Taha Toros Arşivi, Dosya No: 20-Refi Cevad Ulunayİstanbul Kalkınma Ajansı (TR10/14/YEN/0033) İstanbul Development Agency (TR10/14/YEN/0033

Bildik, Cemaleddin

Istanbul Sehir University Repository

oc. -  <> -7  V ty
Gazeteciliğe nasıl başladılar ?
İhsanı şahane: Altm
dolu kırmızı kese...
Saray odasında mangal devirme!
^r ^azan: Cemaleddin Bildik
Refi Cevat Ulunay ile bir mülakat — O zamanın gazeteciliği —  «Al şu
keseyi, öp başına koy ve kabul et! 
Kayısı şekerlemesi —  Yangın var!
atılan bir yazı —
İkinci mabeyincinin tarziyesi 
-  Deli Ahmetle bir mülakat —  Sepete 
Çiftlik hayati...
Küçücük bir şiirinin, bir spor, habe­
rinin, on beş yirmi satırlık bir nesri­
nin gazetede neşredildiğini görmele­
rinden sonra o hevesle gazetecilik 
mesleğine atılmış muharrirlerimiz az 
değildir. Dünkü AKŞAM’üa gazeteci­
lik hayatından bahsettiğim Ercü­
ment Ekrem JTaln da öyle olmamış 
nti? Daha Mektebi Sultaninin birin­
ci sınıfındayken yazdığı «Güvercin» 
başlıklı nesri ile 50 yıl evvel Babıâlî- 
ye gelmiş ve'1 yazmış, yazmış, yazmış.. 
Ömrü oldukça da yazacak... Bana öy­
le geliyor ki bu yıpratıcı, üzücü ve 
hırpalayıcı meslek tıpkı ‘ dökülmez 
mürekkep hokkalarına benzer!.. Gi­
rildiği gibi kolayca çıkılamaz!..
Ercüment Ekrem Talu’dan sonra, 
bugün de, hayatîm pelT enteresan 
bulduğum Refi Cevap «Ulunay» la 
konuşuyorum: • - 1
— Söyleyin bakayım, dedim, bu 
mesleğe siz nasıl girdiniz?
— Galatasaravüa iken, diyor, 
«Ertenk» adiyle bir gazete çıkarıyor­
duk. Bu gazetede arasıra yazılarımın 
çıkması beni mesleğe yaklaştırdı. 
Mezun olunca edebiyat hocamız 'Jgy- 
fik Fıkrete müracaat ederek: «Ho­
cam! dedim. Ben gazetecilik yapmak 
İstiyorum. Tavassutunuzu ricaya gel­
dim.» Tevfik Fikret, beni yukarıdan 
aşağı bir süzdü, sonra da «Peki öy­
leyse, dedi, otur bakayım şu iskem­
leye...» Oturdum. Bir kartvizit çıkar­
dı, arkasına bir şeyler yazdı, zarfa 
koyup kapadı: «Alınız! dedi. Tanla 
gazetesine gidiniz, Hüseyin Cahit be­
yi görünüz ve bu kartı veriniz!» Se­
vinç içinde çıktım yanından... Tut­
tum Tanin’in yolunu...»
Artık ben gazeteciyim!...
O zaman 19 yaşında, ateş gibi bir 
delikanlı olduğunu söyliyen Ulunay, 
diyor ki:
— Hüseyin Cahit kartı okuduktan 
sonra bana döndü: «Oğlum!» diye 
hitab ederek:
— Git içeriye, Muhiddine söyle ve 
çalışmağa başla.» Demesin mi?...
Aman ne çabuk olmuştu bu iş.... 
Gazeteci oldum diye sevinerek yan 
odaya geçtim, Muhiddin «Birgen» 
beyi gördüm... Gazetenin tahrir mü­
dürüydü Muhiddin bey... Bana yan 
tarafta, bir masa gösterdi. Üstüne de 
Fransızca bir ajans telgrafı koyduk­
tan sonra:
— Şu telgrafı, dedi, tercüme edi­
niz!
Başladım çalışmağa... Fakat «Ben 
gazeteci oldum!» diye öyle sevinç 
içindeydim ki utanmasam kalkıp şıkır 
şıkır oynıyacağım... Tercümeyi bitir­
dikten sonra yazıyı Muhiddin beye 
verdim, bir de aferin aldım.»
Resmi küşattan sonra
Ulunay, şöyle devam etti:
« — Keyfime diyecek yoktu.» Ak­
şamları eve gitmek eslemiyor, hep 
matbaada kalsam ne olur diye düşü­
nüyordum. Hele sabahları gelirken 
uçuyordum sanki... Uzatmıyayım, 
bir gün bana bir vazife verdiler. Taş- 
kışlada askeri yemekhaneler yapıl­
mıştı. Bunun resmi küşadma gidecek, 
dönüp yazışım yazacaktım. Gazeteci 
olarak ilk defa bir resmi kiişada gi­
diyordum. Nutuklar söylendi, ziyafet 
verildi. Matbaaya dönünce oturdum 
masaya, başladım yazmağa... İlk rö­
portajım olacağı için de öyle bir ö- 
zene bezene yazıyordum kİ sorma!... 
Taşkışlayı biliyordum. O binanın ta­
rihi de malûm... Hapisler, işkenceler 
ve saire... Binanın duvarlarını ko­
nuşturdum, merdivenlerini dile ge­
tirdim ve öyle bir edebiyata kaptır­
dım ki deme gitsin... Tamam altı yedi 
eseri cedit boyunda kâğıt doldurmu­
şum. Altına imzamı da atarak Mu- 
hlddîn beye verdim. Yamya bir gö* 
attı ve Tevfik bey© vermemi söyledi. 
Bu tevfik bey, Selânikli Şeyhiilmu- 
harrirln Tevfik beydir. Aynı zaman­
da gazetenin ikinci yazı işleri mü­
dürüydü. Yazımı okudu, önüne bil 
temiz kâğıt çekti, kalemi eline aldı; 
«Dün Taşkışlada yemekhanelerin 
resmi küşadı yapılmış; yüksek rütbe­
de zevat hazır bulunmuş; nutuklar 
Irad edilmiş; yemekler bittikten son­
ra da merasim hitam bulmuştur.» di-
Dünkü ve bugünkü 
Refi Cevat Ulunay
ye İki üç satırlık bir haber yazdı. 
Benim altı yedi salıifelik edebiyatı 
da caaart diye yırtıp sepete attı!... 
Teessürümden ağlıyacak hale gel­
miştim. Tabii sesimi çıkaramadım. 
İşte bu, bana ders oldu, gazeteye na­
sıl yazı yazıldığım öğrendim...»
Saray muhbirliği ve altm 
dolu kese
Şurada bilhassa işaret etmek iste­
rim ki Ulunay, sadece muharrir de­
ğil, aynı zamanda da bir aktördür. 
En basit hikâye ve fıkraları bile ken­
dine pozlar vererek el hareketleri, 
göz kaydırmaları, ses değiştirmeleri 
arasında öyle güzel anlatır ki gül­
memek kabil değildir. Taşkışladakl 
yemekhanelerin resmi küşadma ait 
yazısından sonra gazetenin saray 
muhbirliğine verildiğini söyliyerek 
anlatıyor:
«t— 25ü kuruş maaşla tâyin edilmiş 
tim bu vazifeye! diyor. Fakat o za­
manın 250 kuruşu da şimdikinin 250 
lirasından çok daha iyi İdi... Saraya 
gelenleri, gidenleri yazıyor, bir şey 
dikte ederlerse onu matbaaya götü­
rüyordum. Bir gün bent Cebi hüma­
yun kâtibi Hafız İsmail Hakkı efen­
dinin aradığını söylediler. Ben de 
sarayda idim. Odasına gittim. Ayağa 
kalkarak karşıladı:
— Efendimiz, dedi, size ihsanı şa­
hanede bulunuyorlar.
Afallaştınv. Sultan Reşat bana ne 
diye İhsam şahanede bulunsun?,,,
— Kabul edemem efendim! dedim. 
Gazetem bana maaşımı muntazaman 
veriyor...
Hafız İsmail Hakkı efendi bana 
öyle bir çıkıştı ki:
— Sus! dedi. Padişahın ihsanıdır 
bu!... Alacaksınız, öpüp başınıza ko­
yacaksınız ve kabul edeceksiniz...
Uzattığı kırmızı keseyi aldım. De­
diği gibi yaptım. Öptüm başıma ko­
dum. Oradan ayrılmak üzer© geri 
geri çekilirken müthiş bir gümbür­
tü!... Arkamdaki göbekli mangalın 
tablasına basmışım. Mangal devrildi. 
Ateşler halının üstüne saçıldı. Hafız 
İsmail Hakkı efendi bağırıyordu:
— Yangın!.. Yangın!» Yetişin yan­
gına!.»
Hademeler koştular, ateşler toplan
dı, sular döküldü. Saray da muhak­
kak bir yangından kurtuldu.
— Kaç altm çıktı keseden?
— Matbaaya dönmek üzere bir e- 
rabaya atladım. Keseyi de arabada 
açtım. Sarı sarı liralar... Tamam 35 
tane.»
— Ne yaptınız, nerelere gittiniz o 
akşam?
Ulunay, tebessüm ederek, gözlerini 
konuşturarak cevap verdi:
— Be birader, dedi, o zamanın genç 
liğine göre gittiğim yer sorulur um?
Beraberlik
Ulunay, bir müddet daha mesleği­
nin başlangıç yeri olan Taııinde ça­
lıştıktan sonra İkdam’a geçmiş, ora­
da siyasî tefrikalar tercümesine baş­
lamış, Şehralı gazetesinde Reşat Nu­
ri, Refik Halid ve Acem Hüseyin’le 
birlikte çalışmış, bundan sonra cft 
kendi gazetesi olan « Alemdar» ı çı­
karmış... Alemdar gazetesinde Ulu­
mayın başına gelenleri hemen hemen 
herkes bilir. Malûm sürgün hâdisesi 
de bu gazetede iken vuku bulmuştur. 
Ulunay, hâtıralarının bu noktasına 
gelince:
« — Ne gariptir ki, dedi, bütün mu­
kadderatımız Refik Halid Karay’la 
birlikte yürümüştür. İlkokul çağın­
da iken Şemsülmaarif’te beraberdik, 
gazetecilik mesleğine beraber girdik. 
Aynı menfaya gittik, ayın politikayı 
taklb ettik, aynı senede menfada bu­
lunduk. Aynı sene menfadan döndük, 
döııdüğümüzdenberi de aynı meslek­
te çalışıyoruz.»
Menfadan döndükten sonra ela 
her gün fıkra yazan, bu arada mec­
mualara da makaleler yetiştiren U- 
lıınay, bana bir deli ile yaptığı mü- 
lâkatım gazetecilik hayatının ente­
resan bir hâtırası olduğunu söyliye­
rek diyor ki:
Deli ile mülakat
« — Taninde çalıştığım sıradaydı. 
Boğaziçinde Paşabalıçe yanındaki 
İncir köyünde Ahmet adında odun 
yarıcısı, baltasını kaptığı gibi soka­
ğa fırlamış, kime raslaöıysa vurmuş 
baltayı... Böylelikle 8 - 1 0  kişiyi öl­
düren Ahmet, delidir diye eski .Zap­
tiye Kapısındaki müşahedehamye 
götürülmüş... Gazete, bu deli ile r-rS- 
lâkat yapmağı bana bir vazife ola­
rak verdi. Gittim. Güç hal ile müşa- 
hedehaneye girdim. Güîlâbicibaşı be­
nim diyerek yanıma gelen adansın 
odasına gittik. Ahınedi getirdiler. 
Güîlâbicibaşı, bu einde balta 8 - 1 0  
adanı öldürmüş deliyi göstererek:
— Sor bakalım! dedi. Ne soracak­
sın?...
Korku içinde Ahrnede döndüm. Gö­
züm bu ara kapıya ilişti. Bir de ne 
göreyim; donları gırtlaklarına kadar 
çekilmiş bir sürü deli üst üste yığıl­
mışlar, kapı aralığından beni seyre­
diyorlar. Dillerini çıkarıyorlar, kaş 
göz oynatıyorlar... Deli ile ne konu­
şulur zaten... Soracaklarımı da unut­
tum... Yalnız:
— Ahmet! dedim. Neye öldürdün 
o adamları?»
Alımet dik dik yüzüme baktı, sonra 
da öyle bir küfür savurdu k! olduğum 
yerde kalakaldım. Küfürün arkasın­
dan da:
— Sana ne oluyor? dedi ve başım 
yan tarafa çevirerek dimdik durdu! 
Ağzından tek kelime çıkmadı bir da­
ha... Fakat bu yazımı günlerce uzat­
tım ve sepetlik olan resmi küşat ya­
zımın acısını çıkardım.»
O zamanın gazetecileri
— O zamanın patronları, muhar­
rirlerini korurlar mıydı?
— Çoook!» Kısa bir vaka anlata­
yım... Saray muhbirliğim zamanında 
İdi. Bulgar kıralı saraya gelmişti. 
Ben de orada idim. İkinci Mabeyinci 
Tevfik beyin yanımdan geçerken 
«Bıktım şu gazetecilerden!» dedif:*-i 
duydum. Gazeteye döndüm; hâdiseyi 
Hüseyin Cahit beye anlattım. Saraya 
telefon etti ve «Benim gazetemi teaa 
sil edene tarziye verilmediği takdirde 
saraya ait- hiçbir yazı gazeteye gire­
mez» dedi. Bunun üzerine Tevfik bey 
arabasına binerek matbaaya gejé!. 
«Nerede imiş o mesleğini seven bey!*
(Arkası t  ncı sahifede)
Kişisel Arşivlerde İstanbul Belleği 
Taha Toros Arşivi


Gazeteciliğe nasıl başladılar?:İhsanı Şahane:Altın dolu kırmızı kese...

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository