Taha Toros Arşivi, Dosya No: 138-Yusuf Akçura. Not: Gazetenin "Düşünce İnceleme Araştırma" köşesinde yayımlanmıştır.İstanbul Kalkınma Ajansı (TR10/14/YEN/0033) İstanbul Development Agency (TR10/14/YEN/0033

Alpay, Şahin

Istanbul Sehir University Repository

Yusuf AKÇURA
Yeni Türk Devletinin Öncüleri
—  1928 Yılı Yazılan ~
Yayına Haz,: Nejat Sefercioğlu, Kültür 
Bakanlığı Yayınları, Ankara, 1981, 212 s.
Yusuf Akçura [Akçora, Akçuraoğlu ya da Akçoraoğ- 
lu] (1879 — 1935), çağdaş düşünce tarihimizin devlerin­
den biridir. Türk ulusçuluğunun Ziya Gökalp kadar önem 
II bir kurucusu, yüzyılın başlarında ortaya çıkan Türkçü­
lük akımının babası sayılmaktadır, öte  yandan toplumsal 
gelişmede ekonomik ve sınıfsal etkenlerin rolünü vurgu­
layan önemli bir tarlhçimizdlr. Buna rağmen, devrinin 
diğer önemli düşünürlerine nazaran aydınlarımız arasın­
da az tanınmaktadır. Bu nedenle Berkes onu «Unutulan 
Adam» olarak anmaktadır.
Bülent Tanör, genç bir Fransız tarihçisi olan Fran- 
çols Georgeon’un Akçura’mn kişiliği ve görüşleri üzerine 
yazdığı doktora tezini (Aux Origines du Nationalisme 
Turc, Paris, 1980) tanıtırken Akçura’nın «unutulmuşluğu* 
nun bu çalışmada şöyle açıklandığına değiniyordu:
«Unutulmanın nedenleri temelde ideolojiktir. Akçu­
ra’mn fikir babalığını yaptığı Pantürkçülük bugünün Türk 
toplumunun en tutucu tabakalarının sahip çıktığı bir 
temadır 20. yüzyılın başlarında, ise durum hiç böyle de­
ğildi. Üstelik, Osmaniı İmparatorluğumun dağılması sı­
rasında ileri sürülen bir siyasal çözüm olarak Pantürkçü­
lük. Akçura ve arkadaşları tarafından hayli İlerici bir 
toplumsal ve kültürel içerikle de donatılmıştı... Akçura- 
nın durumu ya da dramı şudıir: Panttirkizmtn babalığını 
yapmış olmasından dolayı liberal Türk kamuoyu tarafın­
dan tutulmamak, ‘sol eğilimleri’ yüzünden de günümüz 
'milliyetçi* çevrelerinde kuşkuyla karşılanmak» (Cumhu­
riyet, 13.2.1981, s. 2).
Akçura’mn kimliği
Akçura Kazan’da doğdu: çocukluğunda İstanbul’a
yerleşti. 1898’de Jön Türklerle ilişkisi nedeniyle Harblye’- 
den atıldı ve Trablusgarp’a sürüldü. Kısa süre sonra Av­
rupa’ya kaçmayı başararak. Paris’te Serbest Siyasal Rii" 
Eller Okulu’nda (Ecole Libre de Sciences Politiques) oku­
du. Bu okulu 1903’te bitirince sürgün cezası, sürdüğünden 
İstanbul’a dönemedi; Kazan’a giderek Mahmudiye med­
resesinde tarih ve coğrafya öğretmenliği yaptı Jön 
hareketi ile ilişki kurdu. «Üç Tarz-ı Siyaset» adlı (1904) 
ünlü makalesini Mısır’da yayınlanan Türk adlı dergiye 
buradan gönderdi.
II Meşrutlyet’ln ilanıyla İstanbul’a döndü. 1909 — 
1916 arasında Darülfünun’da ve 1914 — 1915 arasında M<* 
teb-i Mülkiye’de tarih profesörlüğü yaptı. Bu arada, 1993 
yılında Türk Derneğimi kurdu ve 1911 yılında aynı adi 
taşıyan bir dergi çıkardı. 1912’de Türk Ocağımın kurucu­
ları'arasında yer aldı ve 1917’den 1931’de kapatılışına ka­
dar bu derneğin organı olan Türk Yurdu dergisinde yaz-
İstanbul’un işgali üzerine Anadolu’ya geçti. TBMW- 
ne seçildi. Cumhurlyet’in Hanından 1935’te ölümüne Şa­
da,r İstanbul milletvekilliği, bu arada Türk Tarih Kuru- 
rnu ve Birinci Türk Tarihi Kongresi (1932) başkanlığında 
bulundu; Ankara’da Dil Tarih ve Coğrafya ve Hukuk Fa­
kültelerinde siyasi tarih profesörlüğü yaptı.
.düşünce inceleme 
[araştırma
, :;:u.:.r*
. -  . Af*. • •
p  i«.? -
^şahiıValpay
-
dolayısıyla» Türk Tarih Kurumu tarafından ’(Ankara, 
1.978) yayınlanmıştır, Bu makalesinde, Akçura, OsmanlI 
ülkelerinde güçlenme ve ilerleme İsteği uyanmasından 
sonra ortaya çıkan üç siyasi yolun Osmanlıcılık, İslamcılık 
ve Türkçülük olduğunu gösterir ve bunların başarı şans­
larını tartışır. Osmanlıcılık bir hayalin peşinden koşmak­
tır; eşit ölçüde güçlüklerle karşı karşıya olan diğerlerin­
den Akçura sonuncusunu benimsemiştir.
Makalenin üçüncü basımına yazdığı' önsözde E d ver 
Ziya Karat üç bakımdan önem taşıdığına işaret etmek­
tedir: a) Türkiye’de «siyasal düşüncenin dinsel düşünce­
den ayrılmasının ilk örneğidir, b) yazıldığı devrin ana 
siyasal akımlarım çözümleyen İlk çalışmadır ve c) Türk­
çülük siyasetini o güne kadarki en açık şekliyle ortaya 
koyar (1976; 11).
Akçura’nın diğer önemli eserleri arasında Muasır Av­
rupa’da Siyasî ve İçtimaî Fikirler ve Fikir Cereyanları 
(İstanbul. 1923); Siyaset ve İktisat Hakkında Birkaç Hi­
tabe ve Makale (İstanbul, 1924) ve Türk Ocaklarının ya­
yınladığı Türk Yılı (İstanbul, 1928) adlı kitapta yer alan 
yazılan vardır. Türk Yıb’ndaki, doğuşundan 1908’e ka­
darki dönemde Türkçülüğün gelişmesini inceleyen yazıla­
rın yeni harflerle İlk basımı Türkçülük: Türkçülüğün Ta­
rihi Gelişimi (Türk Kültür Yayınları, İstanbul, 1978) adı 
altında yayınlanmıştı. Yeni harflerle İkinci basımı da 
Kültür Bakanlığı tarafından geçtiğimiz yıl Yeni Türk 
Devletinin Öncüleri — 1928 Yıh Yazılan başlığı altında 
yayınlanmış olan elimizdeki kitap. Akçura’nm Birinci
Eserleri
Akçura, genel Türk tarihi, OsmanlI tarihî ve yainn- 
çağ Avrupa tarihi üzerine çeşitli eserler vermiştir. En ün­
lü eserlerinden biri olan «Üç Tarz-ı Siyaset» 2. defa 
de İstanbul’da, son olarak «doğumunun 100. yıldtaflm*
~7T-
Türk Tarih Kongresl’ndeki «Tarihi Yazmak ve Tarih Okut 
mak Usullerine Dair» başlıklı tebliği de son çalışmaların­
dan biridir (Birinci Türk Tarih Kongresi: Konferanslar, 
Münakaşalar, T.C. Maarif Vekaleti, Ankara, 1932, s. 577— 
606) t
Akçura hakkında
■
Akçura’mn hayatı, eserleri ve görüşleri konusunda:
— Enver Ziya Karal’m yukarıda, değindiğimiz Önsöz’ü 
ne (1976: 1—18).
— Hilmi Ziya Ülken’in Türkiye’de Çağdaş Düşünce 
Tarihi’ne (2. basım, Ülken Yayınlan, İstanbul, 1979. S. 
380 — 387).
— Niyazi Berkes’in «Unutulan Adam» adlı makalesi­
ne (Sosyoloji Konferansları: 1976 Yıh, 14. Kitap, Î.Ü. İk­
tisat Fakültesi Yayınlan, İstanbul. 1975, s. 194—203), ni­
hayet,
— Akçura’mn 1928 Yıh Yazıları’nda kendisi hakkın­
da yazüsğı bölüme (1981: 136—158) başvurulabilir.
öte  yandan Zafer Toprak’ın yeni yayınlanan Türki­
ye’de Milli İktisat: 1908 — 1918 (Yurt Yayınları, Ankara. 
1982, 464 s.) adlı çalışması Yusuf Akçura’nın İktisadi ve 
siyasi düşünce tarihimizde ne denli önemli bir yere sahip 
olduğuna kuvvetle dikkatimizi çekiyor. Zafer Toprak’m 
bu çok değerli çalışmasını önümüzdeki sayılarımızda ya­
kından inceleyecek ve tanıtacağız.


Yeni Türk devletinin öncüleri:1928 yılı yazıları

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository