Taha Toros Arşivi, Dosya Adı: Hale Asafİstanbul Kalkınma Ajansı (TR10/14/YEN/0033) İstanbul Development Agency (TR10/14/YEN/0033

Toros, Taha

Istanbul Sehir University Repository

i w
‘ V W | : 3
jjf Æ R R E |  . ■ i  ■ - -, İ S C I
#  stanbul, Berlin, Roma ve Paris....Dünyanın sa­
nat ağırlıklı dört büyük tarihi şehri.Osmanlı dö­
neminden başlayarak, bu dört ülkede resim 
eğitim i gören  ya ln ız iki Türk k ız ı var. 
Bunlardan biri Hale Asaf.
Ilık bir Mayıs sonunda İstan­
bul'da dünyamıza gözlerini 
açan, bu narin endamlı, aşırı 
duygulu kız 15 yaşından iti­
baren Almanya, İtalya,
Türkiye ve Fransa'da olmak 
üzere değişik üsluplu profe­
sörler yanında eğitim gör­
dükten sonra, tam olgunluk 
eserlerini vermekteyken - 
1938 yılının 31 Mayıs' ında - 
bir sanat objektifi olan güzel 
gözlerini, Paris'te bir klinik­
te kapadı. Ömrü türlü talih­
sizlikler içerisinde, hastalık­
larla, ana baba kavgalarıyla, 
yurt dışında katı hayat mü­
cadeleleri içerisinde geçti.
Ama resim sanatının sihirli 
çekiciliğine kaptırdığı yaşa­
mında altın fırçasını ölünce­
ye kadar bırakmadı. Sihirli 
fırçasının renklendirdiği çok 
az sayıda eseri var. Eğer 
Tanrı, dört ü lkede resim 
eğitimi gören ve modern re­
sim akımları içerisinde yaşa­
yan H a le 'ye  uzunca bir 
ömür bağışlasaydı, olgun­
luk çağının çok güzel örnek 
eserleriyle, belki bazı müze­
lerin duvarları süslenebilirdi.
Bu çıtı pıtı, hassas, sanatkar 
Türk kızının kısa ömrü, has­
talıklar, ameliyatlar, perişan­
lıklar ve yoksulluklar içeri­
sinde eridi. Aslında, doğdu­
ğu zaman ufak tefekti.
Bebeklik çağında, köpekler­
den geçen bir hastalık nede­
niyle ameliyat masasına ya­
tırılmış ve hayatı boyunca 
ölümle güreşmeye mecbur 
kalmıştı.
1910 yılında, henüz 5 
yaşındayken, devrin ünlü 
doktorlarından Kamburoğlu
uyguladığı başarılı bir operasyonla, Hale'nin karaci­
ğerinden, 10 tane kist çıkarmış ve onu hayata kavuş­
turmuştu. Hale, aynı hastalıktan, 21 yaşındayken 
İtalya'da, 31 yaşındayken Paris'te iki defa ameliyat
6 7
S K Y U F E  M A YIS
#  n 1921 at the age o f 16, Hale Asaf won an 
examination to study at The Berlin Academy 
o f  Fine Arts, making her only the second 
woman to study art abroad during the 
Ottoman era.
Born in Istanbul in May 
1905, this slender sensitive 
girl was to study painting 
in Germany, Italy, Turkey 
and France. Just as her art 
had reached its first matu­
rity, however, she fina lly  
surrendered to the disease 
which had p lagued her 
since a child. She died in a 
Paris c lin ic  on 31 May 
1938. Bom into a wealthy 
Und distinguished Turkish 
family, Hale Asafs life was 
beset with personal 
tragedy, parental quarrels, 
illness and a struggle to 
make a living abroad. Yet 
she devoted her short life to 
painting, and did not set 
down her brush until there 
was no strength left in her 
fingers. Very few  o f  her 
paintings have survived. I f  
God had granted  her a 
longer life there can be no 
doubt that the works o f this 
painter, who lived in the 
midst o f modem art move­
ments in fo u r  countries, 
would have graced muse­
ums and galleries today. 
Hale Asafs short life passed 
in illness, sorrow and 
poverty. This sensitive, 
artistic girl undenvent her 
first operation as a baby, 
when she contracted a dis­
ease carried by dogs, and 
spent the remainder o f her 
life figh tin g  against ill- 
health. At the age o f five, in 
1910, she was operated on 
again by the famous sur­
geon o f  the period, 
Kamburoglu, who removed 
ten cysts from Hale’s liver. 
Similar operations were performed in Italy at the 
age o f 21 and in Paris ten years later, but she 
fina lly  succumbed to liver cancer in 1938. A 
painter friend made a palette which was nailed to
MAY 1993
A  PO R TR A IT  O F THE ARTIST 
O N  THE 55TH YEAR 
O F HER D EATH
HALE
ASAF
By TAHA TOROS
Osmanlı döneminden 
başlayarak dört ülkede resim 
eğitimi gören ve 32 yaşında 
Paris'te ölen ünlü ressamımız 
Hale Asaf sevgisini ve acısını 
resimlerine taşıdı.
Only the second woman from the 
Ottoman Empire to study painting 
abroad, Hale Asaf achieved 
early fame, despite the chronic 
illness o f  wh ich 
she died at just 32.
oldu. Sonunda, 31 Mayıs 1938 tarihinde, Paris'te ka­
raciğer kanserinden öldü. Yakınlarından bir sanatka­
rın yaptığı palet tabutuna çivilendi ve birkaç kişinin 
gözyaşlarıyla, Paris'in Thias mezarlığına gömüldü.
Bu ölümün asıl hazin tarafı, genç Türk ressamın bir 
hafta sonra Paris'te açacağı resim sergisinin iptal edil­
mesi, 37 tablosunun yağmaya uğrayarak ortadan 
kaybolmasıdır.
Hale Asaf hayatı boyunca ne babasından, ne yakınla­
rından, umduğu ilgiyi görememiş ve vücuduna mu­
sallat olan amansız hastalığı yenememişti. Yabancı 
ülkelerde hayatını fırçası ile kazanmaya çalışmıştı. Ne 
var ki, son günlerinde benzi solmuş, renkle fırçasını 
kullanmakta mahir olan parmakları, takatsızlıktan, 
çalışamaz olmuştu. Devası olmayan hastalık, bu şöh­
retli, bu hisli kızcağızı gurbet elde alıp götürdü.
Hatırası, yaslı dost kalplerinde kaldı. İstanbul'da,
Berlin'de, Roma'da ve Paris'te resim sanatına emek 
vererek sağlığını harcamış bu genç kadın, haklı bir 
şöhrete erişmişti. Eğer zamanımıza kadar yaşa- 
yabilseydi, ünlü bir kadın ressam olarak, tab­
loları ile ölümsüzleşecekti.
Hale Asafın ailesi, 1. Sultan Hamit'in ünlü 
sadrazamlarından, Halil Hamit Paşa'nın 
soyundan gelmektedir. Hale'nin büyük 
babası Asaf Paşa'da büyük dedesine 
benzer bir akıbete uğradı. Asaf Paşa 
da, Yıldız Sarayı'nda Sultan Hamit'in 
yaverlerindendi. Görevi dolayısıyla 15 
günde bir sarayda yatardı. Sarayda nö­
betçi yaver olarak yattığı bir gece, hün­
karın adamları tarafından, zehirlenerek 
öldürüldü. 1901 yılında cereyan eden 
olayın nedeni, meçhul kaldı.
Hale'nin babası Tem yiz reislerinden iken 
1908 M eşrutiyet ilanı üzerine, . „ , , , „ .
emekliye sevkedılen Salih Bey dır. öğretm em  iken Hale Asaf/ Hale Asaf when
her coffin, and she was laid to rest by a handful of 
tearful friends in the Thias Cemetery in Paris.
The poignancy o f her death was exacerbated by the 
cancellation o f the exhibition which was to have 
been held a week later, and the theft o f 37 o f ber 
paintings. They were never recovered.
Misfortune never left Hale alone, and in her strug­
gle against it, neither her father nor her other rela­
tives gave her the support she so desperately need­
ed. She struggled to earn a livelihood with her 
brush in foreign countries, devoting her life to art 
in Istanbul, Berlin, Rome and Paris. Despite con­
tinual adversities she won deserved recognition at 
a young age, and her fame would undoubtedly 
have grown had life permitted.
Hale Asaf was descended from Halil Hamit Pasha, 
grand vizier to Abdiilhamid I  (1774-1789) who 
was executed fo r  conspiracy in 1785. Her grandfa­
ther, Asaf Pasha, who was aide-de-cam p to 
Abdiilhamid II (1876-1909), suffered a simi­
lar fate. He was poisoned on the sultan’s 
orders one night in 1901 when he was on 
duty at the palace, fo r  reasons that 
remain a mystery.
Hale’s father was Salih Bey, an appeal 
judge who was obliged to retire after 
the proclamation o f constitutional 
government in 1908, since his views 
con flic ted  with those o f  the 
Committee fo r  Union and Progress, 
the Young Turks’ party. During the 
War o f Liberation, Salih Bey and bis 
brother Cemal Bey fell fou l o f the new 
government in Ankara, and fled to Egypt 
after the establishment o f  the Turkish 
Republic in 1923. He later aban­
doned his wife and daughter in
Salih Bey İttihat ve Terrakki men­
suplarına ters düştü.
Kurtuluş Savaşı sırasında da Ankara Hükümetine ters 
düşen Salih B ey 'le  kardeşi Cemal Bey -za feri 
müteakip- Mısır'a kaçtılar. Salih Bey daha sonra yur­
da döndü. K ız ıy la  dargın olarak 1934 yılında 
Emirgan'da öldü.
Hale'nin annesi, dönemin ünlü doktorlarından Rasim 
Paşa'nın kızı Enise'dir. Batı'da eğitim yapan ilk kadın 
ressamımız Mihri Hanım, Hale'nin teyzesidir. Hale, 
çocuk yaşta, resim sevgisini İngiliz mürebbiyesinden 
ve teyzesinden aldı. Onaltı yaşındayken Berlin 
Güzel sanatlar Akademisi'ne sınavla kabul edildi.. 
Önce desen, sonra yağlıboya üzerine eğitim gördü.. 
Bu eğitimini İstanbul'da, Roma'da ve Paris'te sürdür­
dü. Bir ara, Bursa Kız Öğretmen Okulu'nda resim öğ­
retm enliği yaptı. İstanbul’da kurulan Müstakil 
Ressamlar ve Heykeltıraşlar Derneği'nde rol aldı. 
Kısa bir evlilikten sonra tekrar Paris'e gitti.. Paris'in
still a painting teacher at Bursa. Switzerland and Rome without a 
, penny to their name, and returned 
to Turkey. Hale never forgave her father, who died 
in Emirgan (  along the Bosphorous in Istanbul) in 
1934.
Hale’s mother, Enise, was the daughter o f Rasim 
Pasha, a well known physician. Her sister Mihri 
Hanim was the first woman painters from  the 
Ottoman Empire to study abroad, and Hale’s gift 
fo r  painting was fostered as a child by her aunt 
and ber English governess. Hale was also talented 
at languages. She learnt fluent English at the age of 
five from her governess, and Greek from her Greek 
nanny. She later attended the Dame de Sion con­
vent school in Istanbul where she learnt French, 
and when with the encouragement o f her aunt she 
entered the examination fo r  Berlin Academy o f 
Fine Arts and was offered a place, she learnt 
German in Munich and Berlin. When she went on
S K Y L IF E  M A Y IS - ^ -  MAY 1993
Hale A safın  dedesi Asaf Paşa, sevilen ve övülen bir 
kum andandı. Yaver-i hâs olarak haftada bir gün Yıldız 
Sarayında yatardı. /Hale's grandfather, a commander 
in the arm y.
Hale A sa f M ü stak il R essam lar ve H e y k e ltra ş la r 
Birliği'nin üyesiydi. Birliğin bir toplantısı için davetiye 
Hale Asaf a çizdirilmijti./ Hale Asaf was a member of 
the Independent Painters and Sculptors Association. 
The invitation of the Association above was designed 
by Hale.
Hale Asaf 1928 yılında Paris'te sanatçı İsmail Hakkı Toygar'la kısa bir evlilik dönemi 
geçirdi./Hale had a brief marriage with the ceramic professor İsmail H . Toygar.
Hale A sa f in annesi Enise Ham m , D r. Rasim 
Paşa'nın kızıydı./ Hale's m other, daughter 
o f D r. Rasim Pasha.
Hale A safın  babası Salih Bey, saltanat 
döneminde Yargıtay B a ka nlığ ı yapmıştı./
Hale's father.
f  *  J/' jJwiù,
19 2 4 ’ te dönemin kadın dergilerinden olan "Süs" Hale’ yi kapak yapıp okuyuculurına tanıttı. 
Hale Asaf o zamanlar babasının adıyla Hale Salih olarak anılıyordu. /  A  women's magasine 
called Süs had a cover story on Hale in 1 924. A t that time she was referred to by her 
father's name, as Hale Salih.
¿Xi! A T U  4U fL jmm
6 9
S K Y L IF E  M A YIS MAY 1993
70
S K Y L IF E  M A YIS MAY 1993
büyülü sanat yaşamını çok seviyordu. Hale'nin ya­
bancı dillere karşı, öze l bir kabiliyeti vardı. Beş 
yaşındayken Ingiliz mürebbiyesinden hem İngilizce 
öğrendi hem resim sevgisini.... Denilebilir ki Hale'nin 
ressamlığının temelinde bu Ingiliz mürebbiyenin bü­
yük emeği vardır. Teyzesi Mihri Hanım da ilk harcı­
nı koydu. Halelerin evinde bir de Rum mürebbiye 
vardı.. Ondan da Rumca öğrendi. Fransızcayı Dame 
De Sion'da, Almancayı Münih ve Berlin'de, Italyan- 
cayı Roma'daki resim eğitim i sırasında öğrendi. 
Rumca hariç, diğer dillerdeki bütün sanat ve kültür 
ağ ır lık lı eserleri iz lerd i.
Mussolini'nin tutumuna karşı oldu­
ğu için, sınırdışı ettiği politika ya­
zarı, SicilyalI Anton io Aniante,
Paris'te uzun sürgün hayatı sırasın­
da Hale ile tanışmış.
Biri ayağından, biri karaciğerinden 
hasta olan sevg ilile r , L eopo ld  
Robert sokağında 32 no'lu apart­
manda tanışmışlar, sıkıntılı yaşam­
larını birlikte geçirmişlerdir. İtalyan 
yazar Aniante, Hale dolayısıyla, 
onun memleketi ve memleketi ye­
niden kuran Mustafa Kemal ile il­
gilenmiştir. "Gabriel d'Annunzio",
"Enfant H ysterique", "Derniers 
Nuits de Taromine", "Un Jour Tres 
Calme" adlı eserlerin yazarı olan 
Antonio Aniante, uzun etüdlerden 
sonra, Moustapha Kemal, Le Loup 
Gris d 'Angora (Mustafa Kemal,
Ankara'da bir Bozkurt) adlı kitabı 
hazırlamış ve 1934 yılında Paris'te 
yayınlamıştır. Bu eserin hazırla- 
nışında Hale'nin etkisini belirten 
yazar, kitabın ilk sayfasında, onu 
şu cüm le lerle  d ile  getirm iştir:
"Genç Türk ressamı Hale, bana 
kendi memleketini tanıttı ve sev­
dirdi. Bu kitabı ona ithaf ediyo­
rum." Antonia Aniante 1980 yılın­
da 80 yaşında ölmüştür.
Hale Asaf, 1925 yılma kadar, ikinci 
ad olarak (Salih) adını kullandı.
Babası Salih Bey'in annesini ve 
kendisini terkederek, Avrupa'da 
beş parasız bırakmasından sonra 
bir kırgınlıkla , babasının adını 
atıp dedesi Müşir Asaf Paşa'nın adını aldı. Vaktiyle 
bu olayı bilmeyen bir eleştirmenin Hale Asaf ile Hale 
Salih'i , iki ayrı kadın ressamı olarak yorumlaması 
gerçeklere aykırıdır!
Bu tür hataların düzeltilmesini sağlamak amacıyla, 
konuya açıklık getirmeyi uygun bulduk. Türk res­
minde tek Hale vardır. •
to further studies in Rome, she also learnt Italian. 
Hale Asaf not only spoke five languages other than 
her native Turkish, but knew them well enough to 
study books on art and culture in these languages. 
After studying drawing and oils in Berlin, Hale 
Asaf continued her education in Istanbul, Rome 
and Paris. For a short time she taught art at Bursa 
Teacher Training College fo r  Girls, and around 
this period received an award from the Society of 
Independent Painters and Sculptors in Istanbul. 
After a brief marriage she returned to Paris, the 
city whose art life had captivated 
her. The Sicilian political writer, 
Antonio Aniante, who was exiled 
by Mussolini fo r his opposition to 
the dictator, met Hale in Paris at 
Rue Leopold Robert number 32. 
Both suffered from chronic illness, 
and both knew adversity. Their 
relationship flowered into love, 
and they spent the remainder of 
Hale’s life together. The author o f 
“Gabriel d ’Annunzio”, “Enfant 
Hysterique”, “Derniers■ Nuits de 
Taromine", and “Un Jour Tres 
Calme”, A n ton io ’s interest in 
Turkey and Mustafa Kemal, who 
was then rebuilding the country, 
was inspired by Hale.
After long research, A n ia n te ’s 
"Moustapha Kemal, Le Loup Gris 
d’Angora” (Mustafa Kemal, The 
Greywolf o f  Ankara) was pub­
lished in Paris in 1934.
On the f irs t page, Aniante  
acknowledges his debt to Hale in 
these words: “The young Turkish 
painter Hale acquainted me with 
her country and inspired my love 
of it. I  dedicate this book to her. ” 
Antonio Aniante outlived Hale by 
many years, dying in 1980 at the 
age o f 80. Until 1925 Hale Asaf 
was named Hale Salih, the name 
we find  in all her correspondence 
and official documentation.
She never forgave her father fo r  
abandoning her and her mother, 
however, and in 1925 she rejected 
the name o f her father and took that o f her grand­
father Müşir Asaf Pasha instead. This change o f 
name has led to confusion, and the widespread 
assumption that Hale Asaf and Hale Salih were 
two different painters.
In fact there is only one Hale in Turkish art dur­
ing the early 20th century. •
1934 yılında Paris'te yayınlanan "Mustafa 
Kemal" kitabının İtalyan yazarı Antonio 
Aniante , Hale Asaf ve halası ile. Yazar 
kitabını Hale A s a f a ithaf etm iştir./ The
Italian writer Aniante with Hale Asaf and 
her aunt..
ANTONİO ANİANTE
MUSTâPHÂ
KEMAL
L E  LO U P  GRIS D’ ANGORA
COLLECTION "LA  VIE D'AUJOURD'HUI"* 
EDIT. DE LA NOUVELLE REVUE CRITIQUE
72
S K Y L IF E  M A Y IS  MAY 1993
Kişisel Arşivlerde İstanbul Belleği


A portrait of the artist on the 55th year of her death:Hale Asaf

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository