Taha Toros Arşivi, Dosya No: 40-Ahmet Hamdi Tanpınar.



Not: Gazetenin "Günün Konuları" köşesinde yayımlanmıştır.İstanbul Kalkınma Ajansı (TR10/14/YEN/0033) İstanbul Development Agency (TR10/14/YEN/0033

Tanyol, Cahit

Istanbul Sehir University Repository

____________ CUMHURtYET _________
llll|llllllU IIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIlIlllllillllllilllllllllillIIIIIIIIIIIIIIU IIIIIIIIIH U IIIIIlim illillllim illll!|iIll
|  GÜNÜN K O N U L A R I  |
ııii=tiiiııııiHiıııııııımıııııııııiHi!iıııi!iııııımiiıııi!iıii!iuııııııııımıııııımııııımmıııııııııımıııı=ıııı
Ahmet Hamdi Tanpınar
B u  «abalı birden 
ç a rp ılıve rd im : A h­
m et H am di Tanpı-
nar öldü. H er öle­
nin ardından bir 
şaşkınlık  duyulur. c ~ Yazan:Cahit Tanyol rim izdi. B ü t ü n  gençlik hâtıra ları­m ız onlara asılı kaldı. Tanpm ar’la bu devam  zinciri­nin s o n  halkası
F akat Tanpm ar’m ölüm  haberi 
şaşkınlığ ı, a lışkanlığ ı geride bıra­
kan bir şey oldu. Düşüncem de bir 
dum anlanm a, duygularım da bir 
donukluk, içimde bir ağlaçlaşm a 
var. «Nasıl olur?» b ile  diyem edim . 
A ğlam am , bağırm am  gerekirdi, su 
yu  çekilm iş bir ağaç gibi boştum. 
N eydi bu Tanpınar benim haya­
tım da? Bunu bilem iyorum ; çün­
kü ne desem ifade edemem. Y a l­
nız bild iğim  b ir şey v a r  o bende, 
benden bir şeydi. B ir bu zlu  camın 
arkasından u zaklara bakıyorum . 
Kendim i T anpınar’dan silkdiğim  
zaman b ir yaşam am ışlık sarıyor i- 
çimi. H er insanın kaderinde bazı 
fik ir le r  ve insanlar rol oynar. Bu 
akrabalıktan, dostluktan üstün bir 
şey. Bu bir nevi yeniden y aratıl­
madır. Ben rü yalı ve ölüm ü hiç 
hatırlanm ıyan bu adam ın gölge­
sinde doğdum. M ısraları bütün bir 
gençliğim i doldurdu. A ram ızdaki 
dostluk, dostluktan başka bir şey­
di. A ram ızdaki akrabalık , akraba­
lıktan  başka bir şeydi. Y a h ya  K e­
m alle de uzun dostluk senelerim iz 
oldu. Onunla da Istanbulun dört- 
bucağm ı gezdik, ama Y a h ya  K e­
m alle bozu şabilird im ; Y a h ya  K e­
m alle kavga  edebilirdim . O haya­
tım ın bir devresinin devi olarak 
k a lab ilird i. F akat ben Tanpm ar’- 
la bozuşam azdım . Onunla dargın­
lığım ız kendi içim izde kalan bir 
hırslanm a olurdu. E vet insan kar­
deşiyle küsüşebilir, karısından ay­
rılab ilir , sevgilisini unutabilir, ço­
cuğuna h ırslan ab ilir; kısacası çev­
resindeki bütün insanlarla bağla­
rın ı koparabilir., insan başka bir 
kadroda da yaşayabilir... Düşünü­
yorum  da Tanpınar’la benim aram  
da bunların  hiç birisi olam azdı. Bi­
zim dostluğum uz bütün bu sınırla­
rın ötesihde kurulm uştu. Her iki­
mizin de m evsim lik dostları ol­
m uştu. Bazan aylarca, hattâ y ıl­
larca biribirim izi görm ediğim iz o- 
lürdu. ö y le  iken, içim de onun u- 
zaklaştığm ı ve artık  bana yabancı 
olduğunu duym azdım . Bu duygu 
onda da vardı. Rahm etli N urullah 
A taç bizim le şaka eder, bazan o- 
nun adına benim soyadım ı birleş­
tir ir «Ahmet Hamdi Tanyol». ba­
zan da «Cahit Tanpınar» derdi. Bu 
yakıştırm ayı şahsî dostluğum uz 
dostluğum uz kadar bizim  şiir ve 
sanat anlayışım ızdaki beraberlik­
ten ötürü yapardı. Doğrusunu is­
terseniz bunda A tacın  garip bir 
sezgisi vard ı. Benim  için A hm et 
Hamdi erişilm esi uzak b ir rüya 
pınarı idi. Soyadım ı alırken  bile 
«Tanpm ar'a, T an yol’dan gidilir» 
diye düşünmüştüm.
Thibaudet, M allarm e’nin ölü­
münden bahsederken;
«Ölüm onu bir bü yük rüya üze­
rinde yakaladı» der. Tanpınar’ın ö- 
lüm ünü bu söz kadar hiç b ir şey 
ifade edem ez. Çünkü şair Tanpı- 
nar, b ir büyük rüyanın ağı içinde 
dalaşan esrarlı b ir böceğe benzer­
di. M usikim ize, şiirim ize, şehirle­
rim ize, insanlarım ıza ve  tarih im i­
ze hep bir rüya içinden bakardı. 
A şk  v e  kadın bu rüyanın büyüsü  
ve  gü zelliğ i idi. En kesin ve  ger­
çek ten lezzetleri dahi şairin mıs­
ralarında arın ır ve  acısız hale  ge­
lird i. Y ah ya  K em alin  cezbeli ta­
rih konuşm alarının çevresinde ye­
tişen şair onun zengin ve  zevk li 
b ir teferru at içinde dolaşan tah­
lille rin i b ir rü ya  süzgecinden ge­
çirerek bize sunardı. «Bursada za­
man» şiirinde O sm anlılığın  bu şe­
hirde kurulan  tarih ini bütün özü 
ile h ikâye eder ve  bunları bize, 
örneği görülm em iş b ir özsu halin­
de v erir. B öyle  anlarda Tanpınar 
Türkçenin sade ve ayd ın lık  dama- 
riy le  dolm uş gibidir. Süslerden so­
yunm uş, yapm acıklardan arınm ış­
tır:
Bursada bir eski cam i avlusu . 
K ü çü k şadırvanda şakırdayan ; 
E liyo r dört yana sakin bir günü..
M ısralariyie başlıyan  bu şiirde 
biz, B ursayı b ir sevgili çehresin­
de. bütün tarihî m anzarasiyle ve  
m ânasiyle duyarız. A şk  ve tarih 
burada b irbirine karışır.
İsterdim  bu tenha yerde seninle 
Başbaşa uyum ak son uykum uzu.
* * *
Onunla, onun şiirleriy le  başbaşa 
olduğum  v illa n  düşünüyorum . 
Çoğu zaman geceyi ve  yo lla rı o- 
nun m ısralariyie  tükettiğim  gün­
ler geliyor aklım a:
îk iz  h a yaletler gibi yürüdük 
E lele  yanvana bir bahar günü 
G ece bir tepeden seyrettik  büyük 
Y ıld ızların  suya döküldüğünü.
B azı geceler ne güzel sohbetleri­
miz olurdu. O zaman Tünelde 
N arm anlı hanında otururdu. Canı 
sıkılan, derdi olan soluğu onda a- 
lırd ı. O küçük bekâr odasında, ba­
zı gün ler Türkçenin ve şiirin en 
güzel sofrası kurulurdu. Tanpınar 
aranan adamdı. Onun bir tek kâi­
natı vardı: Sanat... H ayatında dai­
ma dostları için yaşam ıştı. D ostla­
rı için vapam ıyacağı hiç b ir feda­
k â rlık  yoktu. Toplum un diğer kat­
ların ı hiç bir zaman görem edi. 
D ostluk sınırlarının dışında başka 
türlü  m ünasebetler ve  bağlan tılar 
olacağını bilm ezdi. Kızm ışsa bu, 
dostları içindi. Düşmansa dostları 
içindi; öyle sanıyorum  ki, kendisi 
için ve kendisiyle ilg ili b ir mese­
le yüzünden kim seye kızm ış değil­
di. T anpınar’ın bu tarafını bilm i- 
y e n le r bazan onu yad ırg ayab ilir­
ler. Hani, dostlan  için adam öldü­
rebilir. dostları için suç işliyebi- 
lird i, dersem m übalâğa sanm ayı­
nız... Bunun dışında T anpm ar’ın 
hiç b ir hayatı yoktu. Bunun dtşm- 
da o. dalgalanm ıyan b ir rüyanın 
adamı idi.
* * *
Tanpınar T ürkçeye  yeni b ir ses, 
yeni b ir edâ getirm işti. Ondan ön­
ce T ürkçe rüyasız b ir dildi. Gerçi 
A hm et H aşim ’in şiirlerinde de ba­
zı rü ya  serpintileri vard ı. F akat 
Haşimde, şiirle  nesir, ik i ayrı ze­
kânın eseri idi. Tanpınar’da ise, 
şiir nerede başlar, nesir nerede bi­
ter b e lli değildir.
T ürkçede hece veznini dilin ma­
lı haline getiren (N ecip F azıl hariç 
tu tu lursa), Tanpınar olm uştur. He­
ce vezni sârtıldığı kadar kolay b ir 
vezin  değildir; Bu vezin  hececi şa­
irler elinde bir tü rlü  yum uşam a­
mış, takır tu kur, A ru z özentisi 
b ir şey olm uştu. Onu m ısrada eri­
ten v e  ona b ir  iç bütünlüğü ka­
zandıran şair T an p m ar’dı. Hece 
vezninde başarı gösterm ek zor 
şeydi; A ruzdan daha zordu. Mese­
lâ onun;
Bu akşam , bu tenha saati ömrün, 
U zak servilerin  arkasında gün.
Bu güneş döşenmiş bahar bahçesi.
M ısralarındaki veznin bütün ke­
m ikli tarafların ın  k ırıld ığ ın ı ve 
m ısrada eridiğini görürüz. Am a 
ben onun bu yönünden söz aça­
cak değilim .
tk ’io k
Bizim  kuşak, şiire b ir kaç ismin 
büyüsü içinde gözlerin i açtı. A h ­
met Haşim, Y a h y a  K em al. Sonra 
Tanpınar, sonra T ecer ve  Ataç.. 
B un lar edebiyatım ızda Tanzim at- 
tanberi gelen şiir hareketinin son 
h a lk a ları idi. B un lar b ir  zevkin , 
b ir anlayışın tem silcileri idi. T e­
cer fo lk lo ra  yön eld i; fak at bu en­
gin hâzineye incelm iş b ir ze vk  a- 
çısm dan baktı. T anpınar şeffa f ve 
soyut b ir rü ya  düzeni içinde ge­
zindi. B u isim ler bizim  sevgilile-
koptu. Y e n i k u şa k larla  eski de­
vam  zin ciri arasındaki köprü y ı­
kıldı.
* * *
Bir ay kadar önce id i; S atvet 
L ü tfi T ozan ’dan dönüyorduk. A ra ­
bada kendisine, bak yeni b ir şiir 
yazdım , oku yayım , dedim:
Suyun çek ild i ayd ın lığı 
K a ra n lık  tortu tortu  çöktü dibe 
B ir  de b a k tık  k i dönmüş gün 
B ir de b a k tık  k i 
A la ca  karan lığ ınd ayız ömrün.
V e devam  ettim . Hiç b ir şey söy­
lem edi. A ram ızda bir sessizlik ol­
du. A rabadan indi,
Suyun çekild i ayd ın lığı 
B ir de b a k tık  ki dönmüş gün
Dedi v e  k ap ıyı kapatarak uzak­
laştı.
T an pm ar’ın ölüm le arası iy i değil 
di. H ayatı çok sevdiği için kendi­
sini ölüm den çok uzakta bu lu yor­
du. Y a şlılığ ı b ir türlü  kabul etm ez­
di. içinde ih tiyarlığa  karşı korku­
dan çok b ir tepki ve  tiksin ti vardı. 
Ölüm ü ciddiye alm ıyordu, C ahit 
S ıtk ı ölüm ötesinden dünyaya ba­
kışı, bir yaşam a krizi içinde sey­
rettiği halde Tanpınar, ölüm öte­
sinden dünyaya payen b ir Köroğ- 
lu edasiyle bakar:
Selâm  olsun bizden güzel dünyaya 
B ahçelerde hâlâ gü ller açar mı
Selâm  olsun sonsuz güneşe, aya 
Işık lar, gö lgeler suda oynar mı
U zak, çok uzağız şimdi ışıktan 
Çocuk sesinden, gül ve sarm aşıktan
D önm iyen gem iler olduk açıktan 
Adım ızı soran, arayan v ar mı??
Ölüm onu öylesine b ir  tuzağa 
düşürdü ki, b e lk i o da bizim  gibi 
şaşkın, başına gelenlere bir türlü  
inanm ıyor.
V e ben, inanm am akta inat ede­
ceğim ... ________ ______
Kişisel Arşivlerde İstanbul Belleği 
Taha Toros Arşivi


Ahmet Hamdi Tanpınar

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository