Taha Toros Arşivi, Dosya No: 178-Abidin Din

Ümitvar, Ali

Istanbul Sehir University Repository

Güneş, 4 Şubat 1990 PazarP eki
İlk Lenin makyajım yapan adam: Abidin Dino
Leningrad 1934. Lenin olmaya soyunan aktör. Abidin Dino'nun ellerine emanet 
edilmiştir (üstte). D ino, daha sonraki yıllarda (altta).
Cumhuriyetin 
onuncu 
yıldönümünde 
“ Türkiye’nin Kalbi 
Ankara” belgeselini 
sipariş ettiğimiz 
yönetmen Sergey 
Yutkeviç, Lenin 
rolündeki aktörü, 
makyajı için Abidin 
Dlno’ya teslim 
etmişti...
“ ÇIKTIK açık alınla cn yılda her 
savaştan, /O n yılda on beş milyon 
genç yarattık her yaştan, /Başta 
bütün dünyanın saydığı başkuman­
dan, /Demir ağlarla ördük ana 
yurdu dört baştan” . 29 Ekim 
1933’te Cumhuriyet’in onuncu yıl­
dönümü, bütün Türkiye’de görül­
memiş bir coşku ve içtenlikle, bü­
yük törenlerle kutlanmış, Onuncu 
Yıl Marşı dillerden düşmez olmuş­
tu, “ ... Türk’üz, Cumhuriyet’in 
göğsümüz tunç siperi, /Türk’e dur­
mak yaraşmaz, Türk önde Türk 
ileri!” Atatürk’ün Onuncu Yıl 
Nutku’nda da haykırdığı gibi, “ Az 
zamanda çok büyük işler” yapıl­
mıştı. Ve haklı olarak, yoktan var 
edilmiş genç Cumhuriyet’in insan­
ları, bu kadar kısa zamanda neler 
becerdiklerini dost-düşman bütün 
dünyaya göstermek istiyorlardı. 
Bunun için en etkin yollardan biri 
de sinemaydı.
Atatürk’ün buyruğu ve onayıy­
la, henüz dostumuz olmaya devam 
eden komşumuz Sovyetler Birli- 
ği’nden çağrılan Sergey Yosifoviç 
Yutkeviç ile Lev Oskaroviç Arn- 
ştam adlı sinemacılara, kısa za­
manda ne büyük işler yaptığımızı 
gösterecek bir belgesel film yapma­
ları söylendi. Yıl 1934. Türkiye’nin 
Kalbi Ankara belgeselinin çekim­
lerine başlanmıştı. Sovyet yönet' 
menlere çekimler sırasında Türk 
aydınları da, ellerinden geldiğince 
yardımcı olmaya uğraşıyorlardı. 
Bu aydınlar arasında Reşat Nuri 
Güntekin ile Fikret Adil de bulu­
nuyordu. Ayrıca oyun yazarı İb- 
nürrefik Ahmet Nuri (Sekizinci) 
de filmde oyuncu olarak yer alıyor­
du. Bir de özellikle yönetmen Yut- 
keviç’le sıkı-fıkı olmuş bir delikanlı 
dolaşıyordu sette. Henüz 21 yaşın­
da olan bu gencin adı Abidin Di- 
no’ydu. Yutkeviç, çekimlerde çevre 
düzenlemesi, makyaj ve kostüm gi­
bi konularda, resimlerine hayran 
olduğu bu delikanlının fikrini alı­
yordu.
Leningrad yolcusu
Sovyet yönetmenle Abidin Dino’- 
nun ilişkisi, Türkiye’nin Kalbi An­
kara’nın çekimleri bittikten sonra 
da sürdü. Yutkeviç Ankara’dayken 
Atatürk’e Dino’dan her zaman öv­
güyle sözetti. Dino’nun sinemaya 
olan yeteneğinin mutlaka değerlen­
dirilmesi gerektiğini söyleyen Sov­
yet yönetmen, Dino’yu Lening­
rad’da sinema eğitimi yapmaya da­
vet etti. Atatürk’ün de onayıyla Di­
no, Leningrad’a gitti ve sosyaliz­
min dünya çapında lideri Lenin’in 
ilk kez beyazperdede canlandırıldı- 
ğı bir filmde görev aldı.
Dino, Yutkeviç’le tanıştığında 
çok gençti ama o, tıpkı ülkesi gi­
bi, “ az zamanda çok büyük işler” 
başarmış bir gençti. 1934’te Türki­
ye’nin Kalbi Ankara’nın çekildiği 
günlerde, Nazım Hikmet gibi ün­
lü yazarların kitaplarına kapaklar 
çiziyor, Ses, Yeni Ses, Yeni Adam, 
Servet-i Fünun gibi devrin etkin 
kültür-sanat dergilerine çizgileriy­
le ve yazılarıyla katkılarda bulunu­
yordu. Türkiye’nin sanat günde­
mindeki yerini hâlâ koruyan “ D 
Grubu” nun kurucularındandı. O 
sıralar ağabeyi Arif Dino’nun da 
içinde bulunduğu bir avuç sinema­
cı, Muhsin Ertuğrul’un “ milli şef­
liğinde” , kendi olanaklarıyla iyi- 
kötü bazı filmler çekiyordu. Abi­
din Dino, bu öncü-sinemacılar gru­
buna da dahildi.
Dino 1934 yılında, Yutkeviç’ten 
davetli, Atatürk’ten özel izinli ola­
rak gayet forslu bir şekilde ayak 
bastığı Leningrad’da, kendisini bir 
anda Sovyet sinemasının en büyük 
isimleri arasında buldu. O sıralar 
Sovyet sinemacılar “Yalnız düşün­
ceyle kavranabilen büyük ideaP’i 
somutlaştırmak için, Lenin’i, sine­
mada bir aktöre ilk kez oynatma­
ya hazırlanıyorlâfalı. Bunun için, 
ülkenin dört bir yanından Lettin’e 
benzeyen oyuncuları Leningrad’a 
toplamışlardı. Filmin adı Silahlı 
Adam’dı. Sergey Yutkeviç’in yö­
nettiği Silahlı Adam’da belki de en 
güç görev, Türkiye’den gelen Abi­
din Dino’ya verilmişti. Adaylar 
arasından seçilmiş, Lenin’e en çok 
benzeyen iki aktöre Lenin makya­
jı yapacaktı. Dino, Lenfilm Stüd­
yolarında gerçekleştirilen bu zor­
lu işin altından kalkmayı becerdi. 
Bugün Doğu Avrupa’da heykelle­
rine bile tahammül edilemeyen Le­
nin’in beyazperdedeki ilk benzeri­
ni yaratarak sinema tarihinde ye­
rini aldı.
Güneşe Doğru
Abidin Dino, 1934’ten 1937’ye ka­
dar kaldığı Sovyetler Birliği’nde, 
Moskova, Kiev, Leningrad ve 
Odessa’da çeşitli sovyet filmlerin­
de görev aldı. Odessa’da Maden­
ciler adında bir film çekerek, ba­
ğımsız ilk çalışmasını gerçekleştir­
di. Sonra Paris üzerinden İstan­
bul’a geldiğinde, “ eski dostlarını” , 
yine Muhsin Ertuğrul’un çevresin­
de sinemacılık yaparken buldu. Yıl 
1937’ydi. Nazım Hikmet, Muhsin 
Ertuğrul’un teatral-sinema tarzın­
dan farklı olan ilk uzun metrajlı fil­
mi “ Güneşe Doğru” yu çekiyordu. 
Film, “ Mütareke döneminde bel­
leğini yitirmiş bir delikanlının, 17 
yıl boyunca kendisini hep o yıllar­
da yaşıyormuş zannettikten sonra, 
geçirdiği bir ameliyatla iyileşmesi­
ni ve kendisini birdenbire Cumhu­
riyet Türkiyesi’nde buluvermesini” 
anlatıyordu. Güneşe Doğru’nun 
makyajlarını ve kostümlerini hazır­
lama görevi, Abidin Dino’ya düş­
müştü.
Dino biyografilerinde ve ansik­
lopedilerin Dino maddelerinde, bu 
sanatçının sinemayla ilgisi hep kı­
sa geçiştirilmiştir. Lenin makyajı 
yaptığı ise hiç bilinmez. Bu kıyıda 
köşede kalmış haberi doğrulatmak 
için Paris’ten telefonla aradığımız 
Dino, “ Benim sinemada yaptıkla­
rım değil, isteyip de yapamadıkla­
rım olay” diyerek, Sovyetler’de 
Stalin baskısıyla ve Türkiye’de ma­
lum nedenlerle, onlarca tasarısının 
elinde kaldığından yakındı.
Lenin makyajını, sanat geçmişi 
içinde bir detay olarak anmaya bile 
gerek duymayan Dino, şu sıralar 
Mimar Sinan üzerine bir kitap ha­
zırlıyor. Sinemayla ilgisini en son 
1966 yılında yönettiği “ Goal” (Al­
tın Goller) filmiyle gösteren ve bu 
filmle Flaherty ödülünü kazanan 
Abidin Dino, dileriz o “ baskılar” 
nedeniyle gerçekleştiremediklerinin 
kitabını yazarak bizlere armağan 
eder. Ali Ümitvar
Taha Toros Arşivi
6 8 6 0 0 6
A
ra
 G
ül
er
 
R
.N
,İ
le
ri
 A
rş
iv
i


İlk Lenin makyajını yapan adam:Abidin Dino

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository