Taha Toros Arşivi, Dosya No: 36-Ethem İbrahim-İsmail Galip-Osman Salih-Sedat Hakkı-Fethi-Edhem Eldem.

Not: Gazetenin "Köşe Penceresinden" köşesinde yayımlanmıştır.İstanbul Kalkınma Ajansı (TR10/14/YEN/0033) İstanbul Development Agency (TR10/14/YEN/0033

Tan, M. Turhan

Istanbul Sehir University Repository

T % î %1l3W
5
k ö ş e  rnmmmmmmmmmm
PENCERESİNDEN
Bay Halil Etem
A tatürkün sanki ebediyette de hizmetinde bulunmak ve bu şe­refi her yurddaştan önce kazan­
mak ister gibi büyük matemimizin başlan­
gıcında aramızdan ayrılanlardan biri de 
yüksek âlim, yüksek mütefekkir, yüksek 
tarihçi Bay Halil Etemdir. O, hepi­
mizin Atatürk için ağladığımız günlerde 
gözünü dünyaya kapadığı için sessiz göç­
müş gibidir. Hakkını tarihten alacaktır. 
Ve bizden sonraki nesillerin mersiyelerini 
dinliyecektir. Fakat ben yıllarca irfanın­
dan nur aldığım bu büyük adam hakkın­
da, birkaç satır yazmaktan kendimi ala­
madım ve bunu bir şükran borcu saydım: 
H alil Etem, ilmin Beyazıd meydanın­
daki Küllükte ve Babıali kaldırımlarında 
dost dudakların mübadele ve birbirlerine 
ihda ettikleri manasız bir kelime olduğu 
böyle bir devirde en seçkin âlimimiz sayı­
lacak kadar olgun bir şahsiyetti. İlimsiz 
âlimler, esersiz bilginler belki Halil Etemi 
tanımazlardı. Lâkin Lâypzig Üniversitesi 
onu bir üstad olarak kabul etmiş, adına 
profesörler defterinde yer vermişti. Bal 
Üniversitesi, Paris ve Londra ilim cemi­
yetlerinden belki yirmi tanesi, Amerika 
darülfünunlarından birçoğu, fahrî felsefe 
ve fahrî arkeoloji doktoru unvanını vere­
rek onunla nispet tesis etmeği şeref bil­
mişlerdi.
Rahmetli Namık Kemal meşhur bir 
mektubunda: «Biz Sokrat gibi bir hakim, 
Russo gibi bir edib olabiliriz. Fakat İb- 
ni Sina gibi, Seyyid gibi, İbni Kemal gi­
bi, Humbold gibi bir âlim geçinmeğe 
kalkışırsak haddimizi bilmemiş, bir takım 
şarlatanlarla yoldaş olmuş oluruz» diyor. 
Eğer Kemal, gençliğini tanıdığı Halil E- 
temin olgunluk devrini idrak etseydi eri­
şilmez birer ilim şahikası olarak andığı
büyük isimler arasına mutlaka onu da 
sokardı, çünkü Halil Etem, her manasile 
hakikî bir âlimdi.
İlmin mahsulü eserdir ve her âlim, me­
deniyet âlemine eserler armağanlıyarak 
adını ölmezleştirir. Bay Halil Etem 
de Osmanlı meskûkâtı katalogu, İslâmî 
kurşunlar katalogu, Kayseriye şehri, Dü­
veli islâmiye tarihi, Yedikule ve Camile­
rimiz gibi herbiri derin tetebbüler mahsulü 
eserler bırakmakla beraber yıkılmaz bir 
fen mabedinin de mimarbaşılarından biri 
oldu.
İstanbul müzelerini hatırlatmak istiyo­
rum. Eğer Halil Etemin kardeşi Hamdi 
Bey merhum olmasaydı bugün Türkiye, 
muhakkak ki, müzesiz kalacaktı ve bütün 
dünya âlimlerini ilgilendiren müzemizde­
ki eserlerin çoğu yâdeîlere taşınacaktı. 
Hamdi Bey, o müzenin hâliki, H alil E- 
tem Bey de bu hâlikin muavini, müzahiri 
ve onun ölümünden sonra da mütemmimi 
oldu. Samimî olarak itiraf edelim ki İs­
tanbul âsarı atika müzesinin tesis şerefi 
yalnız ve yalnız Hamdi Etem - H alil E- 
tem kardeşlere aiddir ve bu müze, bir Sü- 
leymaniye ve bir Ayasofya gibi yurdu - 
muzun milyarlar değer abidelerinden biri 
olduğu için Halil Etem ve Hamdi Etem, 
mimar Sinan ve mimar îzidor gibi adla­
rını ölmezleştirmişlerdir.
Rahmetli Halil Etem, Avrupada 
okudu. Berlin’de orta, Zürih’te ve 
V iyana’da yüksek tahsil gördü. Fa­
kat o memleketlerden kuru bir şeha- 
detname ve kof bir kafa ile dönmedi, 
en ağır ve en kıymetli bir irfan hamulesi 
taşıyarak yurda geldi, tam elli yıl o ha­
muleyi nur halinde avuç avuç, etek etek 
ve eser eser bize verdi.
O, İngilizce, fransızca ve almanca bi­
lirdi. Tarihî eserleri, vesikaları asılların- 
dan okuyup tahlil ve mukayese edecek 
kadar da arabcaya, farsçaya vâkıftı. 
Türkçesi, Muallim Nacileri imrendirecek 
derecede selis ve metindi. En büyük me­
ziyeti ise -kelimenin bütün kuvvetile- na­
muslu, kelimenin bütün şümulile vatanse­
ver olmasında tebarüz ediyordu.
Ona nekadar yansak yeri ve onun her 
türlü sitayişe değeri vardır.
M. TURHAN TAN
Kişisel Arşivlerde İstanbul Belleği


Bay Halil Etem

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository