Taha Toros Arşivi, Dosya Adı: Müzisyenler.



Not: Gazetenin “Konuşmalar” köşesinde yayımlanmıştır.İstanbul Kalkınma Ajansı (TR10/14/YEN/0033) İstanbul Development Agency (TR10/14/YEN/0033

Çapanoğlu, Münir Süleyman

Istanbul Sehir University Repository

4 —  HABER (Akşam Fontsa.) — 4 EYLÜL 1943 CUMARTESİ___________
KONUŞMALAR
Bestekâr Bimen Şen 
ve birkaç hâtıra
içli ve hazin bir beste gibi — Neş’eli ve coşkun bir san at, 
kâr — ilham kaynağı — Kuvvetli güfte — Kadın gibi sarhoş ede« ; 
şey nedir? —  Yatakta beste nasıl yapılır? — Yahya Kemalin bir 
şarkısı — Süleyman Nazif — Altı yüz şarkı — Kilisede *iahî oku­
yan çocuk —  Valinin hediyesi — Hacı Arif beyin sözleri — İs 
ttti bula doğru — Aziz Dede — Cemil, Şevki ve Kirami beyler.
Yazan: MÜNİR SÜLEYMAN ÇAPANOĞLU
Geçen hafta, şark musikisi sa-, 
natkâr bir çocuğunu daha kay- < 
betti. Bestekâr Bimen Şen, sü- 
zinâkte karar veren içli, hazin 
bir beste gibi sönüp gitti.
Yıllarca, musiki âleminde bes­
telerini yayan Bimen Şen, alatur 
ka musikinin halk üzerindeki te­
sirlerini elle tutabilecek derece­
de bilen bir sanatkârdı. Hassas, 
şen, coşkun ve neşeli bir sanat- 
lçâı*
Filhakika, Bimen “ Efend'” 
klâsik musikinin ağır usullerıie 
bestelenmiş eserler ibda etmedi. 
Sayısı altıyüzü geçen besteleri - 
nin çoğu muhtelif usullerde bes­
telenmiş ve piyasayı kazanmış 
şarkılardan ibarettir. Bunlar, es 
bi eserlerin birçoğu gibi, hicranı, 
elemi söyliyen, acıyı, melâli hay 
kiran şeyler değil, aşkı, sevgiyi, 
tabiatın güzel dekorlarım dile 
getiren eserlerdir.
"P.ir- Hin ocunla konusuyken, 
sormuştum:
— Size en büyük ilhamı ve­
ren nedir?
Aradan yıllar ve yıllar geçtiği 
halde verdiği cevabı o günkü gi­
bi hatırlıyorum:
“ — Kuvvetli güfte... Güzel bir 
güfte beni, içki gibi, tabiat gibi, 
ve nihayet kadın gibi sarhoş e- 
der...*’
Bestelerini nasıl yaptığım 
sorduğum zaman, gözlerinde tat­
lı bir tebessüm îşıldıyarak şu ce­
vabı vermişti:
Yatakta... Size tuhaf gelir 
bu. Fakat ne yapayım, en canlı 
nağmeler içime, gece ^ yarıları u- 
yandığım zaman doğuyor. He­
men doğruluyorum, yatağın orta 
srnda bağdaş kurup, besteyi bir 
kaç defa okuyorum. Yalnız bu­
nunla kalsam iyi, ellerim ve ayak 
larım da harekete geliyor. Baş - 
l)7#>rum dümtek vurmıva...”
Şair Yahya Kemal, Varşovada 
sefirken, kendisinde bir daüssıla 
başhvor. Bimenin sesini işitme­
mek onu harap ediyor. Onun için
bir şarkı vazıp rahmetli Süley - 
man Nazife gönderiyor. Ve Bi­
men Efendiye verip bestelemesi­
ni rica etmesini söylüyor.
Mevsim sonu yas bağladı gülşen 
yanımızda,
Gül göncesi açmazİa ne var, sen 
yanmtzda,
Bülbüller azaklaşsa da Bimen yanı­
mızda
Gül goncesi açmazsa ne var, sen \ 
yanımızda, |
Bimen Efendi, bu şarkıyı alın­
ca, hemen bestelemek istiyor. 
Fakat ne gezer, istediği gibi" ol­
muyor. Üzülüyor.
Bu hâtırasını anlatırken de - 
mişti k i:
“ — Şarkiyi çabuk besteliyems 
diğim için çok üzüldüm. Halbuki 
bazan günde iki üç şarkı beste­
lerdim. Nihayet bir gece yarısı, 
sanki biri dürtmüş gibi vatak - 
tan fırladım, dudaklarını -Ydîi>*. 
Kemalin mısralarını mınldanı - 
vordu. Hemen bir beste doğdu. 
Birkaç mırıldanma, üç fces düm- 
tekten sonra şarkı tamamlandı. 
Sülevman Nazif, her gün şarkı - 
nin ne olduğunu soruyordu. Sa­
bahı ve akşamı dar bulabildim. 
Rakı zamanı, Süleyman Nazif in 
devam ettiği bir birahaneye git - 
tim. Bestevi kendisine okudum, 
önündeki kadehi bir vudumaa 
içti. Ve sonra cebinden bir kart 
çıkararak bir şeyler yazdı, ve 
kartı uzatırken ağzımdan öptü. 
Kartta şu beyit yazılıydı:
Ebedî nazımıdır san’ati feryadımızın
Öperiz ağzını Bimen üstadımızın.
Bimen Sen, sayısı altıyüzü ge­
çen şarkı bestelemiş bir sanat - 
kâr olduğu halde nota bilmezdi. 
Şarkılarının notalarını bas!-ala - 
rina yazdırırdı. Hatırımda kaldı 
ğına göre bunların çoğunu udi 
Arşak —kemani Nubarın baba- j 
sî— yazmıştır.
Peyami Safa, Bimen Senin i 
şarkılarının ara nağmelerinden i 
bahsederken, benim bihneüğim • 
bîr noktavı, bunları kemençeci 
Alekonun vaptığrnr söylüyor. (1)
* * *
Bimen Şen. 1872 de Bursada 
doğdu. Ermenivdi. Fakat üstad 
Peyami Safanm dediği gibi:
“ Hassasiyetin çeşidi bakımından 
halis Türk sayılabilirdi. Alaturka mu­
sikinin sözde Türk adiyle bestekârları 
vardır ki o soğuk alaturka bozması 
şarkilerde Bimenden daha az Türktür 
Ier..„
Paha sekiz vaşında iken Bur
( l ) l‘Bimennin şarkılarında ara nağ­
meler de güzeldir Bunların çoğuna ke- 
mençe üstadı Aleko yapmıştır Hem de 
hazırlıksız. Şarkının ilk okunuşunda, 
irticalen,,, “ Bimenin sarktlart Tasvi'i 
Efkâr; 29 ağustos 943,
adaki Ermeni kilisesinde, Erme 
ni duaları. Ermeni İlâhileri oku- 
vordu. Bunlarm besteleri Türk 
musikisinden alınarak yapılmış - 
m Bizim İlâhilerin motifleri, 
nağmeleri taklid edilerek meyda 
na getirilmişti. Sesi çok güze: 
olduğu için, herkes onu dinleme­
ğe geliyordu. Dinleyiciler Erme­
mden ziyade Türktü. Bunlarm 
arasında mutaassıp kimseler, hat 
tâ yobaz mollalar bile vardı. Er- 
meniler ağlarken, bu yanık se - 
sin ahengine, hüznüne, berraklı - 
ğına tutularak onlar da ağlıyor­
du.
Bimen, kiliseden çıktıktan 
sonra, evinde okumalarma de­
vam ed’yordu. Bu sırada Bursa- 
ya yeni bir vali geldi. O devir - 
lerde, halk valiyi istikbale çr - 
kar, Türkler, Rumlar ve Ermeni- 
ler tezahürat yaparlardı.
Ermeniler, kilisede okuyanla­
rı da götürmüşlerdi. Ekalliyet • 
lerde bir âdet vardı:
Safa geldin valimiz paşa
Adaletinle çok yaşa!
şarkısını okurlardı. Bunu oku­
mak vazifesi ¡Birnene verildi. Va­
li şarkıyı o  kadar beğendi ki, üç 
kere tekrarlattı. Ve sonunda ce­
binden bir altın saatle bir kor - 
don çıkarıp küçük okuyucunun, 
yeleğine taktı.
•iste- valinin bu hediyesi, Bi - 
menin ruhundaki musiki hevesi- i 
ni, kMMİİuiudlM sınırsız musiki j 
sevgisini iyice körükledi.
O günlerde, musiki üstadları-
mîzdan Hacı Arif Bey Bursaya 
gelmişti. Küçük okuyucuyu din­
ledi. Çok beğendi. Ona bazı şar­
kılar geçti, meşk dersi verdi. 
B’men Efendi bu hâtıralarından 
bahsederken şunları söylemişti:
“— Hacı Arif Beyin teveccü­
hünü kazanmıştım. Bundan o ka 
dar gurur duyuyordum ki... ilk 
hocam odur. Bir gün, meşk eder­
ken bana şunları söyledi: “Mu­
sikiye karsı yaman bir istidadın 
var. Bu istidadını körletmek is­
temiyorsan, filiz vermesini, çi - 
çeklenmesini istiyorsan hemen 
îstanbula git! Başka türlü bu gü 
zel sesinden istifade edemez,, ha­
yır göremezsin.”
îstanbula gitmek fikrini aile - 
sine açtığı zaman isyanlar kar - 
şısında kaldı. Anasını, babasını 
razı edemedi. Fakat her gün on­
ların başının etini yedi, mhayet 
on dört yaşında îstanbula geldi.
Ve îstanbulda Aziz Dede, ka- 
nunî Hacı Arif. Şevki, Rahmi, 
Hacı Kerami, Cemil, Nedim Bey­
ler gibi Türk musikisinin büyük 
simaları ve eşsiz iistadlarile dü­
şüp kalkarak, musikimizin naza­
rî ve amelî kısımlarını öğrendi. 
En cok feyiz aldığı Hacı Arif 
Bevdir.
B ’men Efendi, Bursadan Istan 
bula geldikten sonra birçok zor­
luklarla karşılaşmış, aç kaldığı 
günler olmuştur-
O. bu acı ve acıklı günlerin 
hâtıralarını anlatırken, musiki 
ve sanat aşkiîe bütün sefaletlere 
katlanmanın gururile gözleri par 
lardı.
k o n u ş m a l a r
Bestekâr Bimen Şen 
ve birkaç hâtıra
2 n
İlk görüş —  Kartalda bir toplantı — Hafız Osman — Kemençecı Sotn-ı — 
Bimen efendinin sesi -  Mütevazı bir sanatkâr —  İkinci goru? —  Gutte se­
çiminde titizlik —  Ağdab şarkılar —  Birkaç şarkı —  Maddi sanat —  Bursa- 
dan geldikten sonra — Açlık ve sefalet —  Dua ve İlâhi —  Bankerin yardımı , 
Ticaret ve sarraflık,
Yazan MÜNİR SÜLEYMAN ÇAPANOĞLU
Ben, Bimen Efendiyi ilk defa 
otuz yedi vıl evvel, Kartalda bi­
zim köşkte gördüm. Üstadım Ah 
met Rasimle beraber gelmişti. 
Her gece olduğu gibi, o gece de 
bir toplantı vardı: İçkili sazlı bir 
toplantı.
Udî Nevresten, okuyucu Hafız 
Osmandan. Beylerbey il i Ziya­
dan, postan ane memurlarından 
tanburî Fuat, rüsumat memurla­
rından udî Galin Beylerden ve 
simdi isimlerini hatırlıyamadığım 
birçok musikişinaslardan başka, 
piyasa çalgıcılarından kemençe- 
ci Sotiri d,e vardı.
Bimen Efendi de bunların arâ- 
sına katılarak okudu.  ^Tek başı - 
na bazı şevler okuduğunu da ha­
tırlıyorum. Küçük bir çocuktum, 
musikinin öyle ince taraflarını 
anlamaklığıma imkân voktu. Fa 
kat her gün saz dinlediğim, gü­
zel sesler işittiğim, gece yarıları 
berrak ve güzel bir sesle uyandr- 
ğım, akşamları saz dinîiverek uy­
kuya daldığım için, sesten de,
sazdan da az çok zevk duvuyor - 
dum. Şarkıların, taks;mlerin ho­
şuma giden tarafları vardı.
Bimen Efendinin sesi- tatlı, j 
canlı, ifadeli bir sesti. Hoşuma j 
gitmedi değil, fakat ne yalan 
söyliyeyim, Nedim Beyin. Hafız 
Osmanın, Ziya Beyin sesleri gi­
bi tesir etmedi. Ayıplamayın, 
çocuk anlayışı bu kadar olur. 
Maamafih, şurasını söyliveyim 
ki, sonraları, bu işten biraz an­
lamağa başladığım zamanlarda 
da. Bimen Efendinin sesini, on 
ların sesinden üstün bulmadım. 
Hattâ bir ayarda dahi. Fakat 
muhakkak ki güzeldi, pürüzsüz­
dü, insana işliyen bir tarafı var­
dı. Çiv tiz değil, tatlı tizdi.
Eski dostum ve üstadım Re- 
fi Cevat Uîunav. Bimen Efendi­
nin sesinden bahsederken şunları 
vazıvor:
“ Bimen, yalnız bestekâr değildi. Sesi­
ne ve sanatine hâkim bir okuyucuydu. 
Bir sene İstanbul» gelen bir Romen 
musiki heyetini dinlerken sesini, biz­
de ‘ ‘musikar,, denilen sazın en tiz per­
desine eriştirmiş vc bu kudret, musı- 
karı çalan artisti çıldırtmıştı.,,
Kartalda görüşümden vıllarea 
sonra, Bimen Efendivi ikinci de 
fa rahmetli Sülevman Nazifin ya 
nlnda, her akşam oturduğu (Bi- 
ravaki)nin pastacı dükkânında 
gördüm. Ondan sonra çok defa 
buluşup, çakıştırdık.
O, muhabbetkâr bir adamdı. 
Tavazuu bir darbımesel kadar 
meşhur olmuştur. Bazan sahne - 
ye çıkıp okur, halk onu alkışlara 
boğduğu zaman utanır, yüzü kıp 
kırmızı olurdu.
Bimen Şen’in şarkılarını îs - 
tanbul halja çok tutmuştur. Bu- 
nur*sebebi samimî oluşunda, bir 
his.çağlıyam halinde kaiblere 
akışındadır. Bunların birçoğu, 
piyjısaya çıktığı günlerde k-; gibi 
tazeliğini muhafaza etmekte ve 
saz heyetlerinde okunmaktadır.
Bimen, güftelerde çok tizdi. 
öyle olur olmaz şarkıları begeîT- 
mez, ağdalı bir lisanla yazılmış 
güfteleri bestelemezdi. Eserleri 
nin arasında terkipli şarkılar 
hakikaten pek azdır.
Onun hâlâ dillerde dolaşan 
şarkılarından bazılarım yazıvo - 
rum:
Al sazım sen sevdiceğim şen hevesinle, 
Çal söyle benim şarkımı sevdalı sesinle, 
Ben dinliyeyim, ağlayayım gizlice böyle 
Sen söyle benim şarkımı sevdalı sesinle
Yıllar ne çabuk geçli o günler arasın­
dan,
Bir tel saç onun kaldı gazel hatırasın­
dan,
Hâlâ dayarım ben sızı her yarasından,
Bir tel saç onun kaldı güzel hatırasın­
dan,
He gülün rengini sevdim, ne de bülbül
sesini,
Çünkü sevdim yüzünün rengini, billur
sesini,
Gördüm vecdile ben her gece rüyada ’
seni,
Çünkü sevdim yüzünün rengini, billur
sesini.
Endamının hayalini gözlerinden sile-
mem,
Kollarında can vereyim baka bir şey
istemem,
Bana sen de acımazsan, kimler acır
bilemem,
Kollarında can tireyim  başka bir şey
istemem,
Ağyar ile sen geşti giizor eyle çemende,
’ Bıen ağlayayım Hasret ile genç mehende 
I Ey her gülüşü âleme bir gütşeni hande, 
Bir gün gelecek ağlayacaksın bana sen
de.
Doğdu doğalı susmadı bir lâhza eninim 
Göz yaşlarına pir a olan ömrü hazinim,
A ğlar gibi, çağlar gibi geçmekte emnim 
Birgün gelecek ağlayacaksın bana sen
de,
O. kulaklardan yüreklere mu­
kaddes bir nefes gibi sinen sesi 
ve sayısız besteleri sayesinde ne 
kazandı?
Bunu kendisine sorduğum za­
man şu cevabı vermişti:
— Şarkılarımdan hiçbir maddî 
menfaat beklemedim. Beklesev - 
dim ne olacaktı? Aç ve sefil sü: 
dinecektim. Ses ve saz, hele bes­
te adamı besler mi?. Bahusus 
bizim memlekette.
Bursadan îstanbula geldiğim 
zaman cebimde ancak bir hafta 
geçindirecek kadar bir para var­
dı. Akrabalarımın yatımdaydım, 
ama, akraba insana ne kadar ba­
kar? O günlerde çok sıkıntı çek­
tim, aç kaldım, sefil oldum. Bak­
tım olacak gibi değil, sefaletten 
kurtulmanın çaresini kiliseye baş 
vurmakta buldum.
Bir gömlek verdiler. Sırtıma 
geçirdim. Ve bit dâhi okudum. 
Arkasından bir de dua... Fek 
beğendiler. Dinleyiciler arasında 
bulunan bir banger gelip alnım- 
dan öptü. Ve vaziyetimi öğrenin 
ce yanına, aldı, orada iahsiiclat .- 
lıkla çalışmağa başladım.
Ondan sonra ticaret işlerine 
karıştım, sarafhk yaptım. Bü - 
tün ömrümde bu savede geçin­
dim. Bunun için eserlerimden 
on para almadım. Hattâ ücret, 
diye verilen altın keselerini çok 
defa geri verdim. Yalnız manevî 
kıymeti olanları aldım Hâtıra 
diye verilen şevlerin hiçbirini, 
ama hiç birini kaybetmedim. 
Adî bir teneke tütün kutusunu 
bile sakladım. Bunların karcısın­
da duyduğum haz o kadar büyük­
tür ki...”
Bu asîl ve mütevazı sanatkâr, 
bu tokgözlülüğünü. paraya ehem 
miyet vermemek yüksekliğini, iş 
leri bozulduğu zamanlarda hile 
muhafaza etti. Kimseye derdini 
söylemedi, kıymetli eşyalarım, 
şunları bunları satarak geçindi.
Ve o da. bütün sanatkârları - 
mız gibi yokluk ve ıztlrao içinde 
öldü.
( * )  Bundan evvelki yazı dünkü sa­
yımızla çthntş'ır.
Kişisel Arşivlerde İstanbul Belleği 
Taha Toros Arşivi


Bestekar Bimen Şen ve birkaç hatıra

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository