Taha Toros Arşivi, Dosya No: 71-Çelik Gülersoyİstanbul Kalkınma Ajansı (TR10/14/YEN/0033) İstanbul Development Agency (TR10/14/YEN/0033

Sipahi, Tarık

Istanbul Sehir University Repository

12 İNSANLAR tanbul 22 ARALIK 1998 SALI
Şehir için ümidi kalmadığını söyleyen Çelik Gülersoy'a göre İstanbul'u mahveden belli başlı dört sebep var
Mahşerin dört atlısı
Çelik Gülersoy’un Büyükada’da yaptığı önemli işlerden biri de Adalar’ın sembolü at arabalarını ıslah etmek olmuş.
Türkiye Turing ve Otomobil 
Kurumu’ndan ayrıldıktan sonra 
Büyükada'ya yerleşen ve 
çalışmalannı burada sürdüren 
Çelik Gülersoy'la 
Sultanahmet'teki İstanbul 
Kitaplığı’nda görüştük. 
Gülersoy'a göre, İstanbul'u 
mahveden 'mahşerin dört atlısı' 
şunlar: Nüfus, politika, bürokrasi 
ve şehircilik konusundaki 
cehaletimiz.
İstanbul'u ilk kez nasıl 
hatırlıyorsunuz?
Asker babam Hakkari'de 
görevliyken doğmuşum. O günkü 
adıyla Çölemerik. Üç yaşmda 
İstanbul’a gelmişiz. Önce amcamın 
yaranda kaldık. Bir konakta. Amcam 
hukukçu, din bilgim ve tarihçiydi. 
Atatürk'e Türkçe ezanı formüle edip 
okuyan Ali Rıza Sağman. Dolmabahçe 
Sarayı’nda okumuş Türkçe ezanı.
Daha sonra babam kardeşinin evinden 
ayrıldı. Kendi evimize geçtik, Yıldız'a. 
Koca konaklar, bahçeler. Bu semtte 
İstanbul'un son vagonuna yetiştim. 
Arka sahanlığından gözü yaşlı 
izledim.
Kaç yıl Yıldız'da kaldınız?
25 yıl. Askerden döndükten sonra 
25 yıl da Esentepe Gazeteciler 
Mahallesinde... Birçok seçkin gazeteci, 
seçkin insan oturuyordu burada. 2. 
Haliç Köprüsü'nden gelen çift yol, 
Avrupa'dan gelip Ortadoğu’ya giden 
kamyon trafiği Mecidiyeköy'e 
girdikten sonra bu semt bozuldu. 
Gökdelenler yapıldı. Gürültü ve hava 
kirliliği arttı. Esentepe ismini bile 
bozdu. Buraları artık esmez oldu.
Nereye taşındınız?
- Kilyos, Zekeriyaköy'e gittim. 
Ormanlık, meyvalık bir yer, ama 
tepemizde radar vardı. Hassas bölge 
olduğundan. 40 dönümlük araziyi yok 
fiyata sattım, çıktım. Şimdi trilyonlar 
ediyor. Oradan Demirciköy'e geldim. 
19%’da validemi kaybettim. [Doktorlar 
teselli olsun diye değişik bir yer 
önerdiler. Hiç oturmadığım 
Büyükada’yı seçtim. 2-25 yıldır 
oradayım.
İstanbul'un başka hangi semtine 
ilgi duyuyorsunuz?
Uzun vadede İstanbul'a bir
alternatif bulunsun, elimin altında 
olsun diye Karamürsel-Izmit arasında 
ücra bir yerde bir ev aldım.
Neden İzmit'i tercih ettiniz?
Bir gün, gezinti amacıyla İznik’e 
gidiyordum, yol üstünde 'çay' levhası 
gördüm. Pastoral bir sahne. Dere 
akıyor, ağaçlar... İndik 'satılık ev' 
yazıyor. Bir kız çocuğu gördük, bu evi 
beğenmedik, başka ev var mı; diye 
sorduk. 'Var amca, suyun öteki 
yaranda’ dedi. Gözümden yaşlar indi.
Neden?
Şöyle: Yıllar önce Demirciköy'de 
otururken bize bir kahine gelmişti. 
Yaşlı kadın, bembeyaz, örtülü bir 
masada bir bardak suya bakıp dua 
ederek geleceğimizi okudu. Bir doktor 
arkadaşım da tanık bu olaya. 'Su 
geçilerek gidilen karşıda bir yer 
görüyorum' dedi. Bana dua okuttu ve 
'annenizden ayrılacaksınız’ dedi. Ama 
bunu söylediğinde daha vefata dair bir 
işaret yoktu. Burada 
oturmayacaksınız. Size bir çay, bir su 
geçilerek gidilen bir yer görüyorum, 
sudan geçeceksiniz" dedi. Bu olayı 
hatırladığım için, gözümden yaşlar 
indi. O an bağladım evi. Satın aldım.
Şöhretimden korktu
9
Neden Büyükada?
İstanbul'da kaybettiğimiz ne varsa 
onlar Adalar'da var. Bir levanten 
mekanı, bir Avrupa taklitçiliği ama 
gene de güzel.
Ada yerel yönetimi çalışmalarınızı 
kolaylaştırıyor mu?
Adaya geldiğimde Adalar Belediye 
Başkara'nı ziyaret ettim, çok memnun 
oldu. Siz gelince neler yaparız dedi, 
sevindi. Daha sonra bir şekilde Adalar 
Belediye Başkanı yanlış bir yaklaşımla 
şöhretimin onu ezeceğinden korktu. 
İstanbul Biiyükşehir Belediye 
Başkanlığı için gücüm; İstanbul için de 
ümidim yok artık bunu belirttim. 
İstanbul'un ıslah olacağına 
inanmıyorum. Ada gibi bir ilçede 
gözüm olamaz, bunu da belirttim.
Büyükada ile ilgili çalışmalarınız 
oldu mu?
Mimari özellikleri ve yeşilliği çok 
güzel. Hiçbir ülke, hiçbir şehir 
elindeki potansiyeli bu kadar sahipsiz 
bırakmaz. Yazlıkçılar adayı sadece 2,5 
ay kullanıyor. Kullanılmayan dokuz 
ayda adayı bozmadan canlandırmak 
için hem Adalıların hem turistlerin 
çıkarma en iyi formül 'toplantı turizmi' 
yapmaktır.
Bu etkinlikler için Adalarda 
mekan sıkıntısı çekiliyor mu?
Hayır, mesela Rum İlkokulu var, 3 
öğrencisi kalmış, 300 kişilik bina. 
Potansiyel mekanlar var. Mevcut eski 
yapılar canlanacak bu birinci faydası, 
ikinci faydası seçkin insanların adaya 
gelecek olması. Döndüklerinde 
Türkiye'nin ve İstanbul'un 
propagandasını yapacaklar.
Bu düşüncelerle ilgili hangi somut 
adımlan atıyorsunuz?
Arabalan ıslah etmek lazım. 
Arabalar Ada'ran özelliği. Dün akşam 
bir film izledim Kanal D'de, Viyana'da 
geçiyor, arabalan gördüm, fiyaka 
deniyor Viyana’daki arabalara, bize bu 
sözcük oradan geliyor, fiyakalı. Ben 
eskiden Viyana'dayken 3 ,5  olan araba 
' sayısı 4 0 ,50'ye çıkmış. Güzel, bakımlı 
arabalar. Neden Büyükada'da da böyle 
olmasın. Bir de ağaç sorunu var.
Çarpık çurpuk budamalar yerine iyi 
bir budama yöntemi uygulatmak. 
Somut örneklerle canlandırmaya 
başladık. Aynca, Ahmet Emin 
Yalmariın küçük aile evini onardık, 
Çankaya Caddesi üzerinde. Pansiyon 
ve bir cafe yapıyoruz. Çocukluğumda 
ünlü pastane Tüla'nın Ada'da bir 
şubesi vardı. AvusturyalI bir hanım 
işletiyordu. Güzel bir mekandı.
Devlet çalışmalannıza katkıda 
bulunuyor, yardımcı oluyor mu?
Yeni Kültür Bakara çok ilgi gösterdi. 
Anlayışlı. Eski, kullanılmayan bir 
binayı verdiler. Muhteşem bir köşk 
çıkardık ortaya: Büyükada Kültür Evi. 
Uç setli çiçekler içinde bir bahçe 
kurduk. 2.5 ayda 8 klasik müzik 
konseri verdik geçtiğimiz yaz. Ada 
halkı çok sevdi bu etkinlikleri. Adaya 
ilk kez yağlıboyayı sokuyorum.
Bu nasıl oldu?
Türk resminde Boğaziçi ve eski 
İstanbul egemendir. Resimde Adalar 
yoktur. İki tane Kırımlı Türk ressamı 
buldum, Leningrad Akademisi'ni 
bitirmiş, dokuz yıl eğitim görmüşler. 
Büyükada üzerine tablolar üretiyorlar.
Arabaları ıslah ediyoruz
Başka çalışmalarınız oluyor mu?
Heybeliada'daki Hüseyin Rahmi'nin 
evinin 'Adalı Edebiyatçılar Müzesi' 
olması teklifini götürdüm yetkililere. 
Ahmet Vefik Bey var, "Yine bu yıl ada 
sensiz içime hiç sinmedi..." şarkısını 
yazmış. Turizm ve Dışişleri Bakanlığına 
başvuracağız; bir Fransız yapısı var.
Eski yetimhane diye orada duruyor. 
Dünyanın en büyük ahşap villası. İlk 
yapılışı itibarı ile bir Fransız okulu.
Başka neler yaptınız adada?
Biz bu arada 35 arabayı ıslah ettik.
Patlak çatlak şeylerdi. Çok iyi oldu. 
Kültür Bakanlığı'ran verdiği köşkün 
onanırımda dedikodular yaydılar, 
'ruhsatı yok' diye. Bakaran imzaladığı 
şey ruhsatsız olur mu hiç? Aynca 
Anıtlar Kurulu'ndan restorasyonu 
geçmiş. Bahçede ağaç kesilmiş dendi. 
Hepsinin fotoğrafı var. Uç tane 
kurumuş hasta sakat ağacı kestik 
yerine yirmi, otuz tane diktik. İki ev 
yanyana yapışık ikiz bir mekanı 
onardık. Bahçe duruyor. Üstüne iki 
pergole ilave edildi, çardak yapıldı. 
Pastane ve pansiyon on yatak alıyor, 
üç aileyi hafta sonu mutİu etmeye 
yetecek. Büyükada Kültür Evi’nin üst 
kısmını canlandırmak için bir sinema 
salonu yapıldı. Çok yalanda devreye 
giriyor.
Yıllardır İstanbul'la iç içe 
yaşadınız, ne düşünüyorsunuz bu 
kent hakkında?
İstanbulla ilgili negatifim. Şunu 
söyleyeyim yaptıklarımız pozitif ama 
düşüncelerim negatif. 
Olumsuzluğumun nedeni realizm. 
Birincisi: Nüfus devamlı artıyor. 
Büyüme devam ediyor. Dünyada 
nüfusu bir milyondan yirmi milyona 
çıkmış başka bir yer yok. Paris, Londra
yıllar içinde, üstlerine alto  yağarken 
bu duruma gelmişler. İmparatorluk 
Vietnam’a çıkarken Paris mimarisi 
devam ediyor. Paris, Londra 
imparatorluk ekonomisinin bir ürünü. 
Bizde bu faktör yok, ama hızlı bir 
kentleşme var. Dtindsi disiplin ve 
estetik yok. Orman içine binlerce kaçak 
bina yapılıyor. Ormanın ortasına 
'yetkililerin arkadaşı' diye bina 
yapılıyor. Dengesiz yapılaşma sürüyor.
Hava kirliliği
İstanbul yaşanmaz anlamı mı 
çıkıyor bu söylediklerinizden?
Mahşerin dört atlısı Avrupa'yı 
mahvetmiştir. Bizi de dört atlı 
mahvetti: Birincisi nüfus. Yoksul bir 
nüfus var. Bazı aileler var, kışın lastik 
yakıyor. Lastiğin yandığı bir havayı 
kim temizleyebilir? İkincisi politika: 
Tahrik ediyor, teşvik ediyor. Üçüncüsü 
bürokrasinin yolsuzlukları devamlı 
artıyor. Dördüncüsü bilmezlik, bizim 
şehircilikten hiç mi hiç haberimiz yok. 
Örneğin, Küçükçekmece ile 
Büyükçekmece arası heyelan, kayma 
bölgesidir. Villalar çarpılıyor; bloklar 
eğiliyor, bu dört faktör devam ediyor. 
Nüfus oldukça fakir. Bu faktörler
devam ediyor.
Ne yapılmalı?
Şehrin mali olanakları çok kısıtlı. 
Dağlar gibi yatırım istiyor bu şehir. 
Dağlar gibi rant istiyor. Yeni arterlerin 
açılması lazım, yeni yatırımların 
yapılması, metronun hızlandırılması 
gerek, kaç yıl oldu metro Taksim'e 
gelemedi. Trafiğin analiz edilmesi 
lazım. Belgrat'tan bile gerideyiz, oranın 
metro ağı İstanbul'dan zengin. Tüm bu 
bilgilerin hepsini topla, altına çizgi çek; 
toplam eşittir negatif.
İstanbul'un en önemli sorunu ne?
Hava kirlilği çok küçümseniyor. 
Bence İstanbul'un bir numaralı 
meselesidir. Astımım var. Bronşlarım 
dolu çıktı. Doktor sordu, günde kaç 
paket sigara içiyorsunuz diye. Halbuki 
ben Sigara İçmeyenler Demeği’nin 
kumculanndamm.
İstanbul'la ilgili başka 
çalışmalarınız var mı?
Önümüzdeki aylarda başlayacak 
olan bir TV çalışmam var. TRT2 için 15 
bölümlük bir dizi. İstanbul'un tarihini 
ele alıyorum, bu şehri yazan 
Avrupalılar'ı inceliyorum.
Tarık SİPAHİ


Şehir için ümidi kalmadığını söyleyen Çelik Gülersoy'a göre İstanbul'u mahveden belli başlı dört sebep var:Mahşerin dört atlısı

http://openaccess.marmara.edu.tr//bitstream/11424/157607/3/001503533006.pdf

Şehir için ümidi kalmadığını söyleyen Çelik Gülersoy'a göre İstanbul'u mahveden belli başlı dört sebep var:Mahşerin dört atlısı

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository