Taha Toros Arşivi, Dosya No: 77/A-Ermeniler. Not: Gazetenin"Gözlem" köşesinde yayımlanmıştır.İstanbul Kalkınma Ajansı (TR10/14/YEN/0033) İstanbul Development Agency (TR10/14/YEN/0033

Mumcu, Uğur

Istanbul Sehir University Repository

Milliyet 7
jap GÖZLEM
k i Uğur MUMCU
NE YAPILABİLİR?
E
RMENİLERİN Karabağ’da yaptıkları top­
lu kırım karşısında Türkiye ne yapabilir? 
Bu soruya, uluslarası diplomasinin 
diliyle, açık ve seçik yanıt veremezsek, boş yere 
kendi kendimizi avutmuş oluruz.
Ne yapmalıyız ve neleri yapmamalıyız?
Buna, bir an önce karar vermemiz gereki­
yor.
Türkiye Cumhuriyeti Devleti olarak hiçbir si­
lahlı eyleme girişmemeliyiz. Askeri harekât, 
Türkiye’yi hiç umulmaz serüvenlere sürükleye­
bilir. Yapmamamız gereken budur.
Körfez Savaşı günlerinde Türkiye böyle bir 
tehlike içine, az kalsın sürükleniyordu. Ozal’a 
kalsa; Türk Silahlı Kuvvetleri, Kuzey Irak'a gire­
cekti.
Girecekti de ne olacaktı?
O günlerde, diplomatik görüşlerini, Mehter 
marşı ve kılıç-kalkan sesleriyle açıklayanlar, 
“haydi” diyorlardı:
-  -Ordu, Kerkük ve Musul’a...
Silahlı Kuvvetler, hiç şüphe yok, “Hayırsız 
Dağları"nı aşıp Kerkük ve Musul'u ele geçirirdi.
Önemli olan, bundan sonrasıydı.
Kerkük ve Musul, “Olağanüstü Hal Bölge­
si”- nin iki buçuk katı yüzölçüme sahiptir. Biz, 
kendi yurttaşlarımızın yaşadığı Olağanüstü Hal 
Bölgesi’nde bile güvenliği sağlıyamıyoruz, Mu­
sul ve Kerkük’te ne yapacaktık?
Bir yabancı ülkede “İşgal kuvveti" olarak 
savaşmak kolay mıydı?
Kaldı ki, bölgede çeşitli devletlerin birbirle- 
riyle çelişen ve çatışan çıkarları, Türkiye’yi için­
den kolay kolay çıkılmayacak bir bataklığa sü­
rükleyecekti.
Azerbaycan-Ermanistan savaşında yapıl­
ması gereken iş, Türk Silahlı Kuvvetleri’nin bu 
savaşa katılmamasıdır.
Peki ne yapılmalıdır?
Devletler Hukuku ve uluslarası diplomasi, 
anlaşmaları temel dayanak olarak kabul eder. 
Hak ve yükümlülükler, öncelikle bu anlaşmala­
ra dayanılarak belirlenir.
Diplomasinin hukuksal kaynağı, anlaşma­
lardır.
Türkiye Cumhuriyeti’nin bu çatışmada ileri 
sürebileceği herhangi bir hakkı var mıdır? Var­
sa, bu hak; hangi anlaşmanın, hangi maddesine 
dayanmaktadır?
Bu anlaşmalardan biri, Türkiye ile Ermenis­
tan Cumhuriyeti arasında imzalanan 2 Aralık 
1920 tarihli “Gümrü Anlaşması" ve bu anlaşma­
nın 13. maddesidir.
Anlaşmanın bu maddesi, Türkiye'nin toprak 
bütünlüğünü ve bağımsızlığını tehlikeye düşü­
recek durumlarda “Ermenistan İçinde geçici 
olarak askeri önlemler” alabilmesine bile ola­
nak sağlamaktadır.
Böyle birdurum, hiç kuşkusuz, Ermenistan’­
ın Türkiye’ye karşı bir saldırı hazırlığında söz 
konusu olur. Böyle bir olasılıktan söz edilemez. 
Edilemeyeceği için Karabağ nedeniyle Tür­
kiye’nin bu anlaşmaya dayanarak Ermenistan'a 
bir askeri müdahelede bulunması, düşünüle­
mez.
16 Mart 1920 tarihinde Moskova'da imzala­
nan “Türkiye- Sovyet Rusya Dostluk ve Kardeş­
lik Anlaşması”nın 3. ve 13 Ekim 1921 günü 
Kars’ta imzalanan “Türkiye ile Ermenistan, 
Azerbaycan ve Gürcistan Arasında Dostluk An- 
laşması"nın 5. maddesi de “Nahçıvan"bölgesi­
nin özerkliğini güvenceye alınmıştır.
Karabağ’ın özerkliği de 1923 yılında Stalin 
döneminde verilen bir karara dayanıyor.
16 Mart 1920 tarihli Moskova Anlaşması’nın 
3. maddesi şöyledir, okuyalım:
--Taraftar, anlaşmanın 1 C ekinde belirle­
nen sınır içindeki Nahçıvan kesiminin koruyu­
culuk hakkını, üçüncü bir devlete hiçbir zaman 
bırakmamak koşulu ile Azerbaycan koruyucu­
luğunda özerk bir bölge oluşturulması konu­
sunda anlaşmışlardır.
Ne demektir bu?
Bu, “Nahçıvan özerk bölgesi”ndeki Azer­
baycan haklarının Ermenistan’a devredileme­
yeceği ya da Ermenistan’ın bu hakları silah zo­
ruyla yok sayamayacağı demektir.
Bu, aynı zamanda, Azerbaycan ve Ermenis­
tan arasında özerk bölgeler ile ilgili statü deği­
şikliklerinde Türkiye’nin söz hakkının doğması 
demektir.
önemli olan; bu söz hakkının, nerede ve na­
sıl kullanılacağıdır.
Bu söz hakkı, Birleşmiş Milletler ve AGlK’te
kullanılabilir.
Türkiye’nin bu diplomatik platformlar dışın­
da bu aşamada ivedi olarak yapması gereken 
işler yok mudur?
Vardır; bu işler, Türk hava sahası ile kara ve 
deniz ulaşımını, Ermenistan’a gönderilecek her 
türlü malzemeye kapamaktır.
Körfez Savaşı’nda Irak’a ne de çabuk am­
bargo konmuştu. Şimdi ne bekleniyor?..
Kişisel Arşivlerde İstanbul Belleği 
Taha Toros Arşivi
0 0 1 5 8 2 9 4 6


Ne yapılabilir?

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository