Taha Toros Arşivi, Dosya No: 111-Kütüphanelerİstanbul Kalkınma Ajansı (TR10/14/YEN/0033) İstanbul Development Agency (TR10/14/YEN/0033

Tavşanoğlu, Leyla

Istanbul Sehir University Repository

SAYFA CUMHURİYET
PAZAR KONUĞU
27 AĞUSTOS 1995 PAZAR
Milli Kütüphane Başkanı Altınay Sernikli, Türk insanının kitap sevgisini ve Türk kütüphaneciliğini değerlendirdi
Sigarayı kitaba tercih ediyoruz
SUNUŞ Uluslararası Kütüphaneler Birlikleri Federasyonu’nun 
(IFLA) bu yılki kongresi İstanbul’da yapddı. Aslında şu çelişkiye ve 
düşündükçe insanda gülme isteği uyandıran garip duruma bakar 
mısınız? Türkiye, İstanbul, kitap, kütüphaneeilik ve okuma... Açılan 
kitabevlerinin iş yapamadıkları için lahmacun dükkânı ya da butiğe 
dönüştürüldüğü ülkemizde, Milli Kütüphane Başkanı Altınay 
Sernikli’nin iyi niyeti, çabaları ve önayak olmasıyla IFLA toplantısı 
gerçekleştirildi. Dileriz, toplantıya katılan IFLA delegeleri “kendileri 
çalıp kendileri oynadıkları” ve Türk toplumunun okumaya ve kitaba 
inanılmaz bir ilgisizlik duyduğu izlenimini edinmemişlerdir.
Bu kaygılarımızı saklı tutarak; Altınay Sernikli’yle IFLA kongresi, 
Milli Kütüphane’nin etkinlikleri, Türkiye’de kütüphaneciliğin durumu 
ve milletimizin okuma alışkanlığı ya da ilgisizliği üzerine bir 
konuşma yaptık.
SÖYLEŞİ LEYLA TAVŞANOĞLU
_____ Uluslararası Kütüphaneler Birlikleri 
Federasyonu (IFLA) toplantısı İstanbul’da ya­
pıldı. Bu toplantının gündem başlıkları neler­
di?
SERNİKLİ- Bu toplantıda ana tema gelece­
ğin kütüphaneleriydi. IFLA, bir federasyon. 
Ama çok etkin. Kütüphanecilik, bilgi sektörün­
de ve bilgi bilimine ulaşmada etkin bir kuruluş. 
Bunun için de kendisini uzmanlık alanlanna 
ayırmış. Sekiz ana bölüme bağlı, 32 alt seksiyo­
nu var. Bunların her birisi dünyada bir başka tür 
kütüphanenin hizmetlerini eleştiriyor, çalışıyor, 
kotarıyor. Bu 32 seksiyonun hepsinin birden gö­
rüşebileceği konular seçildi. Bunlar; geleceğin 
kütüphanelerinde bilim ve eğitim nasıl olmalı, 
geleceğin kütüphanelerinde özürlü insanlara na­
sıl hizmet edilmeli gibi... Kütüphanecilikte bir 
takım standartlar var; kataloglama, tasnif,arşiv- 
leme gibi... Bunların daha mükemmel olmasına 
ulaşmanın yolları, nadir eserlerin korunması, ba­
kımı, gelecek kuşaklara aktarılması konulan ir­
delendi. Toplantının asıl başlangıç tarihi olan 20 
ağustosta, sırfkütüphanecilik hizmetleriyle ilgi­
li bir sergi açıldı. 21 ağustosta da büyük açılış 
yapıldı.IFLA kongresi çalışmalan, 26 ağustos­
ta sona erdi. Bu kadar geniş bir federasyonun bir 
de yönetim kurullan alt toplantısı vardı. F,sas 
toplantılara rapor hazırlayacak olan yönetim ku­
rulları, 20 ağustostan önceki üç gün içinde top­
landı.
Katılım nasıl oldu?
SERNİKLİ- İFLA’ya 142 ülkeden 1340 ku­
ruluş üye. Bu kuruluşların kişi bazında delege­
leri üç bini aşıyor. Örneğin İ989’da Paris’teki 
toplantıda üç bin 600 delege hazır bulunmuştu. 
Bu toplantıya 1500’ün üzerinde delege katıldı.. 
Bir de IFLA toplantılarında anında karar verip 
toplantı günü gelerek kaydını yaptıran delegeler 
vardır. Bunların sayısı da bir hayli tutar. 500 ki­
şi kadar da onları hesap edersek yurtdışından 
2000 delege katıldı, diyebiliriz.. Paris’ten sonra 
en yüksek rakama, Barselona toplantısında ula­
şılmıştı. Barselona’nın 2600 katılımcısı vardı.
■■M Böyle bir toplantı Türkiye’nin dış 
dünyada tanıtımı için vesile olabilir mi?
SERNİKLİ- Bu toplantılara katılan her bir 
delege, Türkiye’den döndükten sonra kütüphane­
sinin başına gittiğinde en az altı ay Türkiye’de­
ki anılarını, Türkiye’de gördüklerini anlatacak. 
İnsandan insana iletişim çok ünemii. Ülke ima­
jı açısından da önemli. Bunu bir kütüphanecinin 
yaptığını düşünün. Bu insanlar, ülkelerine dön­
düklerinde, kütüphaneleri için Türkiye’yle ilgi­
li belgeler de edinmek isteyecekleniir. Türki­
ye’yle daha iyi bilgi iletişimi kurmayı amaçla­
yacaklardır. Bana göre son yıllarda Türkiye, dün­
yadaki imajını değiştirmek için büyük bir atağa 
kalktı.
I ^ m m  Buradaki toplan Uya katılıp da ülkele­
rine geri dönen kütüphane yöneticileri, Türki­
ye ’yle ilgili yayınlar elde etmek isteseler, sizce 
bunları bulabilecekler mi?
SERNİKLİ- Tabii ki bulamayacaklar. O bir 
gerçek. Biz kütüphaneci olarak isteyene o kita­
bı ulaştırmakla görevli sayarız kendimizi. En 
azından ben öyle sayıyorum. Kitabın imajı, tü­
rü, yazısı, cinsi ne olursa olsun, bir kişi o tür bir 
bilgiye ulaşmak istiyorsa benim kütüphaneci ola­
rak görevim onu, en kısa zamanda, en kolay ve 
en ucuz biçimde o kişiye ulaştırmaktır. Türki­
ye’de bunu sağlayabilecek kurumlaşma daha tam 
yok. Kültür Bakanlığı bunu büyük ölçüde yeri­
ne getirmeye gayret ediyor. Büyük bir kısmını da 
Milli Kütüphane yerine getirmeye çalışıyor. 
Ama bakanlık, devlet olarak yetersiz kalıyor.
m m m  Sizce neden böyle bir araştırma yapıl­
ması gereği duyuldu?
SERNİKLİ- Yurtdışı ilişkilerimizin, Türki­
ye’nin amaçlarına yönelik daha az organize ol­
masından kaynaklanıyor diye düşünüyorum.Bu 
konuda size bir örnek vereyim: Özellikle Orta 
Asya’daki Türki cumhuriyetleri çok gezdim. 
Oralardaki milli kütüphanelerle iyi ilişkiler ku­
rup daha çok yayın göndermek, daha iyi bilgi bi­
rikimi paylaşmak istedik. Zaten bizim politika­
mız da o. Yurtdışındaki bütün milli kütüphane­
lerle bilgi değişimi yapmak, birbirimizi destek­
lemek amacındayız. Çok acıdır. O kütüphaneler­
de kitapların tamamı Kiril alfabesiyle yazılmış. 
Bunların yüzde doksanı da Rusça. Türkçe, Tür­
kiye’yle ilgili, Türklerle ilgili çok fazla yayma 
ihtiyaçları var. Devlet bütçesinde dilimi binde 
5.5 olan bir bakanlığın, bu kadar çok yayın sağ­
laması mümkün değil. Bizim ülkemizde de Kül­
tür Bakanlığı’nın taşrada 300’ün üzerinde halk 
kütüphaneleri var. Onlar da kitaba muhtaç. Ne 
kadar çok gönderirseniz o kadar ihtiyaçları var. 
Ama bir dilimini de onlara ayırmak büyük bir öz­
veri oluyor. Aslında biz millet olarak kitap temi­
nine, kitap vermeye, kitap koleksiyonu oluştur­
maya birçeşit hayır gözüyle bakardık. Bu konu­
da her şeyi devletten beklememek lazım. Vakıf­
lar, hayır kurumlan, hayır yapacak insanlar bu 
tür yayınlan nereye, nasıl gönderilmesi gerekti­
ğini organize etmeliler.
Bu bağlamda bir soru sormak istiyo­
rum. Sizce Türkler okumayı seven bir millet 
mi?
ALTINAY
SERNİKLİ
• Erzurum, 1942 doğumlu. Ortaöğrenimini An­
kara Kız Lisesi, yüksek öğrenimini A Ü Dil Tarih 
Coğrafya Fakültesi Kütüphanecilik Bölümü 'nde 
tamamladı. 1965’te Milli Kütüphanede devlet 
memuru olarak göreve başladı. Kütüphanecilik 
eğitimi sırasında ek branş olarak sanat tarihi öğ­
renimi gördü. İkiyıl İngilizce, iki yıl Farsça oku­
du. Felsefe fakültesinden pedagoji diploması al­
dı. Bu anıda hizmet içi eğitim, yönetici kursları­
na katıldı. Devlet Lisan Okulu 'nun Almanca bö­
lümünü bitirdi. Şimdiki halde Milli Kütüphane 
Başkanlığı görevini sürdürüyor.
Bir paket sigara 50 bin liraysa, 50 bin liraya ala­
cağınız kitap da vardır. Ya da üç gün sigara iç­
mezseniz 150 bin liraya alacağınız kitap vardır. 
Biz bu tasarrufu da yapmıyoruz. Sigarayı kita­
ba tercih ediyoruz. Bir de başka açıdan bunu 
eleştirirsek yurtdışında çok kitap okunuyor da 
okunan her kitap okumaya değer mi? Onu da 
sanmıyorum. Çünkü yurtdışınaki koleksiyonla­
rı da gözden geçirdiğinizde cep kitaplan diye çı­
kan, zaman dolsun diye okuduğunuz bilimsel 
içeriği olmayan ya da edebi, sanatsal içeriği ol­
mayan bir yığın yayın vardır. Biz nasıl başımızı 
dinlemek için televizyonun düğmesine basıp sı­
radan bir programı da seyretmekten hoşlanıyor­
sak, onlar da vakit geçirmek için hiç değeri ol­
masa da kitap okumaktan hoşlanıyorlar. O insan­
lar bunu alışkanlık haline getirmişler. Kuyruğa 
girdiklerinde kitap okuyunca o kuyruğun daha 
çabuk biteceğini sanıyorlar. Ama yüzdeye vurur­
sanız okudukları kitabın belki de sizin okuduğu­
nuzun 40’ta biri kadar değeri yoktur. Bu da bir 
ölçü olmalı. Az okuyan bir milletiz dediğimiz za­
man, bu ölçüleri hep dikkate almamız gerekiyor.
Türkiye’de kütüphanecilik bilinci na­
sıl oluştu ve gelişti?
SERNİKLİ-Türkiye’de kütüphanecilik bilin­
cinin modern hale getirilmesi tabii ki Atatürk’le 
başlıyor. Ben, Atatürk’ün 1933 yılında, “Bu ül­
kenin bir milli kütüphanesi olmalı” demecini 
o günkü gazeteden okumuş ve hayran olmuş­
tum. Milli Kütüphanede ve Çankaya Kütüpha­
nesinde bazı kitaplarda Atatürk’ün sayfa kenar­
larına aldığı notlar vardır. Kütüphaneye, okuma­
ya ve kitaba olan düşkünlüğüne hayran kalırsı­
nız. Cumhuriyetle birlikte o zihniyeti de yerleş­
tirmeye çalışmış. Bu, çok iyi bir şey. Bugün kü­
tüphanelerimizde bir modernizasyon görüyor­
sak bunun temeli yine Atatürk’e dayanıyor. Ben, 
bugün bir milli kütüphane başkaıııysam bunu 
Atatürk’e ve devrimlerine borçlu olduğuma ina­
nıyorum. Bu ülke, modern bir milli kütüphane­
ye sahipse bunu ülkedeki demokrasiye, cumhu­
riyete ve Atatürk’e borçludur. Milli Kütüphane, 
Ortadoğu’nun en büyük milli kütüphanesi.
■■■ Milli Kütüphane ’de kaç kitap var?
SERNİKLİ- Bir buçuk milyona yakın. Ama 
bunu içerik olarak değerlendirmek lazım. Bir 
buçuk milyon sayıca az olabilir. Ama bazı Orta 
Asya cumhuriyetlerinin öyle milli kütüphanele­
ri var ki kitap sayısının altı milyon olduğu söy­
leniyor. Ama milli kütüphanelerin öz görevi o 
ülkeyle ilgili, o ülkede basılan yayınlan topla­
SERNİKLİ- Okumayı sevmeyen millet de­
mek haksızlık olur. Ama dünya standartlannda 
UNESCO’nun (BM Ekonomik, Sosyal ve Kül­
tür Örgütü) istatistiklerine baktığımızda az oku­
yan ülkelerdeniz. Bunun dayandığı nedenlerin 
bir kısmı tabii ki gerçekçi. Gerçekçi olanlardan 
birisi, acaba insanımızı okumaya özendirecek 
yeterli yayma sahip miyiz, sorusu. Bana göre de­
ğiliz. Ben Milli Kütüphane’de Derleme Yasa- 
sı’yla Türkiye’de basılan tüm yayınlan alan bir 
kuruluşun sorumlusuyum. Bir yıl içinde gelen 
hemen hemen tüm yayınlan şöyle bir gözden ge­
çiriyorum. Bunlann hepsinin müşterisi var mı­
dır, yok mudur, sorusunu kendi kendime soru­
yorum. Başka bir nokta daha var. Biz dinleme­
ye meraklı bir milletiz. Hiç ilgisiz de olsa bir oda­
nın içinde diksiyonu güzel, anlatım yeteneği olan 
birisi yalan yanlış bir şeyler anlatıyorsa da, hiç 
araştırmadan saatlerce dinleriz. Ama aynı öykü­
leri kitap halinde bu insanlara verseniz evlerine 
götürüp bir sayfasına bile bakmazlar. Bu, bir kül­
tür meselesi.
■■■i Kitabı az mı üretiyoruz?
SERNİKLİ- Evet, az kitap üretiyoruz. Bazı 
ülkelerde üç bin, dört bin basan yayın bulamaz­
sınız. Beş binin altında tiraj bulamazsınız. Öyle 
yayınlar vardır ki 15 bin, 20 bin tirajla basılır. Bi­
zim ülkemizde daha ders kitaplarının dışında sa­
nıyorum ki tek baskıda 10 binin üzerinde tirajı 
olan bir kitap olsun. Tabii ki 10 bini bulan ya­
yınlar var. Ama birinci baskısı 2 bin, geri kalan 
baskıları artarak 10 bine ulaşıyor. Çünkü yayın­
cı da kendisini garantiye almak istiyor. On bini 
birden basarsa satılıp satılmayacağını bilmiyor. 
Az baskı da ülkemiz için bir dezavantaj. Bir de 
ülkemizde insanların mali gücü, yayına ulaşma­
ya uygun mu, ona bakmak lazım. Uygun değil.
mak, Bizde, cumhuriyetten bu yana ve daha ön­
ceki kültürümüze ait yayınlar bulunuyor. Bir ke­
re 1923’ten bu yana basılan tüm yayınlar mev­
cut. Ondan öncekiler de satın alabildiklerimiz. 
Afiş, ilan, para, bunlann hepsi de var.
Türkiye ’de sizce kütüphaneciye yete­
rince değer veriliyor mu?
SERNİKLİ- Benim kanımca, hayır. Ama kü­
tüphanelerin gittikçe geliştiğini gözlemek müm­
kün. Özellikle devlet bu konuda çok destek ve­
riyor. Ama bu millet daha fazlasını hak ediyor. 
Ama o da tabii ki bütçe dilimiyle ilgili. Yani pa­
rasal olanaklarla... Kütüphaneci olarak biz, top­
lumun ilgisinden çok, demin sözünü ettiğim, mü­
rekkep yalamış, bu ülkenin kaderinde iki duda­
ğının arasından çıkacak kelimelerin bir değeri 
olan insanların, bilgi birikimine daha çok önem 
vermelerini isteriz. Artık bilgi çağında yaşıyo­
ruz. Bilgi bankaları kurulmuş, insanlar bilgisa­
yar hafızalarında biriktirdikleri bilgiyi Internet 
kanalıyla satıyorlar; bunun dakikasına para alı­
yorlar. Bunun adına da bilgi bankası, demişler. 
Bunu artık bir ticaret meta haline getirmişler. 
Bilgi çağında, IFLA’nın Türkiye’de olması bizim 
için çok önem taşıyor. 142 ülkeden 50’sinin 
kongre yapabilme kapasitesi varsa ve bu kong­
re bugün Türkiye’de yapılıyorsa, bu şansı biz an­
cak 50 yıl sonra yakalayacağız demektir. Ama 50 
yıl sonra ülke ve dünya bilgi çağı açısından ne­
reye gelecek, bunu kestiremiyorsunuz bile. Tek­
noloji hızla ilerliyor. Biz Sayın Bakanımıza “ Bir 
basın toplantısıyla IFLA’nın önemini kamu­
oyuna duyuralım” dedik. Bu konuda büyük bir 
hazırlık yaptık. Ama bir gün önce tesadüfen bü­
yük bir şanssızlık, Ayasofya’da bale gösterisi 
olayı patlak verdi. Saat 1 l ’de basın toplantısı 
başladı. Basın toplantısına gelen konuklarımız 
IFLA’yla ilgili 10 dakika soru ya sordular ya, 
sormadılar. Geriye kalan 40 dakikayı Ayasof- 
ya’daki bale gösterisine ayırdılar. Ertesi gün bü­
tün gazeteleri önüme aldım. İki gazete hariç bü­
tün öbür gazeteler, manşetten, bakanın basın top­
lantısını Ayasofya’daki bale gösterisi olayına 
kaydırmışlardı.
mmm Türkiye ’deki kütüphanelerde kitap ba­
kımı sizce yeterli mi?
SERNİKLİ- Kitaplanna çok iyi bakan kütüp­
haneler var. Bakmak, kitabın sağlığını sağlamak 
pahalı bir uğraş. Birtakım teknolojik gereçler, bir 
takım standartlan olan ortamlar istiyor. Ayrıca 
bir parşömen kitabı, 700,800, 1000 yıl sonra bi­
le kütüphanelerimizde görebiliyoruz. Bugünkü 
kâğıt üretimini sağlayan sanayiinin sonucu ba­
sılan kitaplann kaç yıl yaşayacağını ise söyleye­
mezsiniz. Elyazması kitaplan alın. Kâğıdı, bir­
çok muameleden geçmiştir. Perdahlanmıştır, 
aharlanmıştır. Aharlanmayanlar dezenfekte edil­
miştir. O kitaplar onun için bugüne kadar kalmış­
lardır. Ama bugün üretilen kâğıtların kimyasal 
içeriklerinin 50 yıl sonra ne duruma geleceğini 
üretenler de bilmiyor. Ama bu konuda, özellik­
le yurtdışında çalışanlar; kimyasal maddelerin 
dikkatli kuüanılmamaları durumunda üretilen 
belgelerin, bilgilerin, kitaplann toz halinde eri­
yeceğini saptamışlar.
■HH Peki, Türkiye ’de bunun önlemi alını­
yor mu?
SERNİKLİ- İstanbul’da, Sülcymaniye Kü­
tüphanesinde güzel bir laboratuvar var. Çok iyi 
bakım ve onarım yapıyorlar. Ama bunları, eski 
kitaplara uyguluyorlar. Türkiye’de bugün yeni 
üretilmiş kitaplann ne sağlıklı birdepolan nede 
nasıl Çakılacağını bilen var. Milli Kütüphane’nin 
100 kadar deposu vardır. Bu depolar, penceresiz- 
dir. Kasa kilitli kapıları vardır. İçeride yangın 
alarm sistemi bulunmaktadır. Bu sistem gaz püs­
kürtmelidir. Çünkü gaz, alev ortamını yok edi­
yor. Aynı zamandada kitaplara zarar vermiyor. 
İsı ve nem ayarlarını yapan havalandırma sis­
temleri vardır. Çok nadide kitaplar için kompakt 
sistem de bulunuyor.
Kompakt sistemin ne olduğunu anla­
tır mısınız?
SERN t KLİ- Bir çelik dosya dolabı düşünün. 
Ama devasa bir çelik dosya dolabı olsun. Bunu 
tekerlekler üzerine yerleştirin. Bu dolaplar, o te­
kerleklerle otomatik rayların üzerinde hareket 
ediyor. Dolapların içine en ufak bir haşeratm sız­
ması, fare gibi kemirici hayvanların girmesi 
mümkün değil. Toz girmesi de çok asgariye in­
dirilmiş oluyor. Bir de dolabı kilitlediğiniz za­
man kitaplann hepsi kilitli bir ortama girmiş olu­
yor. O dolaplar da havalandırma, yangın alarm 
sistemi olan depolara monte edilmiştir. Bir de 
Türkiye’nin en büyük taş plak koleksiyonu da 
Milli Kütüphane’de. Yaklaşık 7-8 bin taş plağı­
mız var. Bunları hep satın almayla edindik. Bi­
raz da bu Derleme Kanunu’na bağlı. Bu kanun 
yine Atatürk döneminde çıktı. Özellikle son yıl­
larda derleme nüshası toplamı gittikçe düşüyor.
_____ Bunun nedeni nedir?
SERNİKLİ- Derleme Kanunu, Atatürk’ün çı­
kardığı biçimiyle duruyor. Onun üstüne yayın ha­
yatı, bilgi malzemeleri değişti. Üretilen ve saklan­
ması gereken, ülkenin kültürüne ait malzeme de­
ğişti. Bantlar, kasetler, CD’ler, bilgisayar prog­
ramları var artık. Hepsi saklanması gereken bilgi 
kaynakları. ABD’de, Library o f Congress, 
ABD’nin hem Kongre Kütüphanesi, hem de Mil­
li Kütüphanesi’dir. Burada şarap şişelerinin üze­
rine basılan etiketleri bile biriktiriryorlar. Oysa bi­
ze kitap bile gelmiyor. Derleme Kanunu’nda çok 
az bir para cezası öngörülüyor. Yayını basan da 
“Ben bu pahalı fiyata ürünü göndereceğime 
cezasını verir kurtulurum” diyor. İşin acı tara­
fı bunu yapanı yakalayıp cezayı kesen yok. 50 yıl 
sonra 1994’te 6 bin ile 7 bin arası kitap derlenmiş 
görünecek. Bunlar hazin şeyler. Şimdi dikkate 
alınmayan, ama gelecek kuşakların bizi nedamet­
le anmasına yol açacak ilgisizlikler bunlar.
Kişisel Arşivlerde İstanbul Belleği 
Taha Toros Arşivi
* 0 0 1 5 1  1 0 6 2 0 0 6 *


Milli Kütüphane Başkanı Altınay Sernikli, Türk insanının kitap sevgisini ve Türk kütüphaneciliğini değerlendirdi:Sigarayı kütüphaneye tercih ediyoruz

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository