Taha Toros Arşivi, Dosya No: 33-Füreya Koralİstanbul Kalkınma Ajansı (TR10/14/YEN/0033) İstanbul Development Agency (TR10/14/YEN/0033

Kabacalı, Alpay

Istanbul Sehir University Repository

. . . . . .  TP  fil 1SIL
um hur ¡yet M atbaacılık ve Gazetecilik T ürk Anonim Şirketi adına ly Politika: Ccial Başlangıç, Di* Haberler Krgun Balcı, Ekonomi. Cengi/ lürtun, l> Sendika: Şuknuı Ketenci, Kültür: Celal (İster, bosun w Yayan Cumhuriyet Matbaactlık ve Ciım
tdi #  Genel Yayın MudurU: llasun  Cemal, Müessese Mudurll: Eğitim: Gcmıy Şayian, Haber Araştırma: İsmet Berkan, Yurt Haberleri: Necdet Doğan, Spor Danışmanı: Abdulkadir Yucetman, 3$J34 lu PK. 24frlsıanbul lel: 512 05 05 (2
şaklıgil, Ya/ı İşleri M üdürü: Okay Gönensin, #  Haber Merkezi Dı/j Yazılaı Kerem Çalışkan, Araştırma: ikilin Alpay, Düzeltine: Abdullah Ya/ut. #  Koordinatör: Ahınel Kurulsan, #  Mali İşler bürolar Ankara: /ıya Ciokalp Blv. İnkılap S. No.
Yalçın Bayer, Sayfa Düzeni Yönetmeni: Ali Acar, #  Temsilciler: tio l EffctM. #  Muhasebe Bülent Yener #  Butye-Planlaına: Sevgi Osmanbeşeoglu #  KekUun: Ay>e lorun, #  Ek Yfcyınlar: Hülya 05 65 %  l/mir H. Ziya Blv 1352 <U/3, ifc
C Ahmet lan, İZMİR: Hikmet (,'etinkaya, ADANA: Çetin Yigenoglu Akyol %  İdare: Hüseyin Girer, 0  İşletme: Önder (.elik, #  Bilgi-lşlcm: Nail inal. #  Personel: Sevgi Bostancıoglu. #  Adana: InOnU Cad. 119 S. No: I Kal I. id:
M: 14 MAYIS 1990 İmsak: 3.55 Güneş: 5.41 Öğle: 13.05 ikindi: 17.00 Akşam: 20.20 Yatsı: 21.58
Toprak ve ateşle 40 yıl: İlk seramik sanatçımız, altın madalyalı Füreya
6Ateş kızlam’nm annesi
FÜREYA KORAL — “Plastik sanatlara geniş yer 
veren dergilere ihtiyaç var.” (Fotoğraf: Ara Güler)
PORTRE  ^FÜREYA KOBAL
Duvar panoları
1910’da İstanbul’da doğdu. Notre Dame de Sion 
Lisesi’ni bitirdi (1927). İÜ Edebiyat Fakültesi 
Felsefe Bölümü’nde öğrenim gördü. Lozan’da 
özel bir atölyede seramik çalıştı; çalışmalarını 
Paris’te ünlü seramikçi Serre’nin atölyesinde 
sürdürdü. 1951’de Paris ve İstanbul’da ilk 
sergilerini açtı. Kısa sürede başarılı bir seramik 
sanatçısı olarak tanınan Füreya, birçok bina için 
duvar panoları hazırladı. Daha sonra hayvan 
biçimli plastikler, vazo ve tabaklar, evler, 
mahalleler yaptı. Türkiye’de ve yurtdışında açtığı 
sergiler geniş ilgi gördü; uluslararası seramik 
sergilerinde üç madalya (1955’te Cannes’da 
gümüş madalya, 1962’de Prag’da altın madalya, 
1967’de İstanbul’da gümüş madalya), Washington 
Smithsonian Enstitüsü’nden ödül, Fransa’daki 
Vallauris Bienali’nden onur diploması aldı.
1981’de Kültür Bakanlığı ödülü’ne, 1986’da Sedat 
Simavi Vakfı Plastik Sanatlar Ödülü’ne değer 
görüldü.
“Baktım ki kendimi 
tekrarlıyorum, üç yıl 
önce seramik 
yapmamaya karar 
verdim. Fırını sattım, 
atölyeyi boşalttım. 
Resim yapayım dedim, 
o da beni tatmin 
etmedi. Şimdi pişmiş 
topraktan heykeller 
yapıyorum!’
“Sanatın bir dalında 
yetişince başarılı 
olamazsınız. Sanat bir 
bütündür!’
ALPAY KABACALI
“ Daha ilk tecrübelerinden iti­
baren seramiği başka iklimlere ta­
şımaya çalıştı. Bu sayede seramik 
eserleri ilk işaretimizde piştikleri 
ateşin karşısında hizmetimize ko­
şan uysal cariyeler olmaktan kur­
tuldu. Bu ateş kızlan şimdi büyük 
resmin ve heykelin gururuyla bi­
ze geliyorlar. Tabak gibi, fincan 
gibi hususi bir iş görenler bile bi­
zimle bir sevgili nazıyla, edasıyla 
konuşuyorlar.”
Ahmet Hamdi Tanpınar, 14
Kasım 1958 günlü Cumhuriyet’- 
te, “ Füreya’nın Seramik Sergisi” 
başlığı altında bunları yazıyordu.
Oysa Füreya, “ İlk başladığım­
da geleneğimizin çizgisinde git­
mek istedim” diyor. “ Duvar pa­
noları yaptım. İlk sergimi açınca 
sordular, ‘Niye düz şeyler yaptı­
nız da objeler yapmadınız? Sera­
mik, obje demektir’ dediler. Tar­
tışmalar oldu o zaman. Ben bir de 
duvar çinisi vardır dedim, bu da 
bizim geleneğimizdir; o yüdan git­
mek istiyorum. Bunu yapmak ge­
rekliydi. Çünkü yeni bir mimari 
türü başlamış ülkemizde. Beton... 
Orada, geleneğimizde olmayan 
vitray, fresk filan kullanmaktan- 
sa, niçin çini kullanmayalım? 
Yaptım. Düşündüğümden de ça­
buk oldu...”
1963’e kadar yalnız duvar pa­
noları yaptı. Çamuru kendisi ha­
zırlıyor, kendisi çiziyor, kendi fı­
rınında pişiriyordu...
O tarihten sonra üç boyutlu ça­
lıştı: Seramik formlar, vazolar, 
tabaklar, kuşlar, baykuşlar ve ka­
pılar, evler, mahalleler...
Daha ilk sergisinden başlaya­
rak, kendine özgü bir seramik 
dünyası yarattı. T anpınar’ın 
“ başka iklimler” dediği, bu. Ya­
şar Kemal’in deyişiyle, “ ışıktan 
dünya” ya da “ ışık efsanesi” ... 
Yurtdışında da geniş ilgi gördü 
yapıtları. Herbert Read gibi eleş­
tirmenler, birçok büyük gazete ve
dergi ondan övgüyle söz etti.
tik sergisini 1951’de Paris’te aç­
mıştı. Aynı yıl İstanbul’un biricik 
galerisi Maya’da sergiledi yapıt­
larını. Türkiye’nin ilk seramik sa­
natçısı, ilk sergisini düzenliyordu. 
Güzel Sanatlar Akademisi ilk 
“ mezunu” nu üç yıl sonra, 1954’te 
verecekti (Sadi Diren)...
“Sergiye gelenler, panoları gös­
terip ‘bu nedir’ diye bana soru­
yorlardı. Ülkemizde o kadar ge­
leneği olan bir sanat... Porselen 
mi, alçı mı, diye soruyorlar. Unu­
tulmuş... Ondan sonra Akademi’- 
den, Tatbiki’den gençler yetişti, 
seramikçiler çoğaldı. Bunu gele­
neğe bağlıyorum. Bugün dünya 
çapında seramikçilerimiz var.” 
1950’lerin o ilk yarısında nice 
güçlüklerle karşılaştı Füreya. ti­
ki, ‘malzemesizlik’ti. Ne fırın var­
dı, ne boya, ne süzme teli... 
‘Ortam’ da yoktu kuşkusuz. Ama
bütün engelleri aşıp atölyesini 
kurdu, fırınını yaktı...
“ Sanatın her dalından insan ge­
lirdi atölyeme, konuşurduk” di­
yor. “ Seramikten felsefeye kadar 
her şeyden konuşurduk.” Kimler 
mi gelirdi? Tanpınar gelirdiAb- 
met Kutsi Tecer gelirdi. Sabahat­
tin Eyüboğlu, Bedri Rahmi, Ok­
tay Rifat, Melih Cevdet, Yaşar 
Kemal, Mazhar Şevket, Ulvi 
Uraz, Adalet Cimcoz, Abdülba- 
ki Gölpınarlı... Daha birçok ki­
şi... “ Şimdi var mı böyle bir 
şey?” diye soruyor Füreya. “ His­
sediyorum, sergilerde de görüyo­
rum. Bir resim sergisine gidiyor­
sunuz, yalnız ressamları görüyor­
sunuz. Oysa böyle değildi 
“ 60” ların ortalarına kadar. Ga­
liba kalmadı o tür kişiler. Biraz da 
insanlar kendi kabuğuna itiliyor­
lar.”
Parlak başarılarla gelişen ve
i
ı
ı
l
i
L
otuz beş yılı aşan bir sanat yaşa­
mı...
“ Üç yıl önce seramik yapma­
maya karar verdim” dedi Füreya. 
Yanlış mı işittim, diye geçirirken 
aklımdan, ekledi: “ Herkes şa­
şırdı” .
“ Bu kararı güç verdim, ama 
verdim. Çünkü baktım ki kendi­
mi tekrarlıyorum, ufak tefek de­
ğişiklikler oluyor, renk değişiklik­
leri filan, ama aynı espri... Yap­
mak zorunda kalmamak için fı­
rını sattım. Atölyeyi de boşalttım, 
seramik yapmaya heveslenmeye­
yim ...”
Bir şaşkınlık daha... Yaşam­
dan, sanattan (aslında ikisi de ay­
nı kapıya çıkıyor) kopmuş bir 
kimseye benzemiyor karşımdaki 
Füreya. Neyse ki, “ Hiçbir şey 
yapmamak olacak şey değil tabii” 
diye sürdürdü konuşmasını. “ Re­
sim yapayım, dedim, o da beni ye­
ter derece tatmin etmedi. Yine ça­
muru aldım elime. Ama bu sefer 
heykeller yapıyorum. Pişmiş top­
raktan. Zaten benim fırında ol­
mazdı, odun fırını gerekiyor.”
Resim ve heykele seramikle bir­
likte başlıyor Füreya, 1947’de... 
O tarihlerde İsviçre’de, bir sana­
toryumda kalıyor uzun süre. İşte 
orada, bir şeylerle uğraşmak ge­
reksinimini duyuyor. Kitaplar ge­
tirtiyo r ve ileride ünlü, 
•profesyonel’ bir sanatçı olmayı 
aklına hiç getirmeden “ elini ça­
mura sürüyor” . Sonra bu işi da­
ha iyi öğrenmek için bir hoca arı­
yor. PolonyalI yaşlı bir hanım bu­
lunuyor. Meğer o seramik konu­
sunda hiçbir şey bilmiyormuş. 
Ressammış... Öndan resim dersi 
alıyor. İki yıl süren sanatoryum 
döneminin ardından Lozan’da bir 
atölyeye girip seramiğe hız veri­
yor. Ve Paris’e giderek ünlü se­
ramikçi Serre’nin atölyesinde sür­
dürüyor çalışmalarını. 1951’de 
Paris’te ilk sergisinde taşbasma 
resimleri de yer alıyor. Sonradan, 
büyük panolar yapmaya başlayın­
ca resimden uzaklaşıyor.
Füreya’nm sanat yaşamını az 
çok özetledik sanıyorum. Ondan 
öncesini de birkaç cümleyle anlat­
maya çalışalım: Anne tarafından 
dedesi Şakir Paşa ile onun kardeşi 
Cevat Paşa, sanatla da uğraşmış 
kimseler. Ressam Aliye Berger’- 
le ressam Fahrelnisa Zeid, teyze­
leri. Cevat Şakir (Halikarnas Ba­
lıkçısı), dayısı, öteki dayısının oğ­
lu O m  Kabaağaç ile Fahrelnisa 
Zeid’in ilk eşinden oğlu Nejad 
Devrim de ressam. Tiyatro sanat­
çısı Şirin Devrim, Nejad Devrim’- 
in kardeşi. Füreya’nın babası 
Emin Koral, 1921’de İzmir’e ilk 
giren ordunun kurmay başkanı...
Büyükada’da doğan Füreya, 
teyzeleriyle birlikte özel öğrenim 
gördükten sonra Nötre Dame de 
Sion Kız Lisesi’ni bitirir. İstanbul 
Darülfünunu’nda felsefe öğreni­
mi... Kari Berger’den keman 
dersleri, keman virtüözü olma 
düşlemleri... 1930’da ilk evlilik, 
“ Çalıkuşu gibi” Bursa’ya gidiş, 
çiftlik yaşamı... Bir bakıma 
“ dramatik” bir olay... 1935’te 
Ankara. Bu kez Atatürk’ün çev­
resinde çok harekeli bir yaşam. 
Kılıç Ali’yle (Ali Kılıç) evli... 
“ 40” iarın başında Vatan gazete­
sinde müzik e leştirile ri... 
1947-48’de sanatoryum ve 1954’te 
sanatı evliliğe yeğleyiş...
Füreya, çok okuyan sanatçılar­
dan. Gazete ve dergilerin yanı sı­
ra iki üç kitaba birden başlıyor. 
Görüştüğümüzde Kundera’nın ve 
Adalet Ağaoğlu’nun son roman­
ları ile kadın psikanalist Salome’- 
nin yaşamını konu alan bir kita­
bı okuyordu. “Birikimsiz olmaz” 
diyor. “ Mutlaka bir şeyler alma­
nız, bir şeyler görmeniz lazım. Bir 
kültür lazım. Sanatın bir dalında 
yetişince başarılı olmaya imkân 
yok. Sanat bir bütündür.”
Bir ay önce, teyzesi Fahrelnisa 
Zeid’in sergisi dolayısıyla gittiği 
Almanya’dan izlenimlerini uzun 
uzun anlatıyor Füreya:
“ Korkunç önem veriyorlar sa­
nata, sanatçıya. Halkı eğitmeye 
de. istediğiniz kadar kitap oku­
yun, istediğiniz kadar röprodük- 
siyon görün, asıl eseri görmeden 
olmaz. Bunun içinde yetişiyorlar. 
Anneler babalar, beş alb yaşında, 
sekiz yaşında çocuklarını getiri­
yorlar müzeye. Diyeceksiniz ki, ne 
anlar? Böyle yetişiyor. Ondan 
sonra da sanata saygı duyuyor.”
Küçük kaplıca kenti Aachen’- 
de eski bir hamamı kendi adıyla 
anılan koskoca Sammlung Lud­
wig Müzesi’ne dönüştürmekle ye­
tinmeyip bu ay açılacak daha bü­
yük bir müze yaptıran, Köln’de 
de yine kocaman bir müze açtıran 
koleksiyoncuyu anlatıyor Füreya. 
Müze çalışanları ve sanatçılar için 
lojmanlar da hazırlatan Ludwig, 
sanatçılara bir yıllık, altı aylık 
burslar veriyormuş... Berlin’deki 
müzeler, kıskanılacak güzellikte: 
Nefis İslam yapıtlarının yer aldı­
ğı Darlem Müzesi, Nefertiti’nin 
büstünün bulunduğu Mısır Sanatı 
Müzesi, Bergama’dan taşman Ze­
us Tapınağı’nın pırıl pırıl sergilen­
diği müze... Yalnız ressamlara de­
ğil, yazarlara, şairlere de burslar 
veriyorlar...
“ Bizim bir tek modern sanat 
müzemiz yok. Devlet ya da bele­
diye önayak olsa, birkaç işadamı­
nın da yardımıyla yapılır.”
“ Bir başka eksiğimiz de" diyor 
Füreya, “ Eleştiri. Artık pek çok 
sergi açılıyor. İnsanlar şaşkına dö­
nüyorlar. Hangisi değerli, hangi­
si değil... Eleştiri olmadan anla­
şılmaz. Bunun için de plastik sa­
natlara geniş yer veren dergilere 
ihtiyaç var.”
Kişisel Arşivlerde İstanbul Belleği 
Taha  Toros Arşivi
* 0 0 1 5 1  1 2 2 4 0 0 6 *


Toprak ve ateşle 40 yıl:İlk seramik sanatçımız, altın madalyalı Füreya:'Ateş kızları'nın annesi

http://openaccess.marmara.edu.tr//bitstream/11424/165984/3/001511224006.pdf

Toprak ve ateşle 40 yıl:İlk seramik sanatçımız, altın madalyalı Füreya:'Ateş kızları'nın annesi

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository