Taha Toros Arşivi, Dosya Adı: Samiye Bilhanİstanbul Kalkınma Ajansı (TR10/14/YEN/0033) İstanbul Development Agency (TR10/14/YEN/0033

Dönmez, Sinem

Istanbul Sehir University Repository

Karadeniz’in karanlıkta kalan seyr-i
SİNEM Yıl 1926. Türkiye Cumhuriyeti
n A M U C 7  henüz üç yıllık. Savaşın yaraları 
UvJ N M LZ. sarılıyor. Bir yandan ekonomi 
toparlanmaya çalışılıyor, diğer 
yandan da devrim niteliğinde yasalarla rejim 
güçlendiriliyor. Bütün bunların yanında halkın ve 
diğer toplumların hafızalarında kalan eski Osmanlı 
görüntülerinin değiştirilmesi amaçlanıyor. Bu küçük 
çocuğu büyütmek, yetiştirmek, insan içine çıkarmak 
gerekiyor. Üstelik sadece anlatmak da yetmiyor, 
göstermek gerekiyor...
A kBABA’DAKİ KARİKATÜR
Mustafa Kemal Atatürk, kurduğu cumhuriyeti, 
Türkiye’nin değişen yüzünü dünyaya tanıtmak için 
bir çözüm bulunmasını istiyor fakat üzerinde bir yıl 
düşünülen proje, maddi yetersizliklerden dolayı rafa 
kaldırılıyor. Konu, Şubat 1926’da Dışişleri Bakanı Ali 
Cenani Bey tarafından tekrar mecliste gündeme 
getiriliyor. Türkiye’yi dünyaya tanıtacak gezici bir sergi 
gemisi öneriyor Ali Cenani Bey. Projeye büyük bir 
bütçe ayrılması, sergiye verecekleri ürünler 
karşılığında tüccarların karşılık beklememesi ve 
İstanbul Sanayi Odası’nın da desteğiyle projenin 
yürütülebileceğine dair bir konuşma yapıyor. Bunun 
üzerine tekrar harekete geçiliyor, hâzineden 100 bin, 
Ticaret Odasından 500 bin alınıyor. Hollanda’dan 
Wilis isminde bir gemi satın almıyor, gemi Haliç’e 
getiriliyor, beyaza boyanıyor, içi sergiye uygun olacak 
şekilde restore ediliyor ve Willis, Karadeniz Gemisi 
oluyor. Geminin yola çıkışının gecikmesi ve ayrılan 
bütçe dönemin muhalif basını tarafından bir hayli tepki 
görüyor. Hatta Akbaba Dergisi’nde gemi, bacasında yuva 
yapmış bir leylekle ve bir'salyangoz tarafından çekilirken 
tasvir ediliyor. Nihayet 12 Haziran 1926’da Karadeniz 
Gemisi, Karaköy limanından yola çıkıyor. Gemiye 
Mudanya’dan binen Atatürk, yolcularla birlikte yediği bir 
yemekle Bandırmaya kadar eşlik ediyor.
Gemide, Hereke halıları, Kütahya çinileri, Hacı Bekir 
lokumlarından tekel ve diğer sanayii ürünlerine pek çok 
eşya sergilenmiş ve bazıları satışa sunulmuş. Türkiye
i mm
Akbaba dergisi 10 Haziran 1926
Cumhuriyeti’ni temsil etmeleri için dikkatle seçilmiş 285 
yolcusu bulunan gemi üç ay boyunca 12 ülkede 16 limana 
demir atmış. Seferler sırasında yapılan balolarda 47 kişilik 
Riyaset-i Cumhur Orkestrası sürekli hazır bulunmuş ve 
toplam 16 balo düzenlenmiş. Sergilenen ürünleri tanıtan 
Türk kızları, kısa kesilmiş saçları, modern görünümleri, 
balolardaki dans becerileriyle bir bakıma değişen ve gelişen 
Türkiye’nin modern yüzleri olmuşlar. Gittikleri bütün 
limanlarda kalabalık gruplar tarafından coşkuyla 
karşılanmışlar ve gemi toplamda 65 bin kişi tarafından
ziyaret edilmiş. Böyle büyük bir ziyaretçi kitlesinden iyi bir 
satış beklense de yüksek gümrük vergileri yüzünden çoğu 
ülkede satış yapılamadığından umulan kazanç 
sağlanamamış. Eylül 1926’da 86 gün sonra İstanbul’a geri 
dönmüş Karadeniz Gemisi. Bir daha da hiç yola çıkmamış 
ve hiç sözü edilmemiş.
İşte böyle ilginç bir hikayesi olan Karadeniz Gemisi 
maalesef, Fatih Sultan Mehmet’in döktürdüğü topların 
sayısından daha az önem görmüş tarihçiler tarafından. 
Türkiye Cumhuriyeti yakın tarihinin önemli notlarından
"3  ©  *
biri olan bu tanıtım sergisi kendisine hiç yer 
bulamamış tarih kitaplarında. Karadeniz’in hikayesi 
80 yıl sonra bir sergiyle karşımıza çıkıyor. Bizim bu 
sergiyle karşılamamız da tamamen bir tesadüf 
sonucu olmuş.
T ozlu arşivlerde araştirma
Hollanda’da Gülay Orhon tarafından kurulmuş 
bir belgesel film prodüksiyon şirketi olan Fatusch’da 
araştırmacı olarak çalışan Eray Ergeç’in, bir gün 
arşivlerde Hollanda’ya demirlemiş Karadeniz Gemisi 
resmini bulmasıyla başlayan araştırma, Ankara 
Üniversitesi İletişim Fakültesi Radyo Televizyon 
Bölüm Başkanı Prof. Dr. Bülent Çaplı ve ekibinin 
devreye girmesiyle genişlemiş ve iki yıl boyunca 
sürmüş. Gemi yolcularının hiçbirinin hayatta 
olmaması ve arşivlerin korunmaması nedeniyle 
konuyla ilgili çok sınırlı sayıda bilgi ve belge 
bulabilen ekip bunun üzerine yurtdışına yönelmiş. 
Bülent Çaplı “Karadeniz Gemisi’yle ilgili özgün 
bilgi, belge ve görüntü bulmak için Netherlands 
Culture Fund ve Garanti Bankası’yla birlikte dünya 
arşivlerinde kapsamlı araştırmalar yaptık, daha 
sonra belgeselin seyir defteri bölümleri için kaptan 
Süreyya Gürsu, Celal Esat Arseven ve Orhı n 
Kızıldemir’in anılarından yararlandık. Anc ık tabii ki 
Eray Ergeç fitili ateşlemese bu belgesel ort aya 
çıkamayacaktı” diyor. Yönetmenliği Soner Sevgili, 
müzikleri Emre Irmak, kurgusu da Kapo 
yönetimindeki ekip tarafından gerçekleştin en 
belgesel ayrıca 2004 yılında, Hollanda devli 't 
televizyonunda AB müzakerelerinin başlamasından iki gün 
önce gösterilmiş.
Seyr-i Türkiye Belgeseli, AB’ye kendimizi kanı lama ve 
anlatma sürecimizin aslında çok daha eskiye,daya ndığını, 
tarihimize ne kadar sahip çıkabildiğimizi ve bir b ıkıma 
tarihin tekerrürden ibaret olduğunu gözler önün« seren, 
üzerinde sıkı çalışılmış bir proje. Siz de Karaköy’iin asırlık 
binaları arasmda, kendi tarihimizden kopup gelir iş sürpriz 
bir sayfayla karşılaşmak için 20 Mart’a kadar Osmanlı 
Bankası’na bir uğrayın.
Kişisel Arşivlerde İstanbul Belleği 
Taha Toros Arşivi


Karadeniz'in karanlıkta kalan seyr-i

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository