Taha Toros Arşivi, Dosya No: 178-Abidin Din

Gürsel, Nedim

Istanbul Sehir University Repository

ABİDİN DİNO
Bende değişmez etken, dilde ya da 
anlatımda değişkenlik. Bunda tarihsel 
olaylarm payı büyük.Tarih hızlandı.
Fransa’da yaşayan ünlü res­
samlarımızdan Abidin Dino’- 
nun çiçek resimlerinin yer al­
dığı “Yeni Çiçekler” sergisi 
İstanbul’da Bedri Rahmi Ga­
lerisinde açıldı. Sanatçıyla 
Paris’te yapılan konuşmayı 
aşağıda, sergiyi konu alan bir 
yazıyı 27.sayfada bulacaksınız.
Geçen yıl Ankara'da  
“Doksan Çiçek /D okun san 
Çiçek’’ adlı bir sergi açmış­
tınız. Bugünlerde İstan­
bul’da açılan serginiz de çi­
çek figürlerinden oluşuyor. 
Geleneksel süsleme sanat­
larımızla bu çiçek merakınız 
arasında bir ilişki var mı? 
ilk yaz gelmeden sizin çi­
çeklerinizi giyinecek İstan­
bul!. .
Çiçek resim lerinin b a ş­
langıcı bir hayli gerilere g i­
der. Örneğin, anım sayabil­
diğim kadarıyla, 1938-40 
yıllarında, bir ölçüde gele­
neksel Türk çiçeklerinden 
esinlenen resim ler y ap m ış­
tım. O sırada iki türe karşı 
özel bir eğilimim vardı: İlki, 
bazı yapılarda görülebilen 
Osm anlı çiçek geleneği. Bu 
geleneğin en güzel örnekleri 
o yıllarda Topkapı Sarayı'- 
nın Harem  dairesinde ya da 
Boğaz’da, Köprülü yalısın ­
da görülebiliyordu. T ah ta  
bölmelere çizilmiş ren g â­
renk çiçeklerdi bunlar. A ynı 
tü rün  bir başka görünü­
m üyse mermere oyulm uş 
çeşme kom pozisyonlarıydı. 
Yine çiçek ve m eyve figür­
lerinin bir uzantısı da, h av ­
lu, peştem al vb. işlemeler­
de kendini gösteriyordu. 
İkincisi, arabacı ustaların ın  
halk karak teri taşıyan  ç i­
çekleriydi. İs ta n b u l’daki en 
büyük araba süsleyicisi T a ­
tar U s ta y la  dost olm uş­
tum. A rabaların ı boyatm ak 
için ülkenin her tarafından 
arabacılar geliyor, T a ta r 
U s ta ’nın A t P azarı'ndaki 
atölyesinin önünü bayram  
y e rin e  d ö n d ü rü y o r la rd ı .  
T a ta r U sta 'n m  İs tan b u l 
okulundan başka A nadolu 
k e n tle r in d e , ö z e llik 'e  de 
Edirne ve B ursa da b ir ta ­
kım ünlü usta ların  varlığı 
da ilgimi çekm işti. Taşım a 
arabası kadar som ut ve 
güncel işlere adanm ış bir 
araç bile, sanatsız ve sanat- 
kârsız edemiyordu demek.
Salt süsleme işlevi mi gö­
rüyordu bu çiçekler? Yoksa 
süslemenin ötesinde, kökü
çok eskiye uzanan halk 
inançlarından bazı simgesel 
öğeler de taşıyor muydu?
T ah ta  üzerine resmedilen 
Osm anlı geleneğindeki çi­
çeklerin yalnızca süs olm a­
dığı, aynı zam anda sim ge­
sel anlam lar taşıd ığ ı kesin­
dir. A ynı durum  halk yaz­
m aları ve işlemeleri için de 
söz konusu. Hediye gönde­
rilen bir işlemede duygular 
bir m ektup yazılıyorm uşça- 
sına iletilir. Diyeceğim, b ü ­
tün  bu etkilerle, uzun bo­
yunlu vazolardan fışkıran 
çok renkli çiçekler yapm ış­
tım o yıllarda. 1960’a doğ­
ru, sanatım da çiçek motifi 
büyük yağlıboyalar biçi­
minde yeniden ön plana çık­
tı. K ısa bir süre için. Sonra, 
1971-73 yıllarında yeniden 
çiçek konusuna döndüm . 
Bu dönem de çiçek tem ası­
nın tekrar üremesi beni de 
bir ölçüde şaşırtm ıştır. T ü r­
k iy e 'd e  y a ş a n ıla n  t r a j ik  
olaylara te rs düşen bir ko­
nuydu bu. Belki de, kendi­
me k arşı birtakım  özürler 
arayıp bulm ak çabasıyla, 
bu aykırı motiflerin benim
için koruyucu ya da a v u tu ­
cu bir nitelik taşıyabilecek­
lerini düşündüm . Kimi za­
m an sanatçı, bir olayı te r ­
siyle de yansıtabilir. Buna 
bir karşı tepki de diyebili­
riz. Bir F ransız eleştirm en 
dostum un öne sürdüğü gi* 
bi, İ ta ly an  edebiyatında 
fioreti (çiçekleme) şiirleri 
İ ta ly a ’nın en tra jik  dönem ­
lerinden birinde ortaya çık­
m ıştır. Beloyanis'in idamla 
sonuçlanan m ahkem esinde 
de, tu tuk lu  her celsede elin­
de bir karanfille görülüyor­
du. Ve Picasso, bu anlam lı 
ayrın tıy ı bir resm inde y a n ­
sıttı. Yanılmıyorsam İngiliz 
tarihinde de “Üç G üller” 
savaşları vardır. A yrıca, 
Bizde Lâle D evri sürerken, 
ortalık pek de sütlim an sa ­
yılmazdı. Denilebilir ki, k i­
mi zam an tam  bir uyum  
gösteren konuyla içerik, k i­
mi zam an birbirleriyle çeli­
şir. D aha da ileri giderek 
denilebilir ki, devrimci ko­
nulu bir sana t yap ıtı dev­
rimci içerikten yoksun ola­
bileceği gibi, devrimci bir 
konu taşım ıyorm uş gibi gö­
rünen bir sana t yap ıtında
devrim ci içerik sezilebilir.
Nâzım Hikmet, “Ferhat 
ile Şirin” in bir yerinde Fer­
hat’a şunları söyletir: “Bir 
tek lâlenin içine bütün dün­
yayı koymam lâzım, bütün 
ışıkları, bütün renkleriyle, 
bütün sevinçleri, kederleri, 
ümitleriyle dünyayı koy­
mam lâzım. ” Sizin nakkaş­
lığınızda da böyle bir çaba 
var gibime geliyor. Şimdi­
ye dek gördüğüm çiçekleri­
nizin tümünde birden yaşa­
dığımız dünyanın acılarını, 
sevdayı, umudu, özlemi, kı­
sacası bütün gerçekliğiyle 
yaşamı buldum ben. Ama 
göründüğü gibi değil, belli 
bir soyutlama düzeyinde. 
Yani her şeyden önce çizgi 
ve renk olarak. Ne dersiniz?
Sergideki her çiçeğin ayrı 
bir adı var. içlerinden birine 
“Bir çiçek var çiçekten içe- 
ru ” adını koydum. Bu Yu- 
n us’gil yorum u, N âzım 'ın 
“ F e rh a t ile Ş ir in ” inde- 
ki d ü şüncesine  ek o la ­
rak  öneriyorum . İ s ta n ­
bul’daki sergim in çiçek a d ­
larında tarihsel çağrışım lar 
da var. B edreddin’e, Yu- 
n u s ’a, N âzım  a ç içek le r 
adadım ...
Peki, bu adların uyandır­
dığı çağrışımlarla çiçeklerin 
plastik gerçekliği arasında 
doğrudan bir bağ kurulabi­
lir mi?
A dlarla resim ler a rasın ­
daki bağı abartm am ak ge­
rekir. Geçen sergim de F erit 
E d g ü ’nün seçtiği çiçek a d ­
larını sevdim. F a k a t bir 
başka dost aynı çiçeklere 
başka adlar da takabilirdi. 
Bu kez, çiçeklerimin b irka­
çının adını Y aşar Kemal 
önerdi. Ü s t  tarafım  ben seç­
tim. E lbette  ki edebiyatla, 
yani resimlere ad takm akla 
resim sanatı arasındaki iliş­
ki kesin değil. M odern res­
sa m la r ın  çoğu , ö rn e ğ in  
M arx E rn s t, resimle takılan  
ad arasında uyum  değil, çe­
lişki bile aram ışlardır. Ne 
var ki, genel olarak çiçekle­
rimin belirli bir tarihsel ge­
leneğin yeni bir aşam ası (iyi 
ya  da kötü) olduğunu san ı­
yorum .
Geleneğin çağdaş bir yo­
rumu olarak nitelenebilir mi 
çiçekleriniz?
(Devamı 29. sayfada)
©
ABİDJN DiNO
(Devam)
Gelenek her çağda, her 
sanatçıda yenileşen bir ol­
gu. Gelenek dural bir nesne 
değil. H er yeni katk ı, y a ra ­
tıldığı andan  başlayarak , 
geleneğin bir parçası o lu­
yor. Gelenek geriye değil, 
ileriye dönük bir eylem.
Bence gelenek, geçmişin 
kültür mirasıyla özdeştir. 
Gelenek derken dural, ama 
değişik biçimlerde yorumla­
nabilecek bir malzeme, bir 
kültür zenginliği düşün­
müştüm.
Geçmiş çağın hem içinde, 
hem dışında olmamız gere­
kiyor artık . Nâzım , Bedred- 
d in ’i yazarken  hem o çağı 
yaşıyor, hem de bugünün 
sorunsalını ileri sürüyordu. 
B ir çeşit imece anlayışının, 
A nadolu dayanışm asının  
destan ın ı yara tıyo rdu , ileri­
ye dönük olarak.
Ama gelenekte, örneğin 
halk sanatlarında, ortakla­
şa yaratma, ortak bir beğe­
ni söz konusu değil mi? Oy­
sa günümüz sanatçısı kendi 
özgün dilini yaratmak, ken­
di öznelliğini de yapıtına 
katmak zorunda.
D oğru. Folklorik k a ra k ­
terdeki sana t ürünlerinde 
kullanılan imge sistem i o r­
tak laşa  bir sistem dir. B u ­
günün plastik  san a tç ıla rı­
nın, özellikle de ressam ların  
kullandıkları dil kişileşiyor 
bir ölçüde. Sanatçı, şu  ya  
da bu m odern san a t ak ım ı­
nın içinde bulunsa bile, k i­
şisel k a tk ı ağır basıyor, ö r ­
neğin, bence, kilim m otifle­
rinden yararlanan  resim ler­
de bir yanılg ı var. M otifi 
aştığım ız ölçüde yeni bir o r­
tak  dile doğru yönelebiliriz 
ancak. M otifi tek ra rlam ak ­
la yetin irsek  çağdaş o lam a­
yız.
Bir eleştirmen, sizin için 
“Ömrü boyu kendini yinele­
yenlerden değil, her an ken­
dini y eniley enlerdendir 
Abidin,” demişti...
Bende değişmez etken, 
dilde ya  da anlatım da de­
ğişkenlik. Belki, iddialı bir 
deyimle, oluşum. Ki bunda 
tarihsel olayların payı k u ş ­
kusuz büyük. Ç ağım ızda 
tarih  hızlandı.
Bir bakıma, tarihsel 
olayların izdüşümünde mi 
yer alıyor bu oluşum?
E vet. B ir insan öm rüne 
düşen (talihi buna yeterse) 
deney ve görgü payı, başka 
bir çağda yaşayan  insanın- 
kine oranla k a t k a t fazla 
g ü n ü m ü z d e . B ilin e n  b ir  
şey, am a tek rarlam akta  y a ­
rar var: E lli y ıl öncesine 
o ra n la , in sa n  y a ş a m ın ın  
uzunluk ortalam ası çok a r t ­
tı. A yrıca, deneylerimiz a r ­
tık yalnız kişisel değil. R a d ­
yo, sinema, televizyon d ü n ­
yan ın  en uzak noktasında 
y aşay an  insanların  deneyle­
rine katılm am ıza olanak 
sağlıyor. S a lt kendi öm rü­
müzü yaşam ıyoruz. D ü n y a­
nın en uzak bir n o k tasında­
ki in s a n la r ın  se rü v en in e  
gözlerimiz ve duygularım ız­
la, kimi zam an da eylem i­
mizle katılıyoruz. ö m rüm üz 
eş zam anlılık aşam asında. 
R im baud 'nun  bir dizesini, 
bir kehanetini anım satayım  
burada: “H er ya ra tığ a  b a ş ­
ka birkaç y aşan tı gerekliy­
d i."
NEDİM GÜRSEL, Paris
Taha Toros Arşivi


Abidin Dino

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository