Taha Toros Arşivi, Dosya No: 171-Mimar Sinanİstanbul Kalkınma Ajansı (TR10/14/YEN/0033) İstanbul Development Agency (TR10/14/YEN/0033

Ekinci, Oktay

Istanbul Sehir University Repository

9 NİSAN 1998 PERŞEMBE CUMHURİYET
KÜLTÜR
UYGARLIKLARIN İZİNDE... OKTAY EKİNCİ
Koca Usta Mimar Sinan ölümünün 410. yılında sıradan etkinliklerle anılıyor
Mimar Sinan ‘müzesini’ istiyor
Sinan ’in türbesi vefasızlığın ‘hüzünlü tanığı ’
Atatürk bir gün İstanbul'daki kendi adını taşıyan bul- 21. yüzyılı bir Sinan Müzesi’yle karşılayabilmemiz için
vardan arabayla geçerken, Süleymaniye’nin siluetini hâlâ “parasızlıktan” (!) yakınabiliyorlar... Sinan’ın Sü-
örten bir binayı görerek “o sandığı oradan kaldırınız” leymaniye'deki alçakgönüllü türbesi de bu büyük ve-
der ve ikinci talimatını da şöyle verir: “Sinan’ın heyke- fasızlığm “hüzünlü tanığı” olarak semt sakinlerine ses­
lini dikiniz...” Günümüzün “Atatürkçü” liderleri ise sizce çeşme hizmeti veriyor...
► 9 Nisan, Mimar Sinan'm ölüm 
yıldönümü. 1988’deki “Sinan 
Yılı” etkinliklerinde, ünlü 
mimarımız için artık bir 
“müzenin” kurulması gerektiği 
de karar altına alınmıştı. Aradan 
10 yıl geçti; politikacıların 
anıtmezarlarına “öncelik” veren 
Türkiye, bu ülkeye gerçek 
kimliğini kazandıran bir sanatçı 
için verdiği sözü hâlâ yerine 
getirmiyor...
OKTAY EKİNCİ__________________
UNESCO'nun kararıyla tüm dünyada 
“Mimar Sinan Yılı” olarak kutlanan 
1988’den bu yana “10 yıl” geçti. Kimileri 
hemen “Ne çabuk geçti” diyecekler; ki­
mileri de lOyılönce Sinan'ın “bütündün­
yada” saygıyla anıldığım belki de şimdi 
duymuş olacaklar... Koca Sinan'm 9 Nisan 
1588 tarihinde 99 yaşmda öldüğünde, sa­
dece bugünkü Türkiye topraklarında de­
ğil, Balkanlar'dan Bağdat’a uzanan bir 
■uygarlıklar zinciri coğrafyasında” aynı 
uygarlıklara neleri armağan bıraktığını bir 
kez daha anımsayalım.
Yine Sinan Yılı ’nda derlenen saptama­
lara göre 80 cami, 400 kadar mescit, 60 
medrese, 32 saray, 19 türbe, 7 darukürra, 
17 imaret, 3 darüşşifa, 7 köprü, 15 suke- 
meri ve yolu, 6 mahzen, 19 han, 30 ha­
mam... Ayrıca, Kanuni Sultan Süley­
man'ın, İran seferinde Osmanlı ordusu­
nun Van Gölü’nü geçmesi için kullandığı 
3 kadırgaıun da Sinan'ın tasarımı ve de­
netimi altında yapıldığı biliniyor...
İşte böylesine zengin bir kültür biriki­
mini, üstelik “kahcı” olarak bu toprakla­
rın tarihsel kimliğine “hünerli elleri ve ya­
rada aklıyla” armağan eden Sinan için 
acaba bizler ne yaptık; geçen 10 yıl için­
de de yine 1988’de verilen hangi “sözü” 
yerine getirdik?
Sinan Yılı'nda yapılan, sadece birkaç 
“O'nunla övünme toplantısı” ve özellikle 
dönemin yerel ve merkezi siyasetçilerinin 
“O’nun ne kadar büyük olduğunu anla­
tan” hamasi açılış konuşmalarıydı. Bir de
elbette yayınlar, gazete yazılan, yılın so­
nuna doğru yetişebilen bir TV programı ve 
kimi okullarda öğrencilere ders olarak ve­
rilen Sinan üzerine ev ödevleri, kompozis­
yonlar... (Bunlar arasında kuşkusuz yine 
de en yararlısı yayınlar oldu. Hiç değilse 
Koca Sinan'ın 400 yıldır bu coğrafyayı 
süsleyen kalıcı yapıdan, gerçekten “kaîı- 
a ” nitelikteki özverili ve kapsamlı kitap­
larda derlendi, belgelendi...)
Peki, ya Sinan’ın sadece o yıl için de­
ğil, “dünya durdukça” kucaklanmasını 
sağlamak için verilen o “müze kurulma­
sı” sözleri ne oldu?.. Neden unutuldu?..
Bir ülkenin, kendi kültür ve sanat tari­
hinde önemli yeri ve etkileri olan sanatçı- 
lannı “insanlığa” da tanıtması için ilk ya­
pacağı şey, kuşkusuz önce “kendi insanı­
na” tüm yönleriyle kazandırmaktır. Nite­
kim birçok ülkede, uygarlık ve düşün ta­
rihine evrensel düzeyde de katkıları olmuş 
sanatçıları için “müzeler” var... işte bu
çağdaş kültür hizmetini Mimar Sinan için 
de ve özellikle O’nun yapıtlarıyla “evren­
sel siluetini tamamlayan” İstanbul’da ye­
rine getirmek, hatta “hemen” başlamak, 
10 yıl önceki Sinan Yılı’nın belki de en ge­
niş onay gören resmi “kararıydı”.
İstanbul eğer gerçekten bir “diinya ken­
ti” ise ve böyle söylenip, böyle övünülü- 
yorsa, bu kenti asıl dünya kenti yapan de­
ğerlerin en büyükleri arasındaki Koca Si­
nan’a ait bir müzesi bile hâlâ olmadıktan
sonra aynı tanımlamayı yapmaya kimin, 
ne hakkı olabilir ki?..
Ne var ki bu büyük karar, 1988’i izle­
yen yıllarda hemen unutuluverdi. Eğer, 
1995yılının 9 Nisan günü İstanbul Mimar­
lar Ödası’nın Süleymaniye’deki türbesin­
de düzenlediği anma toplantısında yeni­
den dile getirilmeseydi, “Mimar Sinan'ın 
müzesini kurma özlemi” devletin resmi ya­
zışmalarına bile hâlâ girmeyecekti.
Toplantıdaki konuşmalardan “etkilen­
diği” anlaşılan İstanbul Türbeler Müzesi 
Müdürlüğü’nün Mimarlar Odası’na gön­
derdiği 4.7.1995 tarih ve 233 sayılı yazı­
sında; “9.4.1995’teki anma toplantısında. 
Mimar Sinan Türbesi ve bahçesinin onu ve 
eserlerini tanıtan bir müze olarak düzen­
lenmesi fikri ortaya atılmıştır...” deniyor ve 
aynı yazıda bu fikrin “cazip bulunduğu” 
belirtilerek gerekli çalışmanın da başlatıl­
ması isteniyordu. Mimarlar Odası da bu 
resmi başvuruyu “ciddi bir umut ışığı” gö­
rerek, hemen bir komisyon kurup neler 
yapılması gerektiğini saptamak üzere kol­
larım sıvadı. Coşkulu bir çalışma sonu­
cunda da yüksek mimar Ratip Kansu ve 
Prof. Dr. Cengiz Eruzun tarafından derle­
nen “Mimar Sinan Müzesi” hakkındaki 
rapor, 5 Ocak 1996 tarih ve 0012 sayılı ya­
zı ekinde İstanbul Türbeler Müzesi Mü- 
dürlüğü’ne verildi. “Mimar Sinan’ın en 
önemli külliyesi olan Süleymaniye Camii 
çevresindeki tarihsel yapıların içinde çağı­
mız insanına ve gelecek kuşaklara bir Si­
nan Müzesi kazandırılmasıyla Türkiye’nin 
gelişmişlik düzeyi göstergeleri içinde belki 
de en önemlilerinden biri gerçekleştirilmiş 
olacaktır” şeklinde noktalanan raporda, 
müzenin genel program taslağı da şu üni­
telerle belirlenmişti: “Müze mekânları - 
sergi mekânları - toplantı salonu - Mimar 
Sinan Araştırma Merkezi - arşiv - kütüp­
hane...”
Şimdi bu raporun “yetkililere” sunul­
masından bu yana da 2 yıl geçti. Yine bir 
ses yok, yine bir hareket yok... Türkiye, 
kendi geleneğindeki hiç değilse “vefa kül­
türüne” bu denli duyarsız kalmamalı. Po­
litikacılara anıtmezar yarışına girilirken, 
bu topraklara “ülke” kimliğini veren ve 
dünya durdukça da verecek olan gerçek 
değerlerimizi o gelir geçer politikacılardan 
“daha değersiz” görmemeli...
ıSüleymaniye Vakfiyesi’ndeki ‘dünyagörüşü’
Müzelerin hem belgeleme, hem de 
“öğretme” işlevi var. Hele ünlü sanat­
çılar ya da düşünürler adına ve onları 
tanıtmak için kurulan müzelerde bu 
ikinci işlev daha bir öne çıkar. Çünkü 
sadece yaşamı ve yapıtları hakkında sı­
radan ansiklopedik bilgi ve belgeleri 
değil, “sanatçı kişiliği” ve “dünya gö­
rüşü” açısmdan da toplumun doğru bil­
gilenmesini sağlayacak çok önemli 
“ayrıntıları” bir arada görme ve “öğ­
renme” olanağı doğar...
Örneğin Mimar Sinan için toplum­
daki genel kam, (elbette büyük bir mi­
marlık ustası olmasımn yanında) önce­
likle bir “cami mimarı” olmasıdır. Ta­
rihi camilerimizi şeriatçı amaçlara dö­
nük siyasal hedeflerinde bir “araç” ola­
rak kullanan kesimler de Sinan’ın hep 
bu yönünü öne çıkartarak, Koca Us- 
ta’nın kendi çağındaki “bilime ve aydın­
lık düşüncelere” ne denli hiz­
met ettiğini görmez ya da 
göstermezler. Dahası, 
yine Sinan’ı böylesine 
güçlü ve birikimli bir 
“sanatçı” yapan ve yi­
ne çağının en “ilerici” 
fikirleriyle donanmış 
dünya görüşünü hemen 
hiç gündeme getirmezler. Bu 
konudaki bilgi ve belgeler de değişik 
arşivlerde ve kütüphanelerde dağınık 
ve gizli bir şekilde durarak, çok merak­
lı birkaç araştırmacının dışında toplu­
mun bilgisine kazandırılmaz...
Bu nedenle eğer “Sinan Müzesi” ku­
rulursa ve bu büyük mimann neden 
“büyük” olduğu tüm bilgi ve belgeler­
le o müzede sergilenebilirse, örneğin en 
ünlü eseri olan Süleymaniye Camisi ve 
Külliyesi’ni bitirdikten sonra “kimlere
emanet etmek” islediği de 
açıkça görülebilecek. Si­
nan’ın bu isteği ile gü­
nümüzde aynı cami­
lere “siyasi amaçlar­
la” sahiplenmiş görü­
nen şeriatçı kesimle­
rin ne denli “çeliştiği” 
de yine bu müzenin “ay- 
_ (tınlatacağı” gerçekler arasın­
da olacak.
İşte, Süleymaniye Vakfiyesi’ndeki 
“Mimar Sinan'ın önerisiyle” yer alan 
bölümlerden bir örnek. Sinan’ın, bu bü­
yük sanat yapıtına kimlerin yönetici 
olabileceğine dair belirlediği koşullar, 
aynı camide “imam” olabileceklerin 
taşıması gereken nitelikleriyle Vakfi­
yede şöyle belirleniyor:
“1- Süleymaniye’nin imamı alet ilim­
lerim (teknolojik bilimi) ve yüksek ilim­
leri bilecektir.
2- Arapçayı ve Farsçayı bilecektir.
3- Onlann yanında Latinceyt (Avru­
pa dilini) bilecektir.
4- Kefere dini (Hıristiyanlık) ile dini­
miz İslâmî mukayeseli olarak bilecektir.
5- Ata binecek, spor yapacak, güzel 
görünüşlü olacak ve güzel giyinecektir.
6- Evlenmiş olacak, karısı bir tane 
olacak ve güzel bir kadın olacaktır. (Ha­
rama bakmaması için)
7- İlm-i Teşhiri (insan yapısı bilimi­
ni) bilecektir.
8- Bu imama gündelik olarak 15 bin 
akçe verilecektin”
Ne dersiniz; Sinan Müzesi’nin ku­
rulmasını da pek beklemeden, 16. yüz­
yıla ait bu vakfiyeyi büyük bir panoya 
yazarak Koca Sinan’ın Süleymani­
ye’deki türbesine şimdiden assak, yara­
rı olmaz mı?..
Sinan, Süleymaniye’yi sadece yaratmakla 
kalmadı, onu “aydınlık ellere” de emanet et­
mek için çaba gösterdi...
Kişisel Arşivlerde İstanbul Belleği 
Taha Toros Arşivi


Koca Usta Mimar Sinan ölümünün 410. yılında sıradan etkinliklerle anılıyor:Mimar Sinan 'müzesini' istiyor

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository