Taha Toros Arşivi, Dosya No: 77/A- Ermeniler. Not: Not: Gazetenin "Ankara Notları" köşesinde yayımlanmıştır.İstanbul Kalkınma Ajansı (TR10/14/YEN/0033) İstanbul Development Agency (TR10/14/YEN/0033

Ekmekçi, Mustafa

Istanbul Sehir University Repository

CUMHURİYET/15
ANKARA NOTLAR!
MUSTAFA F.KMFKCt__________
Ermeni Sorununa 
Çözüm mü? (1)
ABD Başkanı George Bush’un, “Ermeni Sorunu”nda, Erme- 
nileri destekleyen demecine, ANAP oylarıyla, demokrasinin özü­
ne aykırı olarak Çankaya’ya tırmanıp oturan Turgut Bey, cılız bir 
yanıt verdi. Cılız yanıt vermesi, hiç de şaşırtıcı değildi. Houston’a 
giderken George Bush’la bir yemek yiyip konuşma yolları ara­
yan biri, elbette ona gerekli yanıtı gerekli sertlikte veremezdi. 
O da öyle yaptı:
—  George, ayıp ettin valla yav, başımın darda olduğu bu sıra­
da beklemezdim böyle bir lafı senden!
“istediğim zaman, telefonu açıp George Bush’la konuşuyo­
rum!” dememiş miydi? Telefonları dinleyecek değiliz ya, ne bi­
lelim abi kardeş ne konuşuyor?
Ne Turgut Bey ne Ali Bozer ne de Tugay Özçeri, Amerikalıla­
rın çıkışlarına, gerekli yanıtı veremezler. Sadece “üzüntülerini" 
belirtirler, “Ayıp ettin!” derler. Hele Özçeri’nin gücü yalnız “Hande 
Olayı"na mı yeter? Türkiye’de dış politikanın, böylesine ayağa 
düştüğü ne görülmüş ne duyulmuştur. Ali Bozer, — bu eski 
M D P ’Iİ—  141, 142’nin kalkmasına karşı iyi m i?” insan haklan” 
gibi bir olayı görmezden geliyor. O zaman niye aşındırdı, ki AT 
ülkelerinin eşiğini?
Ermeni çetecilerinin Türk diplomatlarını öldürmeleri olayı, ilk 
Amerika’da başladı, ilk Ermeni anıtı da orada dikildi. Yeterli ses 
çıkarıldı mı? Yooo; şimdiki gibi geçiştirildi. Borçluydu, çünkü Ame­
rikalılara boynu eğriydi, Türkiye’yi yöneten sözümona devlet 
adamları!
Bir Haşan Esat Işık çıktı; Fransızlar Marsilya'da “Ermeni Soy- 
kırımf’nın anıtını dikeceklerinde; Paris Büyükelçiliği’ni bırakıp 
döndü ülkesine. Fransızlar, şöyle demişlerdi:
—  Amerika'da anıt dikildiğinde ses çıkarmıyorsunuz; biz da­
ha küçüğüz diye protesto ediyorsunuz, olmaz böyle şey!
Adamlar — kendi açılarından—  haklıydı. Türkiye’de Dışişleri­
nde ne dendi biliyor musunuz?
—  Canım, Haşan Esat Bey de çok alıngan! Paris gibi yere Bü­
yükelçi yapmışız otursun işte; ilişkilerimizi bozmasın!
Haşan Esat Işık, kanserden öldü; ama bir bakıma kahrından 
öldü!
Uzakbilikçi (tarihçi) Sina Akşin’le bu kış Paris’te buluşup, bir 
Çin lokantasında, birkaç dostla yemek yediğimiz sırada, Prof. 
Sina Akşin şöyle demişti özetle:
—  Ermeni sorununa bir savunman (avukat) gibi yaklaşmak 
yanlış. Buna çözüm yolları aramak gerekir...
Prof. Sina Akşin, 23.6.1987 günlü Currihuriyet’te, Avrupa Par- 
lamentosu’nun Ermeni sorunu konusunda aldığı kararı eleşti­
rirken yazısının ikinci bölümünde şöyle diyordu:
“Ermeni tehciri (göç ettirilmesi) sırasında bir bölüm Ermeni1 
nin tehcirin yapıldığı zor koşullar yüzünden öldüğü veya öldü­
rüldüğü bir olgudur. Aynı şekilde 1889 yılından başlayarak 
Ermenilerin yer yer, zaman zaman Osmanlı yönetimine karşı 
ayaklandıkları, olaylar çıkararak Müslümanları öldürdükleri, bu 
isyanların zorla bastırıldığı da doğrudur. Yine doğru olan 1. Dünya 
Savaşı çıktığında bir bölüm Ermeni’nin silahlı çeteler kurup hü­
kümetin savaş çabalarına ve Müslüman halka karşı hareketler­
de bulundukları, bir kısım Ermenilerin Osmanlı Devleti’nin 
düşmanı durumunda olan Rusya’ya kaçıp onlarla birlikte uyru­
ğu bulundukları hükümetlerine karşı mücadele ettikleridir. Hele 
Sarıkamış hezimeti olduktan ve İtilaf devletlerinin donanma ve 
orduları Çanakkale'ye dayanınca, bu davranışlar 15 Nisan 
1915’de Van bölgesinde odaklasan daha yaygın ve belirgin bir 
ayaklanma haline dönüştü. Zira “hasta adamın” yıkılışı muhak­
kak, ardından Ermenistan’ın kuruluşu adeta kesinleşmek üzere 
olan bir şey olarak görünüyordu onlara. Bu yaklaşmakta olan 
Rus ordularına yardım amacı güden bir isyandı. Nitekim mayıs 
ortasında Rus-Ermeni birlikleri Van’ı ele geçirdiler ve Ermeniler 
burada buldukları Müslüman halkı kılıçtan geçirdiler. Bir Erme­
ni devleti veya yönetimi kuruldu ve 250.000 kadar Ermeni bura­
ya toplandı. Osmanlı hükümetinin tehcir kararı, yani özellike Doğu 
Anadolu’da bulunan bir bölüm Ermeni’yi Irak ve Suriye’ye sür­
me ve oraya yerleştirme kaıan bu olaylardan sonra alındı...”
Prof. Sina Akşin’in Avrupa Parlamentosu kararını eleştiren bu 
yazısı dışında, 1986 yazında Turkish Review Quarterly D igesf’da 
yayımlanan bir yazısı daha vardı; Sina Akşin burada, soruna çö­
züm de mi arıyordu? Prof. Sina Akşin’in, Cumhuriyet’te olduğu
gibi yılda dört kez yayımlanan Basın Yayın Genel Müdürlüğü’nün 
çıkardığı “Turkish Review Quarterly D igesf’ta çıkan yazısı da, 
çözüm önerisi de ilginç geldi. Yerim dolduğu için, Prof. Sina Ak­
şin’in çözüm önerisini gelecek Ankara Notları"na bırakacağım. 
O zamana dek herkes bu sorun üzerinde, çözümü üzerinde, dü­
şünmüş olur.
Prof. Sina Akşin, 1937 yılında Hollanda’da doğdu. Babası Ab- 
dülahat Bey, diplomattı. Prof. Sina Akşin, S B F ’de “Türk Siyasal 
Yaşamı” dersini okutuyor. Sina Akşin evli, Deniz’le Işıl adların­
da iki kızı var. Sina Akşin, "Ermeni Sorunu”nu çok yakından in­
celedi. Paris’te görülen “Orly Davası”nda “otorite tanığı" oldu. 
Bir çeşit bilirkişi. Sina Akşin’le birlikte o davaya Prof. Mümtaz 
Soysal, Prof. Türkkaya Ataöv, Prof. Hasan Koni (o zaman doçent­
ti), bir de o zaman Boğaziçi'nde doçent olan Avadis Hacınlıyan 
“otorite tanığı” ya da “devjet tanığı” olarak gitmişlerdi.
Kişisel Arşivlerde İstanbul Belleği 
Taha Toros Arşivi


Ermeni sorununa çözüm mü? (1)

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository