museum, 
whose collection was 
housed in the Church of 
Saint Eirine.
Between 1883 and 1895 
he participated in numer­
ous archaeological exca­
vations with teams of for­
eign archaeologists.
The extraordinarily beau­
tiful sarcophagi discovered 
in the course o f these 
excavations at Sidon in 
1887 were brought to 
Istanbul under his carefid 
supervision. Realising the 
need for a fa r  larger and 
specially designed muse­
um building, Osman 
Hamdi Bey had the pre­
sent Archaeological 
Museum built on a new 
site near Topkapi Palace, 
and established the world- 
famous Museum Library. 
These achievem ents 
brought him  public  
acclaim, while his scholar­
ly work won him academ­
ic recognition. Osman 
Hamdi Bey engaged in the 
first studies o f the magnifi­
cent Commagene shrine 
with its colossal statues on 
M ount Nemrud, which 
even today is remote and 
inaccessible fo r  much of 
the year.
His jo in t studies with 
H um an an d  Puchstein  
published in 1890, and  
his Une Necropole Royale 
de Sidon published  in 
1892, increased his fam e  
still further, and  he 
received numerous hon­
orary doctorates from  
European universities. 
Much has been written  
about Osman Hamdi and
38
S K Y L IF E  M A Y IS  M AY 1 9 9 3
his art, and he ranks as the 
most feted Turkish painter. 
His beautifu l p a in tings  
glowing with light and rich 
in detail, fetch record fig ­
ures at art auctions today. 
The elder son o f Grand  
Vizier Ethem Pasha, 
Osman H am di’s connec­
tion with Eskihisar dates 
from when he used to trav­
el past the fishing village 
on his way to his fa ther’s 
country residence at 
Gebze. He later purchased 
7 acres o f land by the shore 
and had a bouse, studio, 
boathouse and outbuild­
ings constructed.
Between 1884 and 1910 
he and his fa m ily  spent 
their summers here, and it 
was in Eskihisar that 
Osman Hamdi painted his 
finest works.
Immersed in western cul­
ture from  his childhood, 
Osman Hamdi lived and  
painted with the indepen­
dent spirit o f the outsider. 
He was a man ahead o f
Kimin yaptığı belli olmayan ITemmuz 1916 tarihli bir eskizde Osman Hamdi Bey'in Eskihisar'daki köşkü./ Osman bis time, and long before 
Hamdi Bey's house in Eskihisar, illustrator unknown. the official introduction of
the Latin script in the 
1920s, he was using it to 
write Turkish instead of the 
traditional Arabic script. 
His paintings o f Turkish 
historic buildings display a 
scholarly a tten tion  to 
detail, as do his depictions 
o f the carpets, kilims, 
m other-of-pearl inlay  
work, marble, and tradi­
tiona l costumes which 
appear in his lum inous  
compositions.
As a realist painter, he 
paid no heed to the restric­
tions o f Islam in his por­
trayals o f men and  
women, including several 
selfportraits. His works 
include nude studies, and
39
S K Y L IF E  M A Y IS  M AY 1 9 9 3
Osman Hamdi sahilde resimhane, kayıkhane ve müştemilatını inşa ettiği köşkünde 1884'ten 1910'a kadar bütün 
yazlarını Eskihisar'da geçirmiştir./ The painter Osman Hamdi Bey spent all his summers here in this village.
için çevrede bir yabancı izleyici gibi tanınmış, 
oturduğu konaktan yaptığı resimlerine kadar kim­
senin etkisi altında kalmadan yaşamını sürdürmüş­
tür. Daha Latin harfleri kabul edilmezden çok ön­
celeri Eski Türkçe yazılan yanında Latin harflerini 
de kullanmıştır.
Resimlerinde geleneksel mimarimizin en güzel ör­
neklerini ve detaylarını büyük bir sabırla, bilgi ile 
işlemiştir. Halı, kilim desenleri, sedef kakmalı eşya­
lar, mermer işleri, zamanın kıyafetleri, kıymetli tab­
lolarını süslemiştir. Gerçekçi bir tutum için­
de eser veren Osman Hamdi Bey, ka- 
dm-erkek portrelerinde İslam dini­
nin katı kurallarına bağlı kalma­
mıştır. imzalı, imzasız resimle­
ri, çıplak desenleri, Batı'ya 
yönelik aşama yapan eser­
leridir. Bazı resimlerinde 
kendisini model olarak 
almıştır. Tablolarından 
başka Köşk'ün ahşap 
iç kapılarını da 1901- 
1903 yıllarında yağlı­
boya çiçek resimle­
riyle süslemiştir, 
ilmi araştırmaları ve 
resim çalışmaları 
dışında köşkü çevre­
leyen koruyu, üzüm 
bağlarını, meyva 
ağaçlarını, rengarenk 
çiçekleri elleriyle ye­
tiştirmiştir. Bugün de 
köşkün bahçesinde ilk­
baharda ağaçlar çiçek 
açar, binlerce bülbül 
öter., eski günler adeta ye­
niden yaşanır. Mebrure Sami 
Koray (Alev Ok) -Leylaklar 
altında- romanında bu güzel 
bahçeden esinlenmiştir. 1910 yı­
lında Kuruçeşme'deki yalısında 68 
yaşında vefat eden Osman Hamdi Bey'in 
cenaze namazı, o 
zamanki Ayasofya 
Cami'inde kılınarak 
müze önünde yapılan törenden sonra, vasiyeti 
üzerine bir çatana ile Eskihisar'a getirilmiş ve ön­
ceden hazırlattığı selviler arasındaki mezarına def- 
nedilmiştir. Bakânlar Kurulu kararıyle 2 Selçuklu 
mezar taşı mezarın iki başına yerleştirilmiştir. Uzun 
yıllar boş kalan ve bir bekçinin koruduğu köşkün 
resimhanesi, 1945'de yanmış, köşk zor kurtarılmış­
tır. ismet Paşa (İnönü) istiklal Harbine giderken
he was at the forefront o f the western art move­
ment in Turkey.
The floral designs in oils on the wooden interior 
doors o f the Eskihisar h o u sew h ich  Osman 
Hamdi painted in 1901-1903, echo the flower- 
filled  garden o f the house, surrounded by a 
copse, vineyards, and orchards. He was a keen 
gardener, and the beautiful garden inspired the 
novel “Under the Lilac” by Mebrure Sami Koray 
(Alev Ok). Today, too, the garden should be seen 
in spring when the trees are in blossom 
and nightingales singing.
When Osman Hamdi died at the 
age of 68 in 1910, his funeral 
at Haghia Sophia Mosque 
was followed by a memori­
al service in front o f the 
Archaeological Museum. 
According to his wish­
es, he was buried in 
Eskihisar in a grave 
shaded by cypresses. 
In later years two 
beautifu l Seljuk 
period tombstones 
were p laced  at 
either end o f the 
grave.
The house at 
Eskihisar remained 
empty fo r  m any  
years after his death, 
except for a caretaker 
who lived in the 
grounds. In 1945 
Osman Hamdi’s paint­
ing studio was destroyed 
by fire, and the house itself 
only saved from the flames 
with great difficulty, ismet 
İnönü, Atatürk’s comrade-in- 
arms and Turkey’s second presi­
dent, stayed here for a few days on his 
way to wage 
Turkey’s War o f  
Independence after 
World War 7, and Atatürk visited the house in 
1933-
In 1966 the house and its grounds were placed 
under a conservation order, and acquired by the 
Ministry o f Culture in 1983■ In 1988 the house 
was restored by the Istanbul Department o f 
Monuments, the grounds re-landscaped and  
opened to the public.
Osman Hamdi Bey’in imzasız resimlerinden birinde karısı Naile hanım
The Painter's wife Naile Hanım, Portrait by Osman Hamdi Bey.
40
S K Y L IF E  M A Y IS  M AY 1 9 9 3
birkaç gün burada kalmış sonra Karamürsel'e 
geçmiştir. 1933 yılında da Atatürk ziyaret etmiştir. 
Koru ve köşk ile müştemilatı 1966'da -Doğal Sit 
Alanı- olarak tescil edilmiştir. 1983'de de Kültür 
Bakanlığı'nca kamulaştırılmıştır. 1988'de İstanbul 
Rölöve ve Anıtlar Teknik Müdürlüğünce aslına 
uygun bir biçimde restore edilen köşk, resimhane 
ve bahçesi, halkımızın ziyaretine sunulmuştur. 
T.C. Kültür Bakanlığı Kocaeli Kültür Müdürlüğüne 
bağlı olan "Osman 
Hamdi Bey Evi ve 
Müzesi"'nde bazı eş­
yaları ile aile fotoğ­
rafları, soy ağacı, re­
simlerinin kopyaları 
sergilenmiştir.
Bahçesi bir park gibi 
yeniden düzenlen­
miştir. Her yıl burada 
Osman Hamdi Beyi 
sevenler, sanatkarlar 
toplanır, hatıralarını 
yaşatırlar. Eskihisar 
ve çevresi İstanbul ve 
İzmit arasındadır, zi­
yareti kolaydır. Bu 
bakımdan geleni gi­
deni çok olur. Köy 
halkı da çok yakınlık 
gösterir. Yaz ayları 
kendi nüfusunun 10 
katını ağırlar..
Eskihisar köyü sade­
ce Osman Hamdi 
Bey'le ün kazanma­
mıştır... Kartacalı 
Kumandan Hanni- 
bal'in Romalılardan 
kaçarak buralara ka­
dar gelip sığındığı, 
sonra intihar ettiği 
kalesiyle ve Hanni- 
bal'in mezarı olduğu 
sanılan tepedeki yeriyle de ünlüdür. Ayrıca 
1523'de Gebze'deki Mimar Sinan'ın projelerini ha­
zırladığı Çoban Mustafa Paşa Camisi ve külliyesi- 
nin taşlarıyle mermerleri karşı sahilden getirilip bu­
radan taşınmıştır. Çevredeki Bizans ve Osmanlı 
eserleri, Sultan Orhan Camisi, eski Gebze ve 
Eskihisar evleri, Fatih Sultan Mehmet'in Otağ yeri, 
Hünkar çeşmesi ve henüz bozulmamış köyler ve 
evleri görülmeye değer güzelliktedir. Bu güzellik­
leri, masmavi körfezin ve yemyeşil ormanların, kır­
ların görünümleri tamamlar. •
Osman Hanıdi’s personal possessions and family 
photographs, his family tree, and reproductions 
o f his most famous paintings can now he seen 
here. Every year artists and many others come 
here to commemorate Osman Hamdi Bey and 
his work.
Eskihisar is less than an hour’s drive from  
Istanbul on the road to İzmit, and many visitors 
come for the day to visit Osman Hamdi’s house
and the ruined cas­
tle which overlooks 
the village. The 
friendly local inhab­
itants welcome visi­
tors, who in the 
summer months out­
number them by one 
to ten.
Eskihisar is not only 
celebrated fo r
Osman Hamdi Bey, 
but also as the last 
resting place o f 
H annibal, the
Carthaginian gener­
al. Fleeing from the 
Romans who sus­
pected him o f rebel­
lion, Hannibal com­
mitted suicide in the 
castle here to avoid 
capture around 183 
BC. The hilltop  
which is thought to 
be the site o f  his 
grave is nearby.
At Gebze can be 
seen the lovely 
Çoban Mustafa Pasa 
Mosque an d  com ­
p lex designed by 
Architect Sinan, 
the stone and mar­
ble used to build this mosque were quarried on 
the southern shore o f the Marmara Sea and  
shipped to Eskihisar for transportation to Gebze. 
Other sights in the area include Sultan Orhan 
Mosque, the spot where Sultan Mehmet the 
Conqueror (1451-81) set up his pavilion on cam­
paign, the Hünkar fountain, and the pretty old 
bouses o f Gebze and Eskihisar.
The backdrop of green and wooded hills, and the 
vista o f the Marmara Sea complete the superb 
scenery. •
42
S K Y L IF E  M A Y IS  M AY 1 9 9 3
Kişisel Arşivlerde Istanbul Belleği 
Taha Toros Arşivi
* 0 0 1 5 8 3 1 2 8 0 1 0 *


A master painter and his village:Osman Hamdi ve Eskihisar köyü

http://openaccess.marmara.edu.tr//bitstream/11424/131761/3/001583128010.pdf

A master painter and his village:Osman Hamdi ve Eskihisar köyü

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository