Taha Toros Arşivi, Dosya No: 3-Kont Ostrorog. Not: Derginin "Pazarın Penceresinden" köşesinde yayımlanmıştır.İstanbul Kalkınma Ajansı (TR10/14/YEN/0033) İstanbul Development Agency (TR10/14/YEN/0033

Erez, Selçuk

Istanbul Sehir University Repository

■¿¿•fVP/*1 2_ ¿ TT-
15
PAZARIN PENCERESİNDEN
Medeni Kanun’un 
70. yılında şeriat
SELÇUK EREZ
ört ekim cuma günü, Ankara’da 
} Kocatepe Camisi’nde bir yobaz 
gösterisine şahit olduk: Yeşil bayraklı 
bir güruh “şeriat” istedi.
Bunu bazı büyüklerimizin yaptığı gibi 
“Canım beş-on kişi istedi diye şeriat mı 
gelir” sorusunu sorarak da geçiştirebilirsiniz; 
bu isteğin iki günde bir değişik bir biçimde 
ileri sürüldüğüne bakıp konu üzerinde biraz 
daha durmanın zorunluluğunu da 
hissedebilirsiniz.
4 ekim, Türkiye’de Medeni Kanun’un 
yürürlüğe girişinin yetmişinci yıldönümüydü. 
O tarihteki Adalet Bakanı Mahmut Esad 
Bozkurt, 17 Şubat 1926’da bu yasanın 
tasarısını savunurken şunları söylemişti: “Bu 
kanunlar devrimin anlam ve ruhunu 
sağlamlaştıracaklardır. Bu sebeple bunların 
bir an önce kabulü ve tebliği Türk milleti için 
hayati öneme haizdir!.. Bu kanunun kabulü 
için ellerinizi kaldırdığınızda (...) Türk 
milletinin, Türk toplumunun önünde yeni ve 
verimli bir hayat açılacaktır!”
İşte yetmiş yıl sonra şeriatçıların 
“ istemezük'ledikleri budur!
Kapitülasyonları kaldıran Lozan 
Antlaşmasının 42. maddesi şöyle diyordu: 
“Türk hükümeti gayr-ı müslim azınlığın örf 
ve adetlerine göre onların ailevi hukukuna 
veya ahkam-ı şahsiyelerine ait meselelerin 
halli için kanunları (yürürlüğe) koymayı kabul 
eder. Bu kanunlar Türkiye Hükümeti ile 
birlikte ekalliyetlerin her birinin eşit sayıdaki 
temsilcilerinden müteşekkil özel 
komisyonlarca hazırlanacaktır, ihtilaf 
vukuunda, Türk Hükümeti’yle Milletler 
Topluluğu. Avrupa hukukçularından birini 
nihaî hakem tayin edeceklerdir.”
Peki, Medeni Kanun hazırlanınca 
Türkiye’deki azınlıklar buna nasıl bir tepki 
göstermişti?
Tepkiler olumluydu. Mesela Ermeni 
cemaatinin tepkisini “Medeni Kanun’un 
Ermenice Açıklanması” başlıklı kitabında 
zamanın değerli hukukçularından Lutfik 
Kuyumcuyan (? Matbaası, İstanbul,
1926) şöyle anlatıyor:
“ ...Ermeni cemaatinin sözcüleri Adalet 
Bakanlığına yolladıkları bir yazıyla şu 
hususları açıklamışlardı:
- Ermeniler, hükümetin laik 
söylemini sonsuz 
memnuniyet ve 
mutlulukla
karşılamışlardır. Her ne 
kadar 42. madde 
mucibince aile hukuku ve 
şahsi hükümlerle ilgili bir 
komisyon kurulmuşsa da son 
zamanlarda İsviçre Medeni 
Hukuku’nun memleketimizde 
uygulanacığının kararlaştırılmış 
olması (...) daha önce öngörülen 
özel kanun maddelerine olan 
ihtiyacı ortadan kaldırmıştır.”
Gerçek bir entelektüel olan 
dostum Dr. İstepan 
Acemoğlu’nun bulup 
tercüme ettiği bu 
belgeden 
Gregoryenler 
gibi 
Ermeni
Katolik ve Ermeni Protestan cemaatlerinin 
de bu görüşe paralel düşünceler açıklayan 
feragatnameler gönderdiklerini 
öğrenmekteyiz.
Yetmiş yıl sonra şeriat istendiğine göre 
şimdi yeniden bu azınlık komisyonlarını 
kurup her azınlığın kendi medeni hukukunu 
düzenleyeceği yasaları hazırlamasını mı 
isteyeceğiz yoksa bütün azınlıkların da 
şeriat yasalarına uymalarını mı şart 
koşacağız?
Polonya asıllı Dr. Kont Leon Ostrorog,
Osmanlı Devletine hukuk müşavirliği 
yapmış, sonra Londra Üniversitesi’nde 
İslam Amme Hukuku dersleri vermiş önemli 
bir hukukçuydu. Medeni Kanunumuzu 
değerlendirdiği üç konferans “Ankara 
Reformu” başlığıyla Dr. Yusuf Z. Kavakçı 
tarafından dilimize çevrilmiş ve İst. Üni. 
Edebiyat Fak. Matbaası’nda 1972’de 
basılmıştır. Bu yapıttan şunları 
öğrenmekteyiz:
- (Eskiden, islamda) hukuk kurucularının 
vazettikleri temel prensiplerden biri, 
fakihlerce temsil edilen İslam ümmetinin 
hata etmezliği prensibi idi. (...) İslam 
ümmetinin temsilcileri olan mütehassısları 
kanalıyla (...) bir fikrin açıkça beyan edilmiş 
olduğu bir hususda herhangi bir hukukçu 
tarafından aksine hiçbir düşünce beyan 
edilmemesi (bahis konusuydu).
Biz şimdi bu ilkelerin yürürlükte bulunduğu 
bir adalet sistemine mi döneceğiz?
Kont Ostrorog, Osmanlı padişahlannın bile 
bu ilkeleri gözardı edip fermanlarına 
“mucibince amel oluna” diye yazdırıp Tanrı 
tarafından vahyedilmemiş, bir insan 
tarafından beyan edilmiş yasalar yayımlamış 
olduklarını hatırlatmakta, mesela Kanunî’nin 
sıfatını böyle kazandığını vurgulamaktadır!- 
Öyleyse ne oluyor? Hatırlayın ki bugün 
sadece Medeni Kanun değil Mahmut Esad 
Bozkurt’un bu yasayı savunurken 
söyledikleri de yürürlüktedir: Sayın 
arkadaşlar, Türk ihtilalinin kararı, Batı 
medeniyetini kayıtsız şartsız kendisine mal 
etmek, benimsemektir. 
Bu karar o kadar 
kesin bir azme 
dayanmaktadır ki 
önüne çıkacaklar, 
demirle, ateşle yok 
edilmeye 
mahkûm­
durlar!
Mahmut 
Esad Bozkurt
Kişisel Arşivlerde İstanbul Belleği 
Taha Toros Arşivi


Medeni Kanun'un 70. yılında şeriat

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository