Taha Toros Arşivi, Dosya No: 39-Orhan Veli-Adnan Veli Kanık.

Not: Gazetenin "Ahlak Bahisleri" köşesinde yayımlanmıştır.İstanbul Kalkınma Ajansı (TR10/14/YEN/0033) İstanbul Development Agency (TR10/14/YEN/0033

Tanyol, Cahit

Istanbul Sehir University Repository

A h l â k  B ah is le r i
Orhan Velı’ye dair
Orhan Veliden 
bahsedeceğim .. 
ölUmll ona hiç ya 
kıştıramadığım 
Sairden Ondan mı f i
Y A Z A N :
Dr. Cahit Tanyol
dır nedir, ölmüş 
olmasına bir türlü inanamıyorum. 
Çünkü o bizi buna hiç hazırlama- 
mıştı. Hattâ ne bileyim, onda hiç 
ölmiyecekmiş gibi bir tavır vardı. 
İçimizde ölüm realitesine ve ha­
yat mantığıma karşı kurduğu his 
barajı bana böyle bir inan telkin 
ediyor, ölümle hayat arasındaki 
o çözülmez mukaveleye, hilesini 
bulmuş bir insan tavriyle «Boş 
ver» der gibi, bir omuz silkişi var­
dı. Hayata, onun en fâni ihtiras­
larına karşı bağlı yani, insana, ö- 
lümü düşünmeden yaşıyormuş gi­
bi bir his vermekte idi. O dünya 
ve hayatla dolu adamdı. Mistik 
tarafı yoktu. Günlük, saatlik ha­
yata o kadar bağlı idi ki, şöhreti 
dahi yaşadığı anlara alt lüzumlu 
bir gıda imiş gitıi kabul ederdi. 
Kendisini, ne pahasına olursa ol­
sun, bütün kıymetlere ve gülünç 
olma endişelerine sırtım çevire - 
rek, bir hâdise yapmaktan şehevi 
bir hâz duyuyordu.
Orhan Velide şiir ihtirasından 
ziyade, şöhret İhtirası vardı. Ve 
edebiyatımıza en büyük hizmeti 
de bu yanlış ihtirastan geldi. «E- 
deblyatımıza büyük hizmeti» der­
ken kelimeleri tartarak kullandı­
ğıma eminim. Onu sadece komik 
ve garip şeyler söyliyen acayip bir 
tip olarak görmek doğru değildir. 
Orhan Veli gülünç olmaktan ziya­
de, gülünç şeyleri teşhir etmesini 
biliyordu. Megalomanisindeki cü­
ret, bizde Recai zade Ekrem Bey­
den beri moda olan klâsik ve hat­
tâ komik ciddiyeti altüst etti. Şi­
iri ve nesri yapmacık bir takım se 
vimsiz teşbih ve istiare sananlara 
ve bir münşeat tercümesiyle ko - 
nuşmayı edebiyatta hüner gibi 
görenlere en şiddetli darbeyi indir­
di. Klişe duyguları, hayata yaban 
cı lüzumsuz sözleri sanat eseri di­
ye düşünen geniş bir zümreyi: 
«Yazık oldu Süleyman Efendiye» 
«B ir de rakı şişesinde balık ol­
sam»
«Madem yüzme bilmezdin niye 
çıktın kavağa»
gibi manzumeleriyle hırpaladı ve 
şaşırttı. Hani bazı insanlar var­
dır. Yapmacık nezaketleri, konuş­
malarına verdikleri mübalâğalı e- 
da insanı çileden çıkarır. İnsan 
kendisini: «Be adam doğru dürüst 
lâf etsene!» diye bağırmamak için 
zor tutar. İşte bizim edebiyatımı­
za musallat olan bir sürü şair ve 
edip bu neviden bir insana benze­
mekte idi. Seslerindeki sahte tonu 
hayata bile taşırmışlardı. Orhan 
Velinin şu alay konusu olan yu - 
karıdaki mısraları onlara, şiiri on 
lar gibi anlıyanlara karşı, içimiz­
de bizi tırmalayan: «Sus be adam, 
doğru dürüst lâf etsene!» sözünün 
açığa vuruluşu idi. Hakikatte ise, 
bu açığa vuruş şekli onların yap­
macık ifadelerinden daha samimî 
ve daha yerli idi. Bu yapmacık 
söz belâsından başka türlü kurtul 
maya imkân yoktu.
Gerçi Yahya Kemal bize, çok 
daha önce, öz şiirin ve öz dilin ne 
olduğunu söylemiş ve en güzel 
örneklerini vermişti. Fakat o, bu 
şiir ve dil hakikatini, bir polemik 
içine atmaktan sakmmıştı. Y ık ı­
cı olmaktan ziyade, bir şiir mabe­
di inşa ederek, diğerlerinin gü - 
lünçlüğünü, sahteliğini göster - 
mek istemişti.. Fakat anlıyan çok 
az oldu. Onun gazelleriyle Nedi - 
min, Nailinin gazelleri arasındaki 
farkı, şarkılariyle diğer şarkıların 
hususiyeti ve söze kattığı beste­
yi kavramak, yeni bir anlayışın 
kök salmasına ihtiyaç gösteri - 
yordu.. Yahya Kemal alâkayı ten­
kitçi vasfından ziyade, terkipçi 
vasfı üzerine çekmişti. Ve eski 
şiir anlayışı ona kendi zaviyesin­
den numara takdir etmişti. Hal - 
buki o, ilk şiirlerini yazdığı yıllar­
da, bugün ne söylüyorsa onu söy­
lemiş ve hakikî şiir saltanatını 
kurmuştu. Fakat bu saltanatın 
farkına geç ve güç varıldı. Çünkü 
Yahya Kemale bakış tarzının de­
ğişmesi lâzımdı. Yalıya Kemalin 
çıkışı, kendisinden sonraki nesil - 
lerin birçoğunu lüzumsuz bırak - 
mış olduğu halde, yine bir yığın 
vezin ve kafiye şairleri âdi bir 
santimantalizmi devam ettirmiş; 
ve resmî programlarda söz ve saz 
sahibi olmuştu. Hakikatte ise sa­
yısı bir hayli kabarık olan bu ve­
zin ve kafiye tacirleri 
Penceremin önü yoğurt ağacı 
sözündeki, tabiiliği, rahatlığı, müd 
deti ömürlerinde, bir defa olsun, 
söyliyememişlerdi. Gerçi bu söz 
şiir değildir; ama türkçedir. «Dam 
üstünde saksağan, vur beline kaz 
mayı» ne kadar türkçe ise, bu 
söz de o kadar ve o cinsten türk 
çedir. Ve herhalde Abdülhak Hft- 
midin:
ü)
öyle bir şiddeti tasmim İle çıktım 
kİ yola
Karşıma çıkşa eğer seng-1 meza­
rım dönmem.
mısralarından elli bin defa daha 
tabiî ve yerlidir.
Hâmidin bu mısralarını türkçe 
kılmıyan, İçindeki yabancı sözler 
değildir. îçlnde yabancı kelimeler 
olmadığı halde, şiir ve türkçe ol- 
mıyan sayısız manzumeler vardır. 
Orhan Velinin:
«Dizi dizime değer bir tazenin»
Veya:
İnadına gel
Piyasa vakti muhallebiciye
mısraları iliklerine kadar türkçe-
dir. Ama kelimeleri dilimizden o- 
lan şu mısraların türkçe ile bir a- 
lış verişi yoktur:
ölürsem yazıktır sana kanmadan 
Kolların boynumda haikalanma -
dan.
Neden biri türkçe de, diğeri de­
ğil. Çünkü bir sözün türkçe olup 
olmadığını bize kelimeler haber 
vermez. Biz onu ancak, deyiş ve 
duyuş tarzından anlarız.
Bizim nesil yazı hayatına atıl­
dığı zaman, şiiri bu neviden söz­
ler sanan bir ta­
kım şairlerin top 
j tan mukavemeti 
ne uğradı. Şiiri 
inhisar altına a- 
lan bu insanlar,
hakikatte ömürlerinde ne tek bir 
mısra söyliyebilmişler ve ne de 
türkçe duyup, türkçe konuşması­
nı öğrenebilmişlerdir. Etrafı bir 
mizah yaygarasına boğan bu ya­
lancı şöhretler, zaten hiçbir değer­
leri olmadığından, sahneden ko­
layca atılıverdiler. Onlar Türk şa­
irlerini okudukları halde, türkçeyi 
öğrenememişlerdi. Yeni nesil Jules 
Supervielle, Aragon, Max Jacob 
gibi modern şairleri okuyor ve on­
ların şiir anlayışını benimsiyordu. 
Buna rağmen şiirlerinde, Cenab 
Sahabettin de olduğu neviden, ne 
bir alafrangalık, ne de bir züp - 
pelik sırıtmıyordu. Çünkü her şey 
türkçenin içinde düşünülüyordu.
Orhan Veli sadeleşmiş olan ki­
tap türkçesinl değil, damarı hal­
kın içinden olan sesi yakalamıya 
başlamıştı. Konuşma diline nüfuz 
etmek onu halk şiirlerini doğru - 
dan doğruya taklide götürmedi. 
Daha önceki tecrübeler böyle bir 
yolun imkânsızlığım öğretmişti.
Bundan dolayı yeni şairler halk 
şairi edasiyle şiir söylemekten zi­
yade bizzat halkın kendi edasına I 
önem yerdiler. Onun deyiş tarzım 
olduğu gibi şiir diline getirdiler.
Orhan Veli şair olarak şiirimize j 
bir nevi çocuk neşesi getirdi. Çok 
rahat ve mübal&tsız konuştuğu ve 
duyguları bir nllkte hududunun 
dışına taşırmadığı için kolayca 
taklit edildi. Bilyllk ve hakiki şi­
iri yazamadı. İnsani dramın iç ve 
dış çalkantılarına inemedi. Büyük 
şiire karşı omuz silkti. Bu, şiire 
yolunu şaşırttı.
Orhan Veliden başka nesillere j
çok şiir kalmıyacak fakat kalan­
lar taravetlerini her zaman mu - 
hafaza edecek, genç yaşta ölmesi, 
istidadının olgun meyvalarını ve­
rememesi memleket sanatı İçin 
büyük bir kayıptır. O, himayesiz 
ve perişan bir neslin öncüsü idi. 
Yazılarında ne kadar yıkıcı, haris 
ise, şahsen o kadar mütevazı ve 
sevimli idi. Yaptığı hizmet hiç 
şüphe yok ki, küçümsenmiyecek 
kadar büyüktür. Onunla dünyamız 
orijinal ve sevimli bir adam kay­
betti.
Kişisel Arşivlerde İstanbul Belleği 
Taha Toros Arşivi


Orhan Veli'ye dair

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository