Taha Toros Arşivi, Dosya No: 171-Mimar Sinanİstanbul Kalkınma Ajansı (TR10/14/YEN/0033) İstanbul Development Agency (TR10/14/YEN/0033

Gabriel, Albert

Istanbul Sehir University Repository

T A N "T T ) Q /
K O C A  S I N A N I N  
S A N ' A T  H A Y A T I
Eserleri
ve Yüksek
Varlığı
S inanın hayatına dair muhtelif, fakat sarih ve kat’î malûmat mevcuttur. Büyük mimar A- 
nadolunun göbeğinde, Kayseri civarında 1489 senesin 
de doğmuştur. Sarayda yetiştirilmiş, sonra yeniçeri 
kıtalarına intisap ettirilerek Belgrat ve Rodos sefer 
lerine iştirak etmiştir. O seferlerin akabinde de 
“baş kalfa,, rütbesni kazanmıştır.
1534 senesindeki İran seferinde Türk askerilerinin 
Van gölünü geçebilmeleri için yapılan gemilerin inşa­
atını idare etmiştir. Istanbula avdetinde Iran şefe - 
rinde gördüğü hizmetlere mukabil subaşı rütbesini 
ihraz eylemiştir.
V lahlara karşı açııan serer - de Tuna üzerine ilk bü. 
yük köprüyü kurmak gibi bir eh­
liyet göstermiş, o muvaffakiyetin, 
den sonra da mühendislik şöhreti 
tamamen yerleşmiştir.
Sinan, gemi, köprü ve saire gibi 
seferlerde otfxiu hizmetine hasret­
tiği dehasını Tuna köprüsünü kur 
duktan sonra tamamen denecek 
kadar, mimariye çevirmiştir. Ya. 
rım 'asrı geçen sana’t hayatının 
şaheserlerini, îstanbuldan başla - 
yıp imparatorluğun bütün vilâyet, 
lerine kadar yaymış bu verimli ve 
büyük sanat dahîsinin ölüm tari. 
hi hakkında biribirine zıt malûmat 
ve iddialar mevcutur. Fakat mu . 
hakkak olan bir şey varsa, eşsiz, 
Türk mimarının seksen sekiz veya 
doksan yaşında gözlerini âleme 
kapadığıdır.
Naşı şaheserlerinin en müstes. 
naşı olan Süleymaniye camiininin 
müştemilâtından sayılan, haya . 
tmda, kendisi için yaptığı türbe, 
de medfundur .
B üyük san’atkârm hayatına dair yukarıya naklettiği 
miz kısa malûmat her Avrupa 
mecmuasında ve Sinanın san’atına 
ait neşredilen tetkiklerde mevcut, 
tur. Yarım asırlık çalışma haya - 
tında insanları hayretlere düşüre. 
cek kadar çok eser çıkarmış olan 
büyük Sinanın başardığı şeyler 
hakında en esaslı ve sarih malû - 
matı “Tezkeretül Bünyan,, da bu­
labiliyoruz.
O kitapta, Sinanm yaptığı, köp­
rü, su bendi, gemi ve saire gibi mi. 
marlıktan ziyade mühendisliğe ait 
olanlardan maada mimariye giren 
eserlerinin listesi aşağıdaki hay 
ret verici rakamlarla gözüküyor: 
Seksen bir cami, elli mesçit, elli 
beş medrese, otuz dört saray, otuz 
üç hamam, on dokuz türbe.
Bu muhtelif eserlerin hepsi, ye­
rine, kullanılacağı işe göre ayrı 
ayn sitillerde tamamlanmıştır.
Onlardan her birinde başka bir 
hususiyet ve ahenk mevcuttur. 
Sinanın basit bir ihtiyaç için yapıl, 
mış olduğu en mütevazi eserinde 
dahi sahtelik ve alelâdelikten en
Koca Sinan ve şaheserlerinden Edirnedeki Selimiye camii
küçük bir iz yoktur.
Seksen bir cami yapmış olması­
na rağmen her camiin iç avlusu, 
dahilî tertibatı ve tezyinatı had . 
deden çekilmiş bir zevkin müte - 
nevvi buluşlariyle biribirinden baş 
ka yapılmıştır. Sinanın sanatinde 
tekerrür ve alelâdelik bulunamaz.
I stanbulun hücra köşelerin, den biri sayılan İbrahim 
Paşa camü dahi, o semtin orijinal 
ve yerine tam mânasiyle yerleş - 
miş bir zevk nümunesidir. Sinanm / 
binbir tenevvü arzeden buluşları, 
nın inceliğini, mimarisinin vakarlı 
ifadesini binaların iç ve dış terti. 
batındaki tahavvülleri, şaheseri 
Olan Süleymaniyeden maada; Rh. 
olan Süleymaniyeden maada; Ah. 
rimah camilerinde derin bir hay . 
ranlık içinde seyredebiliriz. <
Mimarlar bir eseri plânından 
tetkik ederler. Bilmiyenler için hiç 
bir mâna ifade etmiyen bazı mi - 
marî kaideleriyle bir eserin gü. 
zelliği, mesafeleri içinde dolu . 
luğu, oturaklığı, kubbelerinin is . 
tinat ettğii sütunlara nazaran ifa 
deleri seçilir. Sinanm bütün âbi­
delerinde san’at ve estetik kaide . 
lerinin en sağlam ve en güzel nü- 
munelerine tesadüf olunur.
Sinan evveldenberi, yüksek mİ 
marları meşgul eden esaslı bir me 
seleyi; en az istinat noktalariyle, 
en geniş avlular meydana getir _ 
mek, sikleti taşıtmak meselesini, 
akla ve zevke unvgun gelen bir ça 
re ile halletmiştir.
Ş ehzade, Süleymaniye, Edir- nenin Selim camiini, biri, 
biriyle mukayese edersek, az isti­
nat noktalariyle fazla siklet kal - 
dırtmak idealinin Sinanm dima _ 
ğında hasıl ilerlediğini ve tekâmül 
merhalelerinin son hadlerine na­
sıl eriştiğini iyân bir şekilde görü, 
rüz görürüz. Bunlara rağmen on 
altıncı asırdaki Türk mimarisinin 
hususiyetleri inkâr edilmek isten­
miştir. Sinan eser­
leri de Ayasofya- 
ya birer mukabe­
leden ibaret şek - 
linde telâkki edil­
miştir.
Şunu tasdik et­
meliyiz ki, bazı 
Avrupa eserlerin - 
de rastlanan bu 
gibi iddialarm mak 
şadı mahsusla tek­
rarlanmış nazari- 
yeler olduklarını 
Süleymaniyenin A 
yasofya üe mu - 
kayesesi belâgatle 
meydana çıkarır.
Süleymaniyenin 
umumi plânının 
telâkkileri ile A- 
yasofyanrs he - 
yeti umumiyesi - 
nin mukayesesi, 
Bizans âbidesiyle 
, Türk camii a-
rasmdaki umumî plân bakımından 
olan vazıh karakter farklariyle 
beraber altıncı asrın Bizans ve Av. 
rıipa eseriyle Türk san’atının il - 
ham membalarının tamamen biri, 
birine yabancı unsurlardan terek - 
küp ettiğini meydana koyar.
B u farklar evvelâ teknik ba, kımdan şu esaslı nokta - 
larla tebarüz eder:
Ayasofyanm içi, kıymettar taş. 
lar, muzayikler ve mermerlerle ya­
pı malzemesinin fakirliğini gizli, 
yecek bir şekilde örtülmüştür. Di. 
şansından da o muazzam bina, tek. 
niğini açık bir tarzda gözükecek 
şekilde yapılmamıştır. Halbuki Si­
nan bu tarzm tamamen aksi pren­
sibini takip etmiştir.
Süleymaniyenin kubbelerinde, 
tezyinatında, sütunlarında ve ke . 
merlerinde yapılış malzemesini i. 
yân bir surette ortaya koyan bir 
tün tezyinat ve yapılmış olan bü. 
tü ntezyinat ve yapılmış olan bü­
tün teferrüat mimarînin ve bina . 
nın icaplarını hülâsa eden birer a- 
henk nümunesi halindedir. Her 
köşenin çinüeri, taş oymaları ora. 
nın hususiyetini kendi çerçevesi 
içinde toplamış ve binanın diğer 
taraflarına ve diğer köşelerine ka­
dar sirayet ettirmiyen bir tenev . 
vü dehasiyle te«rtip olunmuştur.
F akat bunlar, Türk mimari­sinin ancak ilk kıymetleri 
arasmda sayılabilir. Sinanın asıl 
hususiyetlerini başka sahalarda a. 
ramalıdır.
Ayasofya hakkındaki hayran­
lıkların derecesi ne olursa olsun 
kubbesinin alelâdeden ileri gide . 
meyen bir tesir bıraktığı da mu - 
hakkatır. Mabedi yapanın, kubbe, 
mümkün olabildiği kadar b i r  
genişlik vererek iç tezyinatının 
mebzul zenginliğini temin etmek 
hakkaktir. Mabedi y a p a n ı n  
çizdiği gözüküyor. Binanın iç tez - 
yinat ve haşmetini dışından sez -
direbilecek bir tesir yapmadığı 
hattâ, dışından içine girince iki 
büyük farkın hayretleri içinde ka. 
lındığı da muhakkatır.
Halbuki, Sinanın telâkkisi ta . 
mamen başkadır. Camiler içinde 
merasim, alayişli dualar, muhtelif 
sınıflara ayrılacak tertibat gibi 
tahavvüller yapılabilecek mevzu, 
lar olmadığı halde, dahî mimarın 
buluşları âbidenin haricî ve dahilî 
şekillerinde harikulâde zevkli ter. 
tibat vücude getirmiştir.
I slâm dini, ibadet eden smıf lar arasmda müsavatı ka. 
ğinden Sinanın yân sh shrshrd 
bul etiğinden Sinanın cami plân - 
larındaki güttüğü maksadın evve. 
lâ mümkün olduğu kadar büyük 
bir orta avlu vücuda getirmek ol­
duğunu düşünmemiz lâzımdır. Si. 
nan ortada koca bir meydan halin 
deki göze çirkin gelebilecek açık­
lığı şayanı hayret bir san’at terki, 
biyle binanın heyeti umumiyesine 
hazmettirmiştir.
Bir yakası Halice doğru sert 
bir inişle düşen arazi üstüne, muh 
telif maksatlara hizmet edecek 
müştemilâtiyle kurulmuş bulunan 
Süleymaniyenin yalnız ana bina 
mimarîsi bir şaheser değildir. Bü­
tün müştemilâtının o sert inişli 
araziyi gözü okşıyan ve herkesi 
gaşyeden bir üslûpta kademe kade. 
me ahenkleştirilmiş olmasını ha­
rikulâde kelimesiyle anlatmak bile 
güçtür .
Kişisel Arşivlerde İstanbul Belleği 
Taha Toros Arşivi
6 6 0 1 0


Koca Sinan'ın san'at hayatı:Eserleri ve yüksek varlığı

http://openaccess.marmara.edu.tr//bitstream/11424/135910/3/001581866010.pdf

Koca Sinan'ın san'at hayatı:Eserleri ve yüksek varlığı

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository