Taha Toros Arşivi, Dosya No: 326-Melih Cevdet Andayİstanbul Kalkınma Ajansı (TR10/14/YEN/0033) İstanbul Development Agency (TR10/14/YEN/0033

Hızlan, Doğan

Istanbul Sehir University Repository

CUMHURİYET 18 KASIM 1978
Anday:
“Bütün
yaşamım 
boyunca 
iki üç tema
içinde
j  • •  •  •donup
durmuşum,,
■ FELSEFECİ OLMADIĞIM İÇİN KENDİMİ 
ŞİİRLE DOYURMAYA YÖNELDİM.» MELİH CEVDET ANDAY
j Melih Cevdet Anday’m şiirlerinin tümü "Sözcükler,, adiyle i
V — *.*.--------- . -------------  |I yayınlandı. Yaptığımız konuşmada Anday'm şiir ve
düşünce dünyasını okurlarımıza yansıtmaya çalışıyoruz. ^
" "  11'  " " " "  mmmm ■ " * * "  mmmm "  1 mim mmm mmmm — • Doğan HIZLAN
I
1) Yeni kitabınız Sözcükler 
şimdiye dek yayınlanmış bü­
tün kitap ve şiirlerinizin topla­
mı mı? Sıralamanız İlgimi çek­
ti, en yeniden en eskiye doğru, 
bunun da bir anlamı var mı?
•  «Sözcükler» adlı kitabım, ya 
zık ki, bugüne değin yazdığım 
bütün şiirlerin toplamı değil, 
ilk şiirlerimden kimilerini buia 
madım. Bir örnek vereyim; son 
kitabımın son şiiri «Masal» bö 
tümündeki tek şiir. Oysa o u- 
zunlukta bir şiirim daha var­
dı, «Apollon iie Defne» masalı­
nı yazmıştım o şiirde. Nerde 
çıktığını unutmuş olacağım kİ 
bulamadım, ikisini de Ovidius1 
ur, kitabından alarak yazmış­
tım. Aklıma gelmişken söyllye- 
yim, bir ozanın, bîr yazarın, 
yitirdiklerine üzülmemesi ge­
rektiğini Pasternak'dan öğren- 
mişimdir. Ama o, Hıristlyani bir 
anlayışla söylüyordu bunu, ya 
nılmıyorsam, «Yitiren kazana­
caktır.»
Ancak hiç bir kitabımda yer 
almayan şiirler de var «Söz- 
cükler»de yirmiyi bulur.
Sıralama konusuna gelince, 
evet, en yeniden en eskiye 
doğru sıraladım şiirlerimi. Ön­
ce şundan ki, kimseyi başın­
dan sonuna gelmek zorunda 
bırakamazdım, eğitim değildi 
niyetim. Sonra da, neden söy­
lemeyeyim, ölüp dirilerek yaşı­
yoruz. bir şiir kitabıma son 
yaşayandan başlamağı daha 
doğru buldum,
Z) Yapıtlarınıza toplu olarak 
bakınca şiir kavramı ve poetl- 
kanız üzerine neler düşündü­
nüz?
•  Şiirlerime topluca bakmak, 
benim İçin sanırım öğretici ol­
du. Bütün yaşamım boyunca 
İki üc tema içinde dönüp dur­
muşum, Bu temalar başlangıç­
ta belki biraz sezgi durumun­
da; ama gide gide onları daha 
bilinçle İşlemeğe başlıyorum. 
İnsanın dünyaya, doğaya ya­
bancılaşması, zamanın olup 
olmadığından kuşku, «dil»in in 
sam yanlış bir yola saptırdığı, 
hayvanları yüceltme... gibi te­
malar bunlar. İlk şiirlerimde 
de. son yozdıkiarımda da var 
bunlar. Sonra, sorunuzla ilgi­
li olarak şunu da ekliyeyim, 
duygululuğun ağır basması ge 
reken gençlik yıllarımdan başla 
yarak «biçim»e önem vermi­
şim. Bilmem, doğru mu? Ve
hep bir şey için çırpınmışım 
sanki... Sordunuz diye soylüyo 
rum, yoksa bunları ben onlat- 
mamalıyım.
3) Kimi şiirlerinizin sonunda 
açıklamalar var. Neden bu ge­
reği duydunuz?
9 «Kolları Bağlı Odysseus» ile 
«Troya Önünde Atlar» icm yap 
tim bunu. O İki şiir de beni 
yıllarca düşündürmüştür. Felse 
feci olmadığım için kendimi şi 
irle doyurmaya yöneldim. Baş­
ka bir nedeni daha var bunun,
en okumuş diye bildiğim tanı­
dıklarım bile, o iki uzun şiir 
için benden açıklama istemiş­
lerdir. Demek ki, okudukları 
ile yetinmediler bilmek de iste 
diler. Sonra önümde bir örnek 
vardı. Eliot. O bile İngiliz okur 
larına açıklamada bulunma« 
zorununu duymuştu. Ben hiç 
bir şiirimi rastlantıya bırakmak 
ıstememişimdir, peygamber de 
ğıl. ozan olmak istedim. Ozan- 
lıksa sadece akıl işidir; fakat 
çalışma, yani isterseniz yarat­
ma sırasında aklın şaşırtıcı 
buluşları ozanı dondurur.
4) Şiirde onlom kavramının ta 
rih içindeki gelişimini ve mo­
dern akımlar İçindeki yerini no 
S'l değerlendiriyorsunuz?
•  Şiir icın, bütün şiir tarihini 
kapsayan bir tanıma uloşmağo 
çalışmak yanlıştır. Homeros'tan 
bu yana cok çeşitli şiirler ya 
ratıldı, bunlar bir tek tanım 
içinde toplanamaz. Şiirde «an­
lam» da bu bakımdan cok de­
ğişik yorumlara elverişli. Ho­
meros ile, E. E. Cummings’i bir 
kaba koyamayız. Ama benden 
ille de ortak bir özellik isterse­
niz, modern bilimsel görüşlere
uyarak derim ki, şiirin düzyazı­
dan ayrımı şuradadır; Düzyazılı 
yazın ürünlerinde eleştirmen, on 
lamın biçimini, şiirde ise biçi­
min anlamını araştırmalıdır. O- 
kura gelince, onlara şiir için ö- 
ğüdüm şu olacak; Bilsinler ki, 
ozon, şiirinde gizli kapaklı bir 
söz söylemiyor, birtakım söz­
cükleri yanyana getirerek bir 
duygu, bir düşünce yaratmak 
istiyor. Bu tam bir özgürlük çı­
lanıdır. siyaset adamları da işte 
bunun (cin korkarlar şiirden.
5) Mitolojiden yararlanıyorsu­
nuz, Bu yararlanmanın niteliği 
konusunda yorumlarınız...
® Sartre, «her konu bir mi­
tosa varmalıdır» gibilerden bir 
söz söylemişti yazın ürünleri 
için. Burada açıklamasına gir­
mek uzun sürer, «mitos»u ma­
saldan ayıran, onun ilk örnek 
olma niteliğidir. Ben, modern 
sorunlar da içinde olmak üzere, 
bütün sorunların bu ilk örnek­
lerde, mitoslarda yoğun olarak 
bulunduklarına inanıyorum. «Za 
man» sorununu, bu yüzden, en 
iyi Troya savaşında düşündüm; 
yabancılaşmayı «Odysseus» un 
serüveninde anlatmak olana­
ğını denedim. Bütün şiirlerime 
açıklama koyamazdım elbet. 
Belki de bugün pişmanım o a- 
cıklamaları yaptığımdan, umur- 
samamalıydım, kim ne anlar­
sa anlasın... deyip bırakmalıy­
dım. Sorun, anlama sorunu de­
ğil ki... Kısacası, biz mitoslar 
cağında yaşıyoruz.
6) Tarihsel olaylar şiir örgü­
nüzde kullandığınız bir yöntem 
olarak adiondırılabllinir mİ?
® Ben gerçekte «zaman»ı 
hep yadsımışımdır şiirlerimde. 
Bunu en iyi anlayan Çetin Al­
fan oldu. Eir konuşmasında öy 
le bir söz söyledi ki, dondum 
kaldım. İşte tarih, bu «zaman 
inansızlığı»nı en iyi belirleyen 
masaldır, için için gülerim ta­
rihle ilgili şiirlerimi yazarken. 
Ama şunu da ekliyeyim, tarih, 
tarihin bir bölümü, doyum ol­
maz bir esin kaynağıdır. Yah­
ya Kemal, Osmanlı tarihini boy 
le kullandı; Kavafis Hellenistik 
dönemi boyie. Byron eski Yu- 
nan'ı böyle. Tarihi asıl canlan­
dıranlar tarihçiler değil ozan­
lardır. Ben daha cok Hitit ile, 
iyonya, Likya'yı seçtim. Sonra 
bir şey daha yaptım, tarihsel 
kişilermiş gibi, uydurma kişiler 
yarattım şiirlerimde.
7) Şiir ve kültür bağlantısı 
konusunda kendi şiirinizin ya­
pısı İçinde ortaya koyulmasını 
gerekli gördüğünüz ilkeler var 
mı?
•  önemli bir soru. Yanılmı 
yorsam, şiirin eğitsel yanından 
söz etmek istiyorsunuz. Çünkü 
şiirin kültür olabilmesi için eğit 
sel olması gerekir. Daha aça­
yım; şiirin, mimarlık gibi bir 
yapı niteliğinde olduğu bilin­
mezse, ona saygı beslenmez. 
Her ozan, şiirin, nerden geldiği 
belli olmayan bir esinin ürünü 
olmadığını bıkmadan anlatma­
ğa çalışmalıdır Belki öyıedir, 
ama bu bir giz gibi saklanma­
lıdır. Ortada bilim adamlarının 
İnceleyebileceği ve beıll vopıla« 
ra varacağı bir ürün kalmalıdır,
S) Şiirin eğitimse! olması a- 
Cisındon İçerikle biçim bağlan­
tısını açıklar mısın.z? Eğitim 
sözcüğünden neyi kastediyor­
sunuz?
•  şiirin içeriği İle biçimi ara 
sında eğitime elverişli bir uy­
gunluk bulunmazsa, bu sanata 
karşı hiç bir saygı duyulamaz; 
bütün duygusallıklar birer şiir 
olur çıkar. Şunu anlatmalı kİ, 
herhangi bir duygu, biçim ola­
rak görünemedlği sürece duygu 
değildir, oysa şiirsel bir biçim 
mutlaka bir duygudur. Eğitim 
sorununa gelince, şiir denilen 
biçim sonatını düşündürmeye 
elverişli olmayan bir «şey» in­
sanları kandırır, yanıltır.
9) Şiirinizde fllozoflnln oranı 
gittikçe artıyor. Bunun oranı ka 
nusunda düşündükleriniz...
•  Kimi felsefe sorunlarını şi 
irlerime konu olarak aldığımı b i­
liyorum, bunun oranının arttığı­
na ilişkin sözleriniz de sanırım 
kİ doğru. Ama felsefe sorunları 
diye bellenmiş sorunların şiir­
deki yeri bambaşkadır, şiirde 
artık «İkna», «tanıtlama» orta­
dan kalkmış, onların yerini ya­
şamsal bir duygu almıştır. «Tro 
ya Önünde Atlar» şiirimde «za­
man» sorununu, bir düşünce de 
ğil, bir duygu durumuna getir­
mek istedim. Evet, şiirim gitgi­
de bu yöne yöneldi. Yeni ça­
lışmam «Gılgameş»de bu du­
rum daha belirgin olarak görü­
lecektir. Şiirin dili, felsefenin dİ 
llnden cok başkadır. Vaktimiz 
olsa da bunu konuşsak.
10) Şairin şiirinde İçtenlik 
kavramı sizce nasıl yorumlanı­
yor?
•  Okur, ancak lirik şiirlerde 
İçtenlik arar. Ozanın İse, ister 
İçten olsun, ister olmasın, şii­
rinde bu izlenimi uyandırmaktır 
görevi, içtenliğin en sakıncalı 
yanı, bayağılığa yakın olması­
dır. O yüzden ozan, lirik şiir­
lerinde de, kendini bir İşçi gibi 
görmeyi aklından çıkarmamalı­
dır.
Kişisel Arşivlerde İstanbul Belleği 
Taha Toros Arşivi


Anday:Bütün yaşamım boyunca iki üç tema içinde dönüp durmuşum:Felsefeci olmadığım için kendimi şiirle doyurmaya yöneldim

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository