Taha Toros Arşivi, Dosya No: 36-Ziya Gökalpİstanbul Kalkınma Ajansı (TR10/14/YEN/0033) İstanbul Development Agency (TR10/14/YEN/0033

Çağlar, Behçet Kemal

Istanbul Sehir University Repository

s~
V A T A N
Ölümünün 20 net yıldönümünde :
Bugünde Ziya Gökalp’a muhtacız
K imi «Cihangirane bir devlet çıkarttık biı- aşi­
retten» diye sadece Osmanlılığı 
sayıklıyordu. Kimi, elde bir 
deste gül, yalnız Müslümanlığı 
ve ümmetçiliği tutturmuş gidiyor, 
du. Coşkun vatanperver geçinip 
de «Buharalınm hırkasından 
başka Türkün nesi kalmış ki!» 
diyenler bile vardı. Arada bir, 
iyi saatte olsunlarm bir lütfü 
ve ilhamı halinde, Türklüğü • 
türkçeciliği ele alıp yüze çıka­
ran olmuyor değildi. Fakat ne 
ilimle, ne ısrarla.. Akordu bo- 
zan çiy sesler gibi gelip geçici; 
susturulmaya veya sinmeye mah 
kûm...
O hep dağınık ve çekingen görünürmüş amma, bü­
kere konuşmaya başladı mı, yavaş yavaş ısınan bir ma­
kine gibi, dinleyenler farkında olmadan, ruhlarım hava­
sına alır, rüyaların ve unutların dünyasına götürür müş. 
Bugün sevmeye ve inanmaya, aramaya ve bağlanmaya, 
su gibi - ekmek gibi muhtaç, genç ruhlara ah 
böyle bir mürşit!
.....  YAZAN : ■—— ■—
Duyarız biz ona hürmet, siz 
ikrah,
Size gam veren şey bize bir 
ilâç.
Behçet Kemal Çağlar
Ey şair, Parnas’tan çık gel 
Ortaç’a,
Bodlerii, Verlen’i kesme ha­
raca,
Sen kendi gücünle tırman ya- 
maca,
Bu yükseliş belki olur bir 
miyraç!
Tanzimattan sonra, Avrupaya 
harıl harıl talebe gönderiyor­
duk. Bunlardan çoğu, dönüşle, 
rinde ya sadece ağzı açık garp 
hayranlığını, ya da garbı acele 
meşkedip üstüne cila çekmiş es 
ki Osmanlılıklarını getiriyorlar 
dı. İstanbula asıl garbi o Avru­
pa yolcuları değil, Diyarbakır, 
dan kalkıp gelen Ziya Bey ge­
tirdi. Yalnız garbi mi ya; Türk­
çülüğün ilmini, metodunu ve 
şuurunu da. Felâketlerin millet 
ölçüsünde birbirini kovaladığı o 
Balkan Harbi, Umumî Haro ve
havasına alır, rüyalar ve umut­
lar dünyasına götürürmüş. Bu 
gün sevmiye ve inanmaya, ara­
maya ve bağlanmaya, su gibi, 
ekmek gibi muhtaç genç ruh. 
lara ah böyle bir mürşit 
Mütarekenin karanlık yılları­
nı bir düşünün. Herkes değil 
kendi kazancından ve hayatın- 
dan, milletin varlığından bile 
umudunu kesmiş, köşesine sin­
miş, korka korka âkibeti bekli­
yor. Bir ses, durgun karanlığın 
içinde bir beyaz fıskiye gibi 
yükselip ruhların omuzlarından 
dökülerek kirleri yıkıyor, uyu- 
şuklukları gideriyor. Artık düşü­
nür müsünüz ki; Bu su acaba 
kireçli mi, bulanık mı, san’atin 
imbiğinden geçmiş mi, geçme-
Gideyim arayım yârân nere­
de?
Kursun Altındağ'a İlhan o- 
tağı,
Taşlan elmastır, yakut top­
rağı,
Hanlara kımızla sunsun a-
yağı,
Taç giyme resmînin kalmam 
uzağı,
Sorup öğrenince divan nere­
de?
Gideyim, arayım kervan ne.
rede?
Ziya Gökalpin istediği gibi, 
hakkiyle işlenmemiş Türk ma- 
sallannı, Türk destanlarını ele 
alan, halk dertlerini ve dilekle 
rini san’at kaygusuyla dile ge­
tiren yeni şairlere selâm ol­
sun.
İlim üstadlığı, fikir rehberli­
ği endişeleriyle gündelik siya­
set kaygılarından ötede coşkun 
ruhunun derinliklerinden ses­
lendiği zaman Ziya Bey, Yunus 
Emre’nin yanısıra yürüyen bir 
âşıktan farksız, olurdu.
mütareke yıllarında, Ziya Gök- miş mi? Bu ses makamı düzgün ve
ya bozuk, ne zarar, zifiri karan.alpın yolunu şaşırmış gönüllere 
tuttuğu ışığı, soğumuş ruhlara 
bahşettiği harareti o zamanki 
nesilden minnetle hatırlamıyan 
var mıdır? O dev’rleri içli genç 
liginin ruh sıtmalan içinde nö­
bet nöbet yaşayıp san’atma da 
aksettiren Yakup Kadri şöyle 
söyler:
«Vatan viranesinin yıkıntıları 
arasında sendeliyerek, dü«e kal 
ka yürürken içimizde ilk defa 
belli bir hedefe ilerliyen insan 
ların metanetini duymaya baş­
lanıştık. Hattâ, ara sıra çatısı 
altına sığındığımız bir mâbed 
bile kurmuştuk: Türk Ocağı. 
Lâkin bu mâbet, bomboştu. Ne 
Tanrısı vardı, ne kitabı. Fakat 
içerisinde bir adam, Buda hey­
kelini andıran bir acayip a- 
dam bize, muttasıl gelecek o- 
lan bir kurtarıcıdan ve bir kur­
tuluş gününden bahseder du- 
* rtır'dC Bıı adam, şeklîce de. ruh 
ça da o güne kadar tanıdığımız 
fikir üstatlarından hiç birine 
benzemiyordu. Daima kendi ü- 
zerine yığılı duran tıknaz vü- 
cuduna belli bîr yaş vermek 
mümkün değildi. Çenesinin iki 
yanından aşağıya sarkan bakım­
sız bıyıkları ve hep arkaya itili 
külah biçimindeki fesiyle onu 
pekâlâ Tanz'mattan evvelki 
Türkler sırasına sokmak kabil­
di. Hareketlerindeki ağırlık, 
nutkundaki tutukluk, gülümse, 
me nedir hiç bilmiyen dudakla­
r ı da, onu ayrıca eski devirle­
rin erleri sınıfına lâyık gösteri­
yordu. Sakın bu Hacı Bektaş o- 
caŞınm törelerini alttan alta 
gütmekte olan tebd’li kıyafet 
bir Yeniçeri olmasın? Hayır, o, 
daha ziyade Horasan illerinden 
gelmiş bir gizli tarikat, mürşidi­
ne benziyordu. Memlekette iş­
gal ettiği siyasî mevkiin (Ziya 
Bey o zaman iktidar partisinin 
umumî merkez azası id i) şev­
ketine, azametine rağmen hu­
susî hayatı bir târik-i dünyanın 
maişet tarzından farksızdır. Bü­
tün gösterilerden çekin-'yordu. 
Mâsuva nedir, bilmiyordu. Ve 
yaşama pratiğinde ise bir ma­
sum çocuk kadar acemi idi.»
İşte mürşit Ziya'mn, san’at- 
kâr bir hâfızaya vurmuş hayali. 
O, böyle dağınık ve çekingen 
görünmüş amma, bir kere ko­
nuşmaya başladı mı. yavaş ya­
vaş ısınan bir makine gibi 
siz farkında olmadan ruhunuzu
Ziya Gökalp’m nerededir di­
ye sorduğu kervanı biz, Anado­
lu içlerinde halk duygusunda 
ve san’atmda izlemeye çalışıyo­
ruz. Kervan orada, devran ora­
da, imkân orada.. Bu, altın des­
tanın o zamanki aranıp kıvra­
nan, geveleyip kekeleyen genç- 
Yüce dağlar çökmüş, belleri ıer üzerinde nasıl feyizli bir te- 
kalmış, sjri olduğunu kestirebiliriz. Her
Bir okum ki yoktur yayım, 
Ben yerdeyim, gökte ay’ ım, 
Kanat ver ki fırlayayım, 
Kanat sensin Yüce Tanrı.
lıkta altın destanı söylüyor:
Hem gönlüme göz vermişsin, 
Hem didâra söz vermişsin, 
Hayat ta ver öz vermişsin, 
Hayat sensin Yüce Tanrı.
Coşkun ırmakların selleri 
kalmış,
Hanlar yok meydanda, elleri 
kalmış,
Düşenler çok amma, kalkan 
nerede?
Arayım: Sürüye çoban nere­
de?
Türk yurdu uykuda, ey düş­
man sakın, 
Uyuyan ülkeye yapılmaz a-
km.
Tan yeri ağardı yiğitler kal­
kın,
Bakın yurt ne halde, Vatan 
nerede?
Gideyim, arayım yatan nere­
de?
devirde böyle İlâhî bir nefha ile 
ruhları doğrultup diriltecek bir 
şaire ihtiyaç duyulur. Ziya Gök- 
alp’ta bu nefes vardı amma, o 
sade şair kalmaya ve yetişme­
ye vakit ayıramıyordu. Ziya 
Gökalp, bütün makaleleri, man­
zumeleri, tenkitleri ve konuş- 
malariyle anlatmak istemiştir 
ki, Türk dilini ve duygusunu 
tam veremeyen bir san’at eseri 
toprağını bulamamış ağaç gibi 
askıda kalmaya, zamanla kuru­
yup gitmeye mahkûmdur. Fikir 
terini kolay hatırda kalan veci- 
zeler haline sokmak gayretiyle 
çoğu zaman manzum ifade eden 
üstad, der ki:
Benim gönlüm kış günü aç, 
Kalan bülbül gibi muhtaç, 
Ruhum hasta, sensin ilâç, 
Beni dertten kurtar Tanrım.
Ben görmedim sensin bakan, 
Nur olup ta kalbe akan, 
Yanıyorsam sensin yakan, 
Yakan bir gün yanar Tanrım.
Sandım gençlik doğar, baktım 
Mart olmuş, 
Gittim il! gezdim genci kart 
olmuş,
Kimi Kırgız, Kazak, kimi Şart 
olmuş,
Dedim yahşiler çok, yaman 
nerede?
Gideyim arayım Şaman nere.
de?
D'nle yeni şair eski ozanı,
O Suvar yürekten alim des­
tanı,
Deme kopuz kırık yoktur ça­
lanı,
Bize Dede Korkut masalları 
nm kapısını aralıklayan, iki 
kıt’a arasına sıkışıp kalmış, ir­
fanımızdan, hattâ varlığımızdan 
şüpheye düştüğümüz günlerde, 
bizi en hârikalı, en yaratıcı ol­
duğumuz, büyük geçmişin kı­
yısına götüren bu vecitli ada­
mı, yılda bir olsun en sıcak 
minnet ve muhabbetle anıp bağ 
t-ımıza basmak, başımızda eksik 
fiğini dtıynp yanmak. boynumu-, 
zun borcudur. Eğer oriıin çok 
uzak, Yahya Kemalin daha ya­
kın haşmet ve medeniyet gün-
Tekinler köy beji, ağalar ço­
ban,
Atsızlar yalancı birer kahra­
man,
İçinde görmedim maksadı du.
yan,
Yasanm emrine uyan nere­
de?
Gideyim, arayım duyan nere- 
de?
Çalgı gönül sesi, kopuz bir ¡erinden haber veren müşterek 
ağaç- konuşmaları olmasaydı, müta­
rekede, kaç alıngan ve bunal- 
Halk bir viran kale, duvarı mlş genç, Ziya Gökalpm ilk 
siyah, gençliğinde yaptığını yapar, al 
Giren pişman olur, girmiyen- nlna tabancayı dayayıp kurşunu 
se, ah.., sıkardı...
Yayların kirişi nrgana dön­
müş,
Şahin yuvasında Doğan’a dön­
müş,
Türk yurdu soyulmuş, soğa­
na dönmüş, 
Kılıç satır olmuş takan ne- 
rede?
Gideyim, arayım kalkan nere­
de?
Soyadlar küçülmüş olmnş ku­
rada,
Alplar kız ardında birer ho­
varda,
Sancağı unuttuk hangi diyar­
da,
Altın otağ, altın kazan nere­
de?
Kişisel Arşivlerde İstanbul Belleği 
Taha Toros Arşivi
2 1 3 3 0 1 0


Ölümünün 26 ıncı yıldönümünde:Bugün de Ziya Gökalp'a muhtacız

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository