Taha Toros Arşivi, Dosya No: 326-Melih Cevdet Andayİstanbul Kalkınma Ajansı (TR10/14/YEN/0033) İstanbul Development Agency (TR10/14/YEN/0033

Canberk, Eray

Istanbul Sehir University Repository

SAYFA
KÜLTÜR kultur@cumhuriyet.com.tr 2% ' 11 d f  3 ^ ^
__________________ CUMHURİYET________________________________ T  C-a 'P i
14
Yazın alanında değişik türlerde ürün vermiş bir yazar-şair; Melih Cevdet Anda
‘Garipten ‘Yağmurun Altında’ya
1  r x  elih Cevdet 28 Kasım 2002’de aramızdan ayrıldığında kitaplarının toplamında 
düşünce yazılarını (deneme ve eleştiriler) içerenler, romanlar ve oyunlar şiir kitaplarına 
oranla çok daha fazlaydı. Buna karşılık şair olarak anılmasının, daha doğrusu şair olarak 
kalmasının nedenini yazın dünyamızda adını ilk kez şiirle duyurmuş olmasına 
bağlayamayız. Elbette şiirin peşini hiç bırakmamış ve eli kalem tuttuğu sürece şiirini
yazmıştır.
ERAYCANBERK_________________
‘Garip’, Melih Cevdet’ in ilk şiirleri­
nin yer aldığı ve arkadaşları Orhan Ve­
li ile Oktay Rifat’la ortaklaşa çıkardık­
ları kitabın adıydı. Kitap 1941 tarihini 
taşıyordu ve şiirimizde yenilikçi bir 
anlayışı, dahası bir değişimi gündeme 
getiriyordu. ‘Yağmurun Altında’ ise 
1995 ’te yayımlandı ve Melih Cevdet’in 
son şiir kitabıydı.
Melih Cevdet yazın alanında deği­
şik türlerde ürün vermiş b ir‘yazar’.. ama 
M elih Cevdet denince hem en “şair 
M elih Cevdet” akla geliyor. Memet 
Fuat da “Melih Cevdet Anday deyince 
öncelikle şiir geliyor aklımıza” diyor. 
Oysa Melih Cevdet 28 Kasım 2002’de 
aramızdan ayrıldığında kitaplarının 
toplamında düşünce yazılarını (dene­
me ve eleştiriler) içerenler, romanlar ve 
oyunlar şiir kitaplarına oranla çok da­
ha fazlaydı. Buna karşılık şair olarak 
anılmasının, daha doğrusu şair olarak 
kalmasının nedenini yazın dünyamız­
da admı ilk kez şiirle duyurmuş olma­
sına bağlayamayız. Elbette şiirin peşi­
ni hiç bnakmamış ve eli kalem tuttu­
ğu sürece şiirini yazmıştır Melih Cev­
det. Ne var ki zaman zaman şiirini unut­
turacak aralar vermiştir.
şiir serüveni 'Ukde* He başladı
Bazı şiir kitaplarının arasında uzun­
ca bir süre vardır. Dergilerde şiirleriy­
le gözükmemiştir. Yine de bu aralarda 
şiirden uzak kalmamış, deyim yerindey­
se “gözlerden ırak” bir çalışmayla ye­
ni bir şiir serüvenine hazırlanmıştır. Bu 
dönem lerdeki yazılarında gelmekte 
olan şiirinin ipuçlarını vermekten de ge­
ri kalmamıştır. Bu tür yazılarında yal­
nızca kendi şiircesini (poetika) belir­
lemeye çalışmamış, genel olarak şiir sa­
natı üzerinde durmuştur.
Şiir serüveni Varlık dergisinde 
yayımlanan ‘Ukde’ (1936) adlı şiiri ile 
başlar, ‘Garip’ döneminden geçer, ‘To­
hum’ (1946) ile değişim başlar, bu de­
ğişim ‘Kollan Bağlı Odysseus’ (1962) 
ile yeni bir evreye girer ve şair bu de­
ğişim içinde şiirini ‘yoğunlaştırmaya’ 
koyulur...
Şiirlerinin yer aldığı ilk kitap ortak 
bir kitaptı. Bunu düşünerek ‘Rahatı 
Kaçan Ağaç’ (1946) için Melih Cev­
det’ in ilk şiir kitabı da diyebiliriz, ikin­
ci şiir kitabı da. Daha ‘Rahatı Kaçan 
Ağaç’ta şiir üzerine düşünmeye bir sor­
gulamayla başlar: Niçin senelerce bü­
tün kuşlara / Mavi denize ve mavi gö­
ğe / Hep şiir yazmak için baktım...
ilerdeki yıllarda düşünce yazılarına,
romana, oyun yazmaya yönelecektir 
ama gönlünde yatan şiirdir. “Çıkbenim  
şair tabiatım, çık orta yere” dizesi Ga­
rip anlayışının alaycı havasını taşır ama 
aynı zamanda ‘şaire’ bir göndermedir. 
“Ben güzel günlerin şairiyim” diye bir 
karşıtlam yapmaktan da geri kalmaz 
şair.
Toplumsalcı bir anlayış...
Melih Cevdet şiirindeki ilk değişimin 
habercisi ‘Tohum’ adlı şiirin de yer al­
dığı ‘Telgrafhane’ (1952) bir yandan Ga­
rip anlayışının izlerini taşır bir yandan 
toplumsal-siyasal eleştiri ve yergiye 
açılır. Kitabın ilk şiiri ‘Lirizm’, “Ne 
ilahi şeydir o lirizm” dizesiyle başlar ve 
lirizmi alaya alan bir şiirdir. Böylece 
Melih Cevdet, şiiri şiir yapan öğeler­
den biri sayılan lirizmi yerme yürekli­
liğini gösterir. ‘Telgrafhane’de siyasal- 
toplumsal yergi de vardır. Şairin coşum- 
culuğun, duygusallığın, gizemciliğin 
uzağında, alay ve kara mizaha yer ver­
diği ve toplumsalcı bir anlayışa yönel­
diği görülür.
1956’da yayımlanan ‘Yan Yana’ ki­
tabı siyasal iktidarın hoşuna gitmez. 
Kitabın ‘BUmeceler’ adlı bölümünde­
ki ‘Hiroşima’, ‘Atom’, ‘Ölüm’, ‘Barış’ 
adlı şiirler bile bu kitabın içeriği konu­
sunda fikir vermeye yeter. A BD ’de, 
Sovyet casusu oldukları gerekçesiyle 
idam edilen kan koca Rosenberg’ler için 
yazılan ünlü ‘Anı’ şiiri de bu kitapta­
dır. “Bir çift güvercin havalansa / Ya- 
nık yanık koksa karanfil” dizeleriyle baş­
layan şiir, birçok şiirseverin hâlâ ezbe- 
rindedir.
Melih Cevdet 1962 yılında ‘Kollan 
Bağlı Odysseus’ kitabıyla çok değişik 
bir şiir anlayışıyla çıkar karşımıza. Fü­
sun Akath’nın deyişiyle “şiire düşün­
ceyi, tarihi, mitolojiyi, felsefeyi” getirir. 
Artık şairimiz bu yeni değişim çizgi­
sini sürdürerek ürünlerini verecektir: 
‘Göçebe Denizin Üstünde’ (1970), ‘Tek­
nenin Ölümü’ (1975), ‘Ölümsüzlük 
Ardında Gılganuş’ (1981), ‘Tamdık 
Dünya’ (1984), ‘Güneşte’ (1989), ‘Yağ­
murun Altında’ (1995). Melih Cevdet 
‘Kollan Bağh Odysseus’la başlayan dö­
neminden söz ederken ‘şiirde pek gö­
rünmeyen sözcükleri’ gündeme getirir. 
“Bir şiir jargonu vardır” der. Tarih, bi­
lim, felsefe gibi sözcükleri şiir jargo­
nuna kattığını söyler. Daha da ileri gi­
der: “Felsefeyi, felsefe ötesini, matema­
tiği şiire katacağım.” Böyle bir şiirin 
kuru olacağı, şiirsellikten uzak düşece­
ği söylenebilir. Oysa, yine Füsun Akat- 
lı’nın dediği gibi “...ama bu son dere­
ce tehlikeli yolda, şiir dilinin, şür musi­
kisinin, imge üretiminin yordamından 
hiç aynlmayarak yürüyüp düze -hatta 
doruklara-çıkabüen bir şair olarak oku­
ruz onu.”
Son şiirlerinden birinde “Denizlerden 
gel/Durup bakmak için gel/Dönüp git­
mek için gel / Güvercin göğsü gibi, / Se- 
vüıcinı, ağarmış sevincim benim” diyor­
du Melih Cevdet. Bu dizeleri yazdığın­
da 70’li yaşlarındaydı ve şiire ‘mate­
matiği’ katmaya niyetleniyordu. Bu di­
zeler şairin ne kadar genç kaldığını ve 
şiir-içi bir matematiğin peşinde oldu­
ğunu göstermiyor mu?
Kişisel Arşivlerde İstanbul Belleği 
T aha Toros Arşivi


Yazın alanında değişik türlerde ürün vermiş bir yazar şair; Melih Cevdet Anday:Garip'ten Yağmurun Altında'ya

http://openaccess.marmara.edu.tr//bitstream/11424/155695/3/001509868006.pdf

Yazın alanında değişik türlerde ürün vermiş bir yazar şair; Melih Cevdet Anday:Garip'ten Yağmurun Altında'ya

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository