Taha Toros Arşivi, Dosya No: 200-Yazarlar ve Yönetmenlerİstanbul Kalkınma Ajansı (TR10/14/YEN/0033) İstanbul Development Agency (TR10/14/YEN/0033

Oktay, Ahmet

Istanbul Sehir University Repository

M i  İB jef 9
Bir tiyatrocunun anısına >
Yaşanan zamanın kendiliğindenliğini ve büyüsünü kırabilmek sanıldığı kadar 
kolay değil. Duyargaları olduğu'söylenen sanatçılar için bile. Oysa bu kırma ey­
lemi toplumsal gerçekliğin dönüştürülebilmesinin ön koşulu. Sanatsal üretimin 
bunca tecimselleştiği ve popülerleştirildiği bir dönemde, insanlara durumları hak­
kında bir söz iletebilmek üstelik bu sözü iletirken sanatsal da kalabilmek günlük 
yarar düşüncesini elden çıkarmayı gerektiriyor. Bir tür zorunlu sürgünlük ya da 
fildişi kule yaşamı, hangi türden olursa olsun konformizmi reddeden üretici sa­
natçının yazgısı galiba. Vasıf Öngören de hem doğal, hem saçma olan ölümü 
ile bile bu yazgıyı paylaştığını, daha doğrusu bu yazgıyı seçtiğini kanıtladı. Vasıf 
genel beğeninin dışında kaldı tiyatrocu olarak. Ama ancak bu sayede zamanını 
görebildi.
Walter Benjamin, Brccht’in tiyatrosunu yorumlayan yazılarından birinde şöyle 
diyor: ‘'Onun konusu yoksulluktur.” Bu söz Brecht’çi yöntemi izleyen Vasıf 
Öngören için de geçerlidir elbet. Sahnedeki oyun, insanın durumunu nasıl aşabi­
leceği, özgürleşebileceği sorununa da bu yüzden bağlanır. Bu yaklaşım, gelenek­
sel izleklerin olduğu kadar tekniklerin de terkedilmesini gerektirir elbet. Çünkü 
sahnedeki oyun, örneğin Asiye’nin yaşamını göstermekten çok Asiye’nin o ya­
şamdan nasıl kurtulabileceğinin koşullarını tartışır. Çünkü, geleneksel bağlamda 
sergilenecek bir orospu yaşamı, Benjamiıı’in sözlerini izlersem, “Sefalete karşı 
mücadeleyi bir tüketim nesnesi” haline getirmeye yarar yalnızca.
Vasıf Öngören’in üç oyunu, Asiye Nasıl Kurtulur?, Zengin Mutfağı ve Oyun 
Nasıl Oynanmak?, siyasalla sanatsal olanın birlikteliğini dışa vuran metinlerdir. 
Vasıf, has bir tiyatro adamı olarak, yöntemini terimsel amaçlarla olduğu kadar 
gündelik siyasal amaçlarla da kullanmaktan özellikle kaçınmıştır. Türkiye’de epik 
yöntemin nasıl ucuzlaştınldığı ve sulandırıldığı anımsanacak olursa, Vasıf Öngö­
renin yazar ve yönetmen olarak ortaya koyduğu ürünün değeri daha iyi anlaşı­
lır. İnsanın bir gerçek olarak yaşadığı tüm aldanımlara son vermeyi isteyen bir 
buluş açısının ilk ödevi, elbette ki kendisi hakkında da aldanıma kapılmamak- 
dır. Öngören kısa mı, uzun mu sürdüğünü hiç mi hiç bilemeyeceğimiz yaşamın­
da, bu ilkeye uymaya çalışmış bir tiyatrocu olduğunu bir kez bile unutmamıştır.
Gerçekten değerli bir sanatçı yitirdik. Ama ben bir de dost yitirdim.
Vasıf Öngören'ln “ Asiye Nasıl Kurtulur” oyunundan bir sahne
Genco Erini:
Vasıf Öngören ülkemizde aydın olmanın doğal sonucu sayılan bütün cezalan çe­
kerek en verimli olacağı çağda aramızdan ayrıldı. Acımız büyüktür. “Asiye Nasıl Kur­
tulur” , Zengin Mutfağı” , "Oyun Nasıl Oynanmak” gibi yapıtlarıyla Türk tiyatrosunun 
tarihinde seçkin yerini alan tiyatro ustasını saygıyla selâmlıyorum.”
Başar Sabuncu:
“ Lcar’in deyişi ile bunca köpek, çakıl, zırtlan yaşayıp üresin de Vasıf da bir soluk 
olmasın. Yazar, oyuncu, yönetmen giderek diyalektik maddeci tiyatro kuramcısı ola­
rak çağdaş Türk tiyatrosunun öncülerindendi. Kuşkusuz, gelecek tiyatrocu kuşakları 
için de öyle kalacak. Onunla aynı dönemde, kimi zaman da birlikte icrai sanat etmiş 
olmaktan hep kıvanç duyacağım.”
Ayla Algan:
“ Çok üzgünüm, ne söyleyebilirim bilmiyorum, iyi bir yazar, bir meslektaştı 
Gül Ar; öngörenle ilgili bir anısını şöyle anlattı: “ Bir gün "B u  Oyun Nasıl 
Oynanmalı” yı alarak gelmiş ve bunu Muhsin Ertuğrul’a iletmemi söylemişti. Muhsin 
Ertuğnıl Usta bunun üzerine “O gelsin, iyi bir yazar ve yönetmendir, kendisi sahnelesin” 
demişti. Çok üzgünüm.”
V.
Öngören için ne dediler
Kişisel Arşivlerde İstanbul Belleği 
Taha Toros Arşivi


Bir tiyatrocunun anısına

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository