Taha Toros Arşivi, Dosya No: 200-Yazarlar ve Yönetmenlerİstanbul Kalkınma Ajansı (TR10/14/YEN/0033) İstanbul Development Agency (TR10/14/YEN/0033

Kabacalı, Alpay

Istanbul Sehir University Repository

umhurıyei M atbaacılık vc Gazetecilik lu rk  Anonim Şirketi adına İv Politiftca: (.'«tu! Başlangıç, Dış Haberler tıgun Bakı, Ekonomi: < «rngi/ lurtıan, İş Sendika. Şükran Ketemi, Kültür: ( dal (inler, Haşan w Yayan C umhuriyet Matbaacılık w (i:
udi #  Genel Yayın Müdürü: Haşan Cemal, Müessese Müdürü: Eğitim: Gtncay Şayian, Haber Araştırma; İsmet Herkan, Yurt Haberleri: Necdet Doğarı, Spor Dantyfnjtnı; Alrdulkadır Yucetman, 34334 Ki l*K 246-İstanbul. İd 512 05 05
yakltgil. Yazı İşleri Müdürü: Ükay Gönensin, #  Haber Merkezi Dizi Yazılar: Kerem (.ahşkaıı, Araştırma: şahin Alpay, Düzeltme: Abdullah Yazıcı. #  Koordinatör Ahmet Korukaıı, #  Mali İşler Hurnlur Ankara: Zıya Üokaip Blv. İnkılap S. Nı
Yalçın Baver, Sayla Düzeni Yönetmeni: Ali Acar, •  Temsilciler: Erol fcritul, #  Muhasebe: Buknt Vener #  Bütçe-Planlama: Sevgi (Kınatıbeşeoglu #  Reklam: Ay>e lorun, #  Ek Yayınlar: llulya 05 65 #  l/ınir II Zıya Blv 1352 s 2/3.
V: Ahmet lan, İZMİR: Hikmet (.elİnkava, ADANA: Çetin Yigenoglu Akyol #  İdare Hüseyin Gurcr, #  İşletme: Önder Çelik, #  Bilgi işlem: Nail İnal. #  Personel: Sevgi Boslancıoglu. •  Adana: InonU Cad. 119 S. No I Kaı I, Tel
M: 21 MAYIS 1990 İmsak: 3.45 Güneş: 5.34 öğle: 13.05 İkindi: 17.02 Akşam: 20.27 Yatsı; 22.08
Son çeyrek yüzyılın en başarılı oyun yazarlarından biri: Güngör Dilmen
Her yerde Viranı ı arıyor
‘Bir dram, bir Çinlinin 
ya da Azteklinin 
başından geçiyorsa ve 
ben buna bir yorum 
getirebileceksem, bu 
kişileri alır işlerim. 
Ortaya çıkan da bir 
Türk yapıtı olur.”
ALPAY KABACALI___
Öğrencilik yıllarında fizikçi ol­
mak istermiş. Bir yandan da tiyat­
ro oyunları okurmuş. O dönem­
de Çanakkale’de yaşadığı için 
oyun izleme olanağı yokmuş pek. 
On üç yaşlarında Shakespeare’in 
Bir Yaz gecesi Düşü’nü, başka 
klasikleri kendi dillerinden oku­
maya girişmiş. Kısaca, tiyatro il­
gisi sahne yoluyla değil, kitaplar 
yoluyla başlamış.
İlk yapıtı, Mavi Orman adlı bir 
çocuk masalı. Onu yayımlatmak 
için kapı kapı dolaşıyor. Bütün 
kapılar yüzüne kapanıyor. Milli 
Eğitim Bakanlığı’na da başvuru­
yor. Yıl, 1953. Çelen cevapta, 
“ Kitabınızı bastırdıktan sonra 
gönderin” diyorlar! Mavi Or- 
man’ı ancak yirmi yılı aşkın bir 
süre sonra bastırabiliyor.
1959’da ilk oyunu Midas’ın 
Kulakları’nı yazıp Ankara’da çı­
kan Sinema-Tiyatro dergisinin ya­
rışmasına katılıyor. Birinciliği ka­
zanan oyun, dergide yayımlanı­
yor. Aynı yıl, bir amatör toplu­
luk tarafından, İstanbul Üniver­
sitesi Gençlik Tiyatrosu’nca sah­
neye konuluyor. Bu ilk oyunun iz­
lenimlerini anlatırken diyor ki:
GÜNGÖR DİLMEN —Yerli oyun yazarlığının 
küçümsenmesi beni çok üzüyor.
PORTRE  GÜNGÖR DİLMEN
Midas’m Kulakları
1930’da Tekirdağ’da doğdu. t.Ü. Edebiyat 
Fakültesi Klasik Filoloji Bölümü’nü bitirdi 
(1960). Ertesi yıl ABD’ye giderek Yale 
Üniversitesi’nde tiyatroda ışıklandırma teknikleri 
ye oyun yazarlığı öğrenimi gördü (1961-64). 
İstanbul Belediyesi Şehir Tiyatroları’nın (İBŞT) 
ışıklandırma bölümünde (1964-66) çalıştı; 
İstanbul Radyosu’nda dramaturgluk, İBŞT’de 
dramaturgluk ve Araştırnıa-İnceleme Bölümü 
Başkanlığı (1976-80) yaptı. İngiltere’de Durham 
Üniversitesi’nde (1971), Eskişehir 
Üniversitesi’nde (1982-83) dersler verdi. Şimdi 
İÜ Devlet Konservatuvarı Tiyatro bölümünde 
öğretim üyesi. 1959’da Midas’ın Kulakları ile 
Sinema-Tiyatro dergisinin yarışmasında 
birincilik, 1963’te Canlı Maymun Lokantası ile 
Halkevleri Şinasi Efendi, 1967’de Kurban’la 
İlhan İskender, 1975’te Midas’ın Kulakları ve 
Kördüğüm’le TDK, 1979’da Deli Dumrul’la 
Muhsin Ertuğrul, 1984’te Ben Anadolu ile 
Uluslararası Bankası, 1988’de Aşkımız 
Aksaray’ın En Biiyük Yangını ile İş Bankası 
armağan ve ödüllerini kazandı. Anzavur adlı 
çalışmasıyla Yunus Nadi Armağanı senaryo 
yarışması birinciliğini paylaştı (1970).
“ Çevre tiyatrosu olarak sahne­
ye konuldu: Salonun ortasında 
oynanıyordu, seyirciler salonun 
çevresindeydiler. Hemen hemen 
hiç dekor yoktu. Oysa Eminönü 
Haikevi’nin güzel bir sahnesi var­
dı. Buna itiraz ettimse de dinlete­
medim. Yine de oynanışı çok ho­
şuma gitti. Koregrafi başarılı, Ke­
çiler korosu çok canlıydı. Daha 
sonraki oyunlarımın hepsi için ay­
nı şeyi söyleyemem.”
Topluluk, o yıl Erlangen Tiyat­
ro Festivali’ne bu oyunla ka­
tılıyor.
Midas’ın Kulakları ertesi yıl 
Devlet Tiyatrosu’nca sahneye ko­
nuluyor. Şahap Akalın’ın yöneti­
minde, Nevit Kodallı’nm müziğiy­
le. Oyuncular Bozkurt Kuruç, Ke­
rim Avşar, Melek Tartan, Asu­
man Korad vb...
Güngör Dilmen’in bu ilk başa­
rıdan sonra birbiri ardınca yazdı­
ğı, çoğu basılan, sahneye konulan 
oyunları dört kümede toplanabi­
lir. Birinci kümede, konularını 
mitolojiden aldığı oyunlar var: 
Midas üçlemesi, Akad’ın Yayı, 
Deli Dumrul vb. İkinci kümede- 
kiler, konularını tarihten alıyor. 
Çoğu Türkiye tarihiyle, özellikle 
yakın tarihle ilişkili: İthalat ve Te­
rakki, Devlet ve İnsan (Mithat 
Paşa’nın yargılanması) vb. 16. 
yüzyılda Azteklerin tarihten sili­
nişini konu alan Ak Tanrılar da 
bu kümeye giriyor. Üçüncü kü- 
medekiler, kendi düşleminden
kaynaklanıyor: Canlı Maymun 
Lokantası, Kurban vb. Ayrıca on 
beş dolayında kısa oyun yazmış; 
birkaçı yayımlanmış, oynanmış. 
“ Bunlar denemelerim” diyor. 
“ Tiyatroya başladığımdan beri, 
oynatışa da oynanmasa da sürdü­
rüyorum.”
Tarih, sahneye ne ölçüde yan­
sıyor?
Güngör Dilmen, konusunu ta­
rihten alan bir oyun yazmaya ka­
rar verince o dönemi uzun uzun 
araştırıyor. Ama tarihi sahnede 
canlandırmak için yazmıyor:
“ Bir oyun, konusu tarihten 
alınsa da seyirciyi o günlere götür­
mek için yazılmaz. Tarihte de be­
nim aradığım, dram. Bugün de 
geçerli olan insan dramı. Bu dra­
mı hangi yüzyılda, nerede bulur­
sam, o dönemi, o kişileri canlan­
dırmak isterim. Türk olmaları 
şart değil. Tarihi öğrenmek iste­
yen, tarih kitaplarını karıştırır. Ti­
yatro oyunu tarihin çok dar bir 
bölümünü alır, almak zorunda­
dır. Ve tarihin yazmadığı bocala­
maları, bunalımları işler. Tarih 
belirli bir olayı anlatır; o olay ya­
şanırken, kişilerin karşılaştıkları 
güçlükler, çelişkileri, karar verme 
anları, kararsızlıkları tarihi ilgi­
lendirmez.”
Söz oyun yazarlarının sorunla­
rından açılınca, önce bir gözlemi­
ni aktarıyor Güngör Dilmen; 
“ 1960’larda romancılar tiyatroya 
yöneliyorlardı. On yıl sonra, ro­
man yazmaya girişen oyun yazar­
larına rastlanır oldu. Oyun yaza­
rı sayısı giderek azalıyor. Gençler 
arasından da kolay kolay yenile­
ri yetişmiyor. Bunda, oyun ya- 
yımlanmamasının payı var. Kimi 
genç yazarlar, yayımlatamadıklan 
için oyun yazmak istemiyor. Ti­
yatrolar ise yayımlanmış oyunla­
ra öncelik tanıyor.”
Buna karşın, Türk tiyatrosu­
nun olumlu yönde ilerlediğine 
inandığını belirtiyor ve ekliyor:
“ Bir de kimi çevrelerde bir gü­
vensizlik var; bir Batı hayranlığı, 
onlar elbette bizden iyi yaparlar 
inancı var. Bunu değiştirmek çok 
güç.”
Bu noktada tiyatroların, özel­
likle ödenekli tiyatroların tutumu 
söz konusu oluyor:
“ Kimi ödenekli tiyatrolar, gö­
revlerini yabancı oyunları pahalı 
biçimde sergilemekten ibaret sa- 
yıyrfrlar. Hangi oyun Londra’da, 
New York’ta, Paris’te başarı ka­
zanmışsa, hemen onu oynamaya 
kalkışıyorlar. Oysa tiyatronun ku­
ruluş yıllarında böyle değildi. Yer­
li yazarlar yoktu, ama ortaya çık­
ması için teşvik vardı. Şu kadar 
yıldan sonra yabancı hayranlığı, 
yerli oyun yazarlığının küçümsen­
mesi, beni çok üzüyor. Özellikle 
İstanbul Şehir Tiyatrolan'nda bu 
yok sayma, küçümseme o ölçüde 
iieri gitti ki birer ikişer neredeyse 
bütün yazarlarımızı incitti ve Şe­
hir Tiyatroiarı’na karşı boykot 
ilan edildi. Harcanmak istenen bir 
yazar, iki, üç yazar değil. Bu boy­
kotun nedenlerini deşecek olursa­
nız, Şehir Tiyatroları yönetiminin 
içine düştüğü çıkmaz daha açık­
ça anlaşılabilir.”
Güngör Dilmen, ayrıca yerli 
oyunda oynamak istemeyen 
oyunculardan, yerli oyun sahne­
ye koymayan yönetmenlerden ya­
kmıyor. Bir de yazarı oyununun 
provasına almak istemeyen yönet­
menlerden:
“ Neymiş? Yazar oyununu yaz­
mış, artık iş yönetmendeymiş. Ya­
ni oyunun yazarıyla karşı karşı­
ya oturalım, tartışalım, onun da 
düşüncesini alalım yok. Şöyle bir 
inanç var: Yazar, oyununu yazar; 
tiyatronun mutfağından anlamaz. 
Rejisörlükten, oyunculuktan hiç 
anlamaz. Bu, son derece yanlış. 
Bir oyun yazarı, aktör olmasa da 
kendi oyun kişililerinin ilk aktö­
rü, ilk rejisörüdür. Böyle olmasa 
zaten oyunu başarıya ulaşamaz.” 
Bir oyunun ‘yerli’ sayılması için 
Güngör Dilmen’in son oyunu Aş­
kımız Aksaray’ın En Büyük Yan- 
gını’nda olduğu gibi Türkiye’de 
geçmesi, kişilerinin “ bizden” ol­
ması mı gerekiyor? Hong Kong’- 
da geçen (hayır, Güngör Dilmen 
Hong Kong’u görmemiş) Canlı 
Maymun Lokantası, Güney Ame­
rika’da geçen Ak Tanrılar ‘yerli’ 
oyun sayılmayacak mı?
“ Bir dram” diyor Güngör Dil­
men, “ Çinlinin ya da Azteklinin 
başından geçiyorsa ve ben bir şey 
söyleyebileceksem, buna bir yo­
rum getirebileceksem, bu kişileri 
alır, işlerim. Ortaya çıkan da bir 
Türk yapıtı olur. Kötüyse, zaten 
üstünde durulmaya değmez. Ti­
yatro olarak bir erdemi varsa, o 
zaman da Türk tiyatrosunun bir 
parçası olur. Onun için de ben 
dram peşindeyim. Nerede, hangi 
ülkede olursa... Orhan Asena, Şili 
üstüne üç oyun yazdı. Şili’ye mi 
gitti? Yazdığı oyunlar Türk tiyat­
rosunun yapıtları değil mi? Bıı gi­
bi önyargılar değişmeli."
Bir de denir ki “ Bir yazar, ya-
- sadığını yazmalı. Ya da en iyi ya-
- sadıklarım yazar.” Bu görüşe de
- katılmıyor Güngör Dilmen:
"İlk bakışta doğru. Ama yaz­
mak da yaşamak değil mi? Yaşa-
- dığıtnızı yazıyoruz, yazdığımızı da
- yaşıyoruz. Bıınuıı pek çok hüyiik
- örneği var. Diyelim, Kafka. Ya­
şamı, yazdıklarını yaşayan yaza­
ra en büyük örnek. Kafka, bir
i Hemingway değil. Hemingway,
ı yazdıklarını dışarda, dış dünyada
, arıyordu. Kafka ise yazdığını va-
i şıyordıı. Yani bu da değişmeli. İn-
- san yalnız yaşadığını yazmalı dü­
şüncesi sakat!”
Kişisel Arşivlerde İstanbul Belleği 
Taha Toros Arşivi


Son çeyrek yüzyılın en başarılı oyun yazarlarından biri:Güngör Dilmen:Her yerde 'dram'ı arıyor

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository