Taha Toros Arşivi, Dosya No: 210-Köprülü Soyadlılar, Fuat Köprülüİstanbul Kalkınma Ajansı (TR10/14/YEN/0033) İstanbul Development Agency (TR10/14/YEN/0033

Köprülü, [Mehmet] Fuat

Istanbul Sehir University Repository

+ * * * - * * * * » * * » - * - 4 - J * - * * * * - *
i ü^ 1 r.enevtefl
KARMA*  * * * * * 
+  * * * * * * 
■ * * 
*  * * 
#  * * * * * * * * * * * 
*  
*  * * 
*  
¥  
*  
*  
¥  
¥  
¥  
¥  
¥  
¥  
¥  
¥  
¥  
¥  
¥  
¥  
¥  
¥  
¥  
¥  
¥  
¥  
¥  
¥  
¥  
¥  
¥  
¥  
¥  
¥  
¥  
¥  
¥  
¥  
¥  
¥  
¥  
¥  
¥  
¥ 
¥ 
¥  
¥ 
¥  
¥  
¥ 
¥ 
¥  
¥ 
¥ 
¥ 
¥  
¥ 
¥  
¥  
¥ 
¥  
¥ 
¥  
¥  
¥  
¥ 
¥ 
¥ 
¥  
¥  
¥ 
¥ 
¥ 
¥  
¥  
¥  
¥  
¥  
¥  
¥  
¥  
¥  
¥  
¥  
♦ 
¥
i
İ
¥
¥¥
%¥
¥¥
¥
¥
ile kardeşi .*■ • *»» ;
»an«m -«İÜ »;« \ŞV Aftt’ *OT\e,I’iy t l-1-1- Aminin* ■*
Cumhuriyet
Türk milletinin hedefleri
Atatürk’ün kısa hayatında ger­
çekleştiremediği ve bundan do­
layı daima teessür duyduğu tek 
hedef, memlekette tamamiyle de­
mokratı* hakiki bir hürriyet re­
jim i kurulamaması olmuştur, is­
tiklâl Harbini muazzam bir za­
ferle neticelendiren, muvaffaki­
yetli siyasi ve içtimai inkılâplar 
yapan, demokrasiye inanan Ata­
türk buna samimi olarak teşebbüs 
etmiş, takat türlü âmiller tesiriy­
le, bu teşebbüsler neticesiz kal­
mıştı. İk i dereceli seçime dayanan 
tek parti sistemini ve buna imkân 
verdiği tecrübe ile sabit olan A- 
nayasayı değiştirememiş, dikta­
törlük rejiminden memieketı kur- 
taramamıştı. İnkılapların henüz 
pek genç ve küçük oır münevver 
ekalliyetin himayesine muhtaç o l­
duğu bahanesi, muayyen bir siyasî 
menfaat şebekesinin elinde bal­
lıca silâhtı. Halbuki memleketin 
içtimai bünyesi, erişmiş olduğu si­
yasi şuur merhalesi ve kültür se­
viyesi buna müsaitti. Büyük top­
raklara sahip bir beyler zümresi, 
kuvvetli kabile teşkilâtı, yani bir­
takım şark memleketlerinde haki­
ki bir demokrasinin kurulmasını 
zorlaştıran engeller, Türkiye’de 
yoktu.
¥
*
*
¥
¥
*
İkinci Cihan Harbinin tehlikeli 
yılları geçtikten ve «Mihver mem­
leketleri» nin diktatörlük rejim 
leri büyük demokrasilerin ezici 
galebesiyle yıkıldıktan sonra, 
Türkiye’de süratli yeni bir de­
mokratik gelişme oldu. Yalnız mü­
nevverler değil, bütün h£İk ve 
bilhassa köylüler, hakiki bir hür­
riyet ve demokrasi rejiminin ku­
rulmasını istiyorlardı, insan Hak­
ları Beyannamesini ittifak ile ka­
bul eden Türkiye Büyük Millet 
Meclisinin bu kararı, memleket­
te derin akisler yarattı: Mütte­
fiklerimiz olan büyük demokra­
silerin yanında hakikî bir demok­
rasi kurmak zarureti, bütün vic­
danlarda yerleşmişti, işte 1945- 
1950 arasında Türkiye’yi baştan 
başa kaplıyan demokrasi mücade­
lesi şehirli münevverin ve işçinin 
olduğu kadar kadın ve erkek bü­
tün Türk köylüsünün de iman ve 
israriyle desteklediği bir mücade­
le oldu. Cumhuriyet devrinde ra- 
ripsiz olarak iktidarda kalan Halk 
Partisi, 1950 de - tek dereceli ola­
rak yapılan 1946 seçimlerinde alt­
mıştan fazla mebusluk kazanan - 
Demokrat Partiye iktidarı bırak­
mak zorunda kaldı. Muhaliflerinin 
hiç bir itirazına uğramıyan ser­
best ve dürüst seçimlerle iktidarı 
kaybeden Halk Partisinin bu hare 
keti, yalnız kendi hesabma değil 
bütün millet hesabına öğünüle- 
eek mânalı bir hâdisedir.
1950 den bugüne kadar Türki­
ye ’de muhtelif partiler arasında 
ki iç siyasî mücadeleler üzerinde 
durarak demokratik inkişafta I- 
leri mi geri mi gittiğimizi tâyi­
ne çalışmak, objektif ve tarihî 
mevzu olmaktan ziyade günlük 
bir siyaset mevzuu olur kı, mak­
sadımızın tamamiyle dışındadır. 
Son yıllarda Türkiye’de hürriyet­
ler ne dereceye kadar tahdit e- 
dilmaştır0 Demokrat Parti progra­
mına sadık kalmış mıdır? Bu­
günkü Anayasa, çok partili re­
jimde de İktidar Partisinin tota­
liter mahiyette hareketlerini ön­
leyebilecek hukukî teminatı ihti­
va ediyor mu? İdarenin taraf siz­
liği, kaza eihazmın istiklâli, mat­
buatın ve üniversitenin hürriye­
ti ihlâl edilmiş midir? İktidarda 
ve muhalefetteki bütün parti 
programlarının sarih hükümlere 
rağmen Atatürk inkılâpları aley­
hinde açık veya kapalı hareket­
ler mevcut mudur? Türkiye’de 
irticaî ve totaliter zihniyet tek­
rar canlanabilir mi? Bugünkü ik- 
tasadî buhran ve hayat pahalı­
lığı. buna süratle bir çare bulun­
madığı takdirde memleket için 
İçtimaî tehlikeler yaratabilir mi?
Konuşmamızı takip etmek zah­
metine katlanan Türkiye ile a- 
lâkalı dost ve mütehassısların 
zihninde bu gibi bir takım sual­
ler, şüpheler ve endişeler tabi- 
atiyle yer alabilir. Fakat bizim 
bu hususta vereceğimiz cevap çok 
kısa ve basittir: Biz, tamamiyle 
objektif olmaya çalışan bir tarih­
çi ve içtimaiyatçı gözü ile. Türk 
milletinin asırlar boyunca ger­
çekleştirmeye çalıştığı başlıca he­
defleri. bilhassa tarihî tekamül­
lerini gözönünde tutarak izaha ça 
lıştık; ve bunların, fertlerin arzu 
ve iradelerinden değil içtimai za­
ruretlerden doğduğunu ve mu­
ayyen bir istikamet takip ettiği­
ni gösterdik. Cemiyetlerin yürü­
yüşünde daimî ve bünyevi âmil­
lerden başka, tesadüfi ve ârızî â- 
miller de zaman zaman rol oynı- 
yabilir. Fakat bu rol tamamiyle 
tâli ve geçicidir; cemiyetin umu­
mum! yürüyüşü üzerinde kısa za­
manlar için bazı inhiraflara, ge­
rilemelere, duraklamalara sebeo 
olsa bile, umumî istikamet ve ne­
tice üzerinde asla müessir olamaz. 
Sosyal determinizme inanan bir 
tarih ve sosyoloji araştırıcısı sı- 
fatiyle tekrar edelim ki Türk mil 
leti yukarıdan beri arzettiğimiz 
hedeflerine erişmek yolundaki 
yürüyüşlerine katiyet ve emniyet- , 
1« devam ediyor. Şu son birkaç i 
yılm  ârızî ve tesadüf! bazı hâdi- 1 
seleri, bu yürüyüşü belki biraz '  
geciktirebilir, zorlaştırabilir, fakat 
buna hiçbir suretle mâni olamaz. *
rU A T  KÖPRÜLÜ
Arşivlerde İstanbul Belleği
Taha Toros Arşivi
2 6 8 3 0 1 0


Cumhuriyet:Türk milletinin hedefleri

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository