Taha Toros Arşivi, Dosya No: 22-Haluk Yusuf Şehsuvaroğluİstanbul Kalkınma Ajansı (TR10/14/YEN/0033) İstanbul Development Agency (TR10/14/YEN/0033

Şehsuvaroğlu, Haluk Yusuf

Istanbul Sehir University Repository

İstanbul sanatkârlarının 
Saraya hediyeleri
Asırlardanberi İstanbulda el sana­
tının en güzel örnekleri vücude ge­
tirilmiş ve sanatkârlar bunlardan 
bazılarını muhtelif vesilelerle saraya 
hediye etmişlerdir.
Bu suretle Osmanlı sarayının hâzi­
neleri harblerden alman ganimetler, 
dünyanın her tarafından gelen hedi­
yeler ve nihayet Türk sanatkârları­
nın eserlerde zenginleşmişti. Esaslı 
bir meslek nizamına bağlı olan ve el 
emeklerini iyi bir .şekilde teşhir et­
mesini bilen İstanbul sanatkârları 
geçmiş asırlarda bazı muhteşem ge- 
çid resimleri de yapmışlar ve bu ge- 
çidlerde her neviden türlü eserlerle, 
hükümdarların, vezirlerin yabancı 
sefirlerin ve halkın gözlerini kamaştır 
mışlardı. ,
16. asırda ve onu takib eden devir­
lerde yapılan bu alay gösterilerinin 
en meşhurlarından^ birini III. Mura­
dın oğlu şehzade Mehmedin sünnet 
düğünü münasebetile İstanbul esna­
fının geçişi teşkil etmiştir.
Bu geçiş yirmi bir gün devam et­
miş ve bu müddet zarfında 148 çe.şıd 
sanata mensub olanlar hünerlerini ve 
eserlerini göstermişlerdi. Bu 148 san­
at kolu mensubları arasında takkeci- 
lcr. terziler, çizmeciler, camcılar, gü­
müş ve sırma işleyenler, çiçekçiler, 
yorgancılar, bıçakçılar, okçular, çim 
satanlar, kaftancılar, sandıkçılar., sa­
atçiler. şamdancılar, şekerciler, silâh­
çılar, kumaşçılar, serguççular, sarraf­
lar, kuyumcular ve diğer esnaf bu­
lunmaktaydı.
Alay gösterisi kadınlar için ayak­
kabı ve baş kisveleri yapanlarla baş­
lamış ve bunlar bir çok renkte sır­
malı, klapdanlı kumaşlardan imal 
edilmiş, bayraklar ve Bağdad kuma­
şından bir sayeban açmışlar, sırma iş­
lemeli meşinden bir büyük ayakkabı 
içinde sırma elbiseli gene bir şakirdi 
padişaha takdim etmişlerdi.
Pamukipliği bükücüleri pamuktan 
masnu’ aslanlar, deniz canavarları ve 
topuzlar getirmişlerdi. Ayakkabıcılar 
III. Murada meşinden bir büyük 
kundura ve sarı pabuçlar vermişler, 
kumaşçılar, en ince mensucatlaıını, 
debbağlar üzeri sırma işlemeli meşin­
den yapılmış sofra örtüleri ve meşin­
den dikişsiz somaklar takdim etmiş­
lerdi. Saraçlar, altı tekerlekle yürü­
yen seyyar bir dükkân içinde saraç­
lığa aid işler yaparak geçmişler, kaf­
tancılar, kırmızı sarı bir bayrak aç­
mışlar, mücellidler, renkli kâğıdcı- 
lar, kâğıddan bayraklarla ve rengâ­
renk elbiseler giyinmiş oldukları hal­
de görünmüşlerdi. Bunların da sey­
yar bir dükkânları bulunuyor ve 
dükkânın alt katında bir çocuk kâğıd 
hazırlıyor, üst katında da üç çocuk 
Kutan okuyorlardı. Yorgancılar, sırma 
elbiseleri, sırma yatakları ve sırma 
yorganlarile büyük bir alâka topla­
mışlardı. Aynacılar, ayna paı-çalarite 
süslenmiş elbiseler giyinmiş oldukları 
halde camlar üzerine resimler yapa­
rak yürümüşlerdi.
Bu düğünü takib eden devirlerde, 
sanatkârlar el emeklerinin en güzel 
parçalarını saraya takdim etmişlerdir. 
Bazı eski kayıdlar bu eserleri yapan­
ları isimlerde beraber bildirmekte­
dir.
(Nakkaş Abdiilhamid, bir küçük 
ve bir büyük münakkaş tabak, nak­
Y a z a n :  * ^ « ^ ^ ^ * * *
|  Halûk Y. Şehsuvaroğlu 1i
kaş Abdülfettah bir münekkaş san­
dık, nakkaş Abdülhalik bir münak­
kaş devat ve münakkaş yelpaze, nak­
kaş Hacı Mir bir musavver sandık, 
nakkaş Mansur Bey bir münakkaş 
kubur ve bir münakkaş tabak, nakkaş 
Ali Bey iki münekkaş tabak, bir ağaç 
dan münakkaş mum sofrası nakkaş 
Mirza bir münakkaş tabak, usta Ali 
bir murassa’ at bazubendi, kazancı 
Hoca bir leğen ibrik, fcaz&ncıbaşı bir 
gümüş kalemkârî hokka, kazancı Nec 
meddin bir gümüş hokka, yaycı Mus­
tafa iki nakışlı yay, takkeci Yunus
bir kadife kavuk...... Kâtib Abdullah
bir en’am. nakkaş Ali Sultan iki na­
kışlı ney, bir nakışlı ayna, bir sahife 
hat, kuyumcubaşı abanoz üzerine 
zerefşan murassa bir hançer sapı, 
nakkaş Evrenos iki nakışlı tabak, kâ­
tib Kasım bir en’a'm. Kinci Mustafa 
bir çift balık dişi,, siyah sağrı kınlı 
bıçak, çilingir Sinan dört kilid, nak­
kaş Saımaşık Mustafa bir nakıslı 
tabak, bir devekuşu yumurtası, bir 
nakıslı yay, mühürcü ustası Ali bir 
altın levha bir pulâd üzerine kazılmış 
mühür, kâtib Hayreddin bir en’am, 
çilingir Sinan üç kilid, bir jnum 
makası, tanburacı Muslihiddin bir 
tanbura, kılıca Mir Şeyh bir kılıç, 
kazancı Karagöz iki gümüş hokka, 
zerefşancı Ali Bey bir sopa zerefşan 
sam murassa’) (1).
İstanbul 18. asrın birinci yarısmda 
da İÜ. Ahmedin oğullarının sünnet 
düğünlerine sahne olmuş ve bu mü­
nasebetle eski devirleri hatırlatan a- 
laylar, eğlenceler, tertib edilmişti. Bu 
münasebetle İstanbul esnafının sara­
ya takdim etlikleri hediyelerin ekse­
risi gözalıcı bir güzellikteydi.
Eski bezestan esnafı (zamini ayna, 
ortaları kırmızı minakâri küçük ve 
hurda yüz elli elmas, orta on üç züm 
rüd ile sürme bir kuşak, iki çift ho­
şaf tabağile, Şişhane fağfuıî kâse he­
diye etmişlerdi. Çadırcılar (içi İs­
tanbul dibası, dışı yeşil ve al ipek 
dört aded yaldızlı top ve dört nakışl' 
sütunla süslü mükemmel bir sayeban) 
ayakkabıcılar bir çift inci ve züm- 
rüldü çizme, bir çift sarı çizme, 295 
dirhem ağırlığında bir aded gümüş 
tepsi, 140 dirhem ağırlığında diğer bir 
gümüş tepsi) Kavukçular dört düz 
elvan kadife dunluk, yorgancılar, 2 
aded frenkî atlas üzerine zümrüdlü 
yorgan pirincin . üzerine iki aded zer 
duzlu yorgan, gümüş leğen ibrik, ka­
paklı gümüş tas,, gümüş tepsi, yeni 
Bezeztan mensubları nakışlı dimi di­
bası gümüş sürahi, bir gümüş tepsi, 
iki aded diba ile müzeyyen, kus tas­
viri, hallaçlar iki aded pamuk ile 
dolu telli Bursa yastığı, bezazlar ise 
bir aded şalkâri kılabdanlı seccade, 
bir aded sırmalı kadife, dört aded 
hünkârı destar. iki top kenarlı bez 
bir adet nişan makramesi, bir aded 
kılabdanlı atlas bohça, kazancılar 
1200 dirhem bir gümüş tepsi. 1200 dir­
hem üç gümüş maşrana. gümüş bu­
hurdan ve kılabdan, bazirgânlar on 
donluk Venedik dibası, on donluk 
flozetin atlas, dört telli som Mardin 
şilte, beş âlâ destar, iki donluk çi­
çekli şal, bir aded gümüş hoşaf tep­
sisi, gümüş leğen ibrik, on aded bü­
yük fağfur! tomak, 5 aded orta fağ­
fur! kâse, 6 maşrapa, 6 gümüş kahve 
tepsisi, 6 gümüş sürahi, 6 donluk Ve- j 
nedik dibası, 7 donluk telli hatay.
6 donluk taraklı atlas, 6 donluk çi­
çekli kadife, 6 donluk sade hata!, 6 
donluk kadife, 6 aded destar, balmunı 
cular dört aded varaklı kâfur! mum, i 
8 aded sade kâfur! mum, kâğıdcılar 
rugan nakışlı hokkası, bir yakutlu 
üstü gümüş çekmece devatı, nakışlı 
rugan zirmeşk, iki adet üç saplı kâ- 
ğıd sineklik, bıçakçılar balık dişi kab 
zalı tuti burnu altın zerefşanlı gü­
müş kemer bcndli demiri üzerinde 
Sultan gadri yazılı usta Mehmedkârî 
bir aded gümüş kılıç, üç aded tahta 
kılaflı Sam demiri, kılıç, dört aded ı 
balık dişi sapı mercan tepeli kalem- | 
traş, dört yaldızlı tırnak bıçağı, ka­
laycılar gümüş buhurdan ve gülab­
dan, kürkçüler 6 kakma kürk 3 bı­
çaklı samur kürk. 4 bıçaklı kakma 
kürk, okçular nakışlı usta İbrahim 
ve usta Hüsevinkârî 2 keman. 2 des­
te altın tirkeş ve nişan bendi, ku­
yumcular (tarafeyni ortalarında bi­
rer tahta zümriid vesair on altı hur­
da elmas ve otuz tahta yakut ve on 
sekiz tahta zümrüd ile ve hurda inci 
ile müzeyyen çiftkârî altın ve kab­
zası sade bütün altın bir yelpaze, el­
mas ve yakutlu mücevher çalar saat, 
2297 dirhem gümüş tepsi, 1005 dirhem 
gümüş şamdan ve makas, 985 dirhem 
gümüş leğen ve ibrik, kapaklı gümüş 
kâse, gümüş leğen ibrik, gümüş maş­
rapa, frendkârî gümüş kahve ibriği 
ve askısı, gümüş buhurdan ve gü­
labdan) hediye etmişlerdi (2).
Bundan başka diğer İstanbul esnafı 
da birbirinden güzel armağan takdim 
eylemişler ve bunların hepsi bütün 
vasıflarile defter edilip hâzineye ko­
nulmuştu.
İstanbul sanatkârları her devirde 
değişen zevklere, üsiûblara göre ma­
haretlerini göstermişler, isimlerini 
söylemeden, imzalarını atmadan nice 
şaheserler vücude getirmişlerdi.
(1) (Ehli sanat tarafından padişaha 
gelen bayramlıkların defteri) Top- 
kapı Sarayı Müzesi 3878
(2) Topkapı Sarayı Müzesi arşivi 
9561.
Salıpazarı tesislerinin Liman 
işletmesine devri
Tecrübe mahiyetinde İşletilmekte o-
lan Salıpazarı Uman tesislerinin T.l- 
man İşletmesi Müdürlüğüne devri pey­
derpey devam etmektedir. Bu arada 
dün de istif makineleri teslim alın­
mıştır. Devir muamelesinin üç ay ka­
dar devam edeceği ve İnşaatın tama­
men ikmalini miiteakıb tesislerin açı- 
lacag: mvienmeVtı-dir.
Ambarlara ald teçhizatın lamanıtan- 
msi'undarr-sonra ■ inşaatın» ge­
çilecektir.
Kişisel Arşivlerde İstanbul Belleği 
Taha Toros Arşivi


İstanbul san'atkarlarının saraya hediyeleri

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository