Taha Toros Arşivi, Dosya No: 2-Afife Jaleİstanbul Kalkınma Ajansı (TR10/14/YEN/0033) İstanbul Development Agency (TR10/14/YEN/0033

Selçuker, Selma

Istanbul Sehir University Repository

ıriyeı Matbaacılık ve Gazetecilik lurk Anonim Şirketi adına iç Politika: Mehmet (erktin Ekonomi: Meral Tamer, Dış Haberler: Ergun Balcı, Kültür: Celal Üsler,
Murahhas Üye: Emine L'şaklıgil •  Genel Yayın Müdürü: İstanbul Haberleri: Muhittin Sirer, Spor: Abdülkadir Yücelıııan, Makaleler: Şahin Alpay, Düzeltme:
Yarı İşleri Mudttrü: Okay Gönensin #  Yazı İşleri Müdür Abdullah Yazıcı 0 Koordinatör: Ahmet Kurulsan 0 Mali İşler: Erol Erkul 0 Muhasebe:
alim Alpaslan, Kerem Çalışkan, Necdet Doğan, l ütfü linç Bülent Yener 0 Bütçe-Planlama: Sevgi Osmanbeşeoglu •  Reklam: Ayşe Torun •  İdare: Hüseyin
fni Yönetmeni: Ali Acar •  Ankara Temsilcisi: Ahmet lan (¡ürer 0 İşletme: Önder Çelik •  Bilgi İşlem: Nail İnal •  Personel: Sevgi Bostancıoglu
! ARALIK 1991 İmsak: 5.48 Güneş: 7.20 Öğle: 12.10 İkindi: 14.29 Akşam: 16.49 Yatsı: 18.16
TZ*û83iu
Hasını Yayan: Cumhuriyet Matbaacılık ve tía  
14334 Isı, PK: 246 İstanbul, Tel: 512 05 05 (20 h 
hakanı: Ziya tiokalp ülv. İnkılap S. No: 19/4,1 
•  tamir: H. Ziya Blv. 1352 S. 2/3, Tel: 13 12 
Inönll Cad. 119 S. No: I Kat I, tel: 19 37
Vasfı R ıza Zobu, ilk Türk kadın tiyatrocularının gerçek öyküsünü anlatıyor
Afife Jale’nin dramı
SELMA SELÇUKER
Türk tiyatrosunun yaşayan 
abidesi Vasfi Rıza Zobu karşı­
mızda. O eşsiz tebessümü ile ti­
yatrodaki ilk kadın oyuncular 
üzerine sorularımızı yanıtlıyor.
— Vasfi Bey, ilk kadın tiyat­
rocumuz Afife Jale’yi elbette ta­
nıyordunuz. Tiyatro mevsimi 
açıldı ve Afife Jale oyunu sah­
nede...
“ — Tanıyorum canım, tanı­
maz mıyım? Arkadaştık, Darül- 
bedayi’de beraber çalıştık. Son­
ra hükümet, Şehir Tiyatrosu’n- 
dan kadın sanatçıları menetti... 
Afife de çıktı, ayrıldı. Sonra dı­
şarıda aktör Şadi Bey’in kum­
panyasında çalıştı. Sonra, has­
talanmadan evvel de tamburi 
Selahattin Bey’le evlendi.”
— Selahattin Pınar mı?
Ustanın elleri________
Bu da sorulur mu der gibi ba­
kıyordu bana... Ellerini seyredi­
yordum. Sanki bir oyunda. Ne 
güzel kullanıyor ellerini. Yeni­
den, “gel sahneye” deseler, bu 
haliyle de koşmaz mıydı aca­
ba... Tiyatrocu olmak isteyen­
ler, sadece şu ellerin kullanılışı­
nı görüp öğrenseler yeterdi. Oy­
nadığı eski ünlü oyunları, 
TV’ler niçin örnek komediler 
dizisi yapıp, yeni seyircinin önü­
ne koymazdı? Örneğin şu “His- 
se-i Şayia.” Ondan birazcık his­
seler kapsalar fena mı olurdu?
*— Evet... O meşhur Selahat­
tin Pınar... Afife, sonraları has­
talandı. Gittim yerini buldum. 
Darülbedayi heyeti de duymuş 
bunu, bir yardım parası verdi­
ler bana. Afîfe’ye vereyim diye. 
Aradım buldum, Şehzadebaşı’n- 
da, yangın yerinde, bir tek ev 
kalmış, harap, onun ikinci ka­
tında, kapısı falan açık...
Girdim içeriye. Afifeee... di­
ye seslendim.
Ses seda yok. Yerde... Bir ki­
lim mi ne serilmiş, üstünde ya­
tıyor. Bir mahluk, kıvrılmış ora­
cığa... Yırtık pırtık bir örtünün 
altında Afife Jale...
O güzel kadın, kurumuş iske­
let olmuş. Tanınmayacak halde. 
Yanma gittim.
Afife ben geldimmm... Zayıf 
bir seda çıkardı, Vasficim sen 
mi geldin? Otur diyemiyorum, 
yer yok...
Om  bakan yoktu
Ben bulurum, sen keyfine 
bak, dedim. Sözün gelişi işte, 
bakacak keyif mi var? İskelet, 
sanki vücut yok. Ben de merak 
edip örtüyü kaldırmadım.”
— Neydi hastalığı?
Gözleri nemlenmişti:
“ — Bilmiyorum... Afife, de­
dim. Heyet-i idare karar verdi. 
Sana on lira gönderdi, yardım 
parası. Lazım olur dedim, yas­
tığının altına koydum. Perişan 
bir haldeydi, o da bana söyleye­
cek laf bulamıyordu.”
— Sonra, daha çok yaşadı 
mı?
“ — Çok değil. Evet, konuşa­
cak söz bulamıyorduk. Afife, 
ben gidiyorum dedim. Yine ge­
lirim filan gibi birşeyler söyle­
dim. Gene gel, dedi. Kim mi ba­
kıyordu? Hiç... Bakan makan 
yoktu, öyle yaşamaya çalışıyor, 
örtünün altında. Döndüm, ti- 
yatrodakiler de çok üzüldü ta­
bii... Bir kere daha gittim, ar­
tık beni tanımıyordu.
Benim yapacağım tek şey 
var... Bunu buradan kaldırıp iyi 
bir yere yatırmak. Hiçbir hasta­
ne almıyor. Uğraştım çok. Ne­
şet vardı, doktor... Zamanında 
Muhsin’le, Behzat’la oynamış, 
ama okumuş doktor olmuş. 
Asabiyeci olmuş. Neşet’le tanı­
şıyorum, Bakırköy’de tımarha­
neye sertabip yardımcısı olmuş.
Onu buldum, Neşet dedim, 
yahu, Afife perişan halde, sen
Vasfi Rıza Zobu, Afife Jale’nin son günlerinin canlı tanığı. 
Zobu, Türk tiyatrosunun ilk kadın oyuncularından olan Jale’ye 
Darülbedayi’den aldığı para yardımını götürür: “Aradım 
buldum. Şehzadebaşı’nda yangın yerinde bir tek ev kalmış, 
harap, kapısı falan açık... Girdim içeriye Afifeeeee’ ses seda 
yok... Yerde... Bir kilim mi ne serilmiş, üstünde yatıyor, bir 
mahluk. Kıvrılmış oracığa... Yırtık pırtık bir örtünün altında 
Afife Jale, o güzel kadın, kurumuş iskelet olmuş, tanınmayacak 
halde, yanma gittim..!’
Avradımı sahnede görmüş gibi 
oldum falan diye... Avaz 
avaz... Avradı, yani karısı gibi 
görmüş kadınlan, namusuna 
dokunmuş. Biz de öyle ortada 
dolaşıp duruyoruz, sesimizi çı­
karmadan. İşte ikinci seferi de 
bu...
İkinci perde açılırken, polis­
ler geldiler. Biz bir iki kişi... Ha­
lide Fahri.. Ben varım, bu gene 
şair, muharrir var. Biz Afife’yi 
tiyatronun arka kapısından ka­
çırdık. Yayan gidiyoruz...
Bir araba, Kadıköy’ün tek at­
lı arabası. Afife’yi onun içine 
koyduk. Üsküdar’a kaçırdık.
AFİFE JALE— Güzelliği dillere destan, Türk tiyatrosunun öncü kadınlarından Afife Jale, Türkiye^ 
nin henüz tiyatroya hazır olmadığı günlerin faturasını ödeyenlerden.
buna bir çare bulamaz mısın? 
Allah razı olsun, Afife’yi ora­
ya yatırmaya karar verdik. Bir 
gazeteci vardı, şimdi ismini 
unuttum, o da meşgul oldu, Al­
lah razı olsun.
Biz, Afife’yi bir arabaya bin­
dirdik. Otomobil falan' yok o 
zaman fayton var. Hastaneye 
götürdük, Neşet de orada, ba­
şında. Ve ben döndüm, derken, 
bir iki gün sonra bir telefon, 
Afife vefat etti, diye. Gelmek, 
görmek ister misiniz? Olur, de­
dim. Ben gidinceye kadar has­
taneden çıkarmışlar, hastanenin 
adeta mezarlığı gibi bir yer var. 
Hastanede ölenleri oraya götü­
rüyorlar. /Afife’yi de oraya gö­
türmüşler. Yani ben taşıyama- 
dım Afife’yi. Sadece mezarım
gördüm. Mezarlıktaki komşusu 
kim? Nurettin Şefkati Bey... 
Türkiye’nin bana göre en büyük 
aktörü. Neşet alıp bakıyor on­
lara. Güç durumda kalanlara. 
Darülaceze gibi. Neydi adı? Saf­
fet... O da orada öldü, onun da 
kabri orada.”
— Şimdi hâlâ oradalar mı? 
Başka yere nakil?
“ — Orada. Belki hastanede, 
defterde mezar nuıîıarası vardır, 
öyle, taşı maşı yok.”
— Siz Afife ile oynadınız mı?
“ — Afife ile? Oynamaya va­
kit kalmadı k i...”
— Yani sizden evvel oynadı
o...
“ — Hayır evladım. Bunlar 
talebe olarak girdiler, on iki ki­
şi. On iki kız. Yasak gelince
hepsi çıktı. Bir Refika vardı. 
Terbiyeli bir kız. Muvahhit ge­
tirmişti onu. Onu suflör yaptı­
lar, tiyatroda kalabilmesi için, 
ötekiler hepsi ayrıldı. Ama bu 
suflörlük edeceği için, mahrem 
değil güya...”
— O zaman Afife Jale çok az 
oynadı demek ki.
Bir defa...”
— Bir defa mı?
“ — Bir defa oynadı. Yazdı­
lar mazdılar... Kadıköy’de oy­
nadı. İkinci sefer tekrar Kadı­
köy’de oynama ilanı yapıldı. O 
gece basıldık. Kadın mahrem­
dir, oynaması yasak ya.
Öranın Kadıköy’ün merkez 
memuru, koyu mutaassıp biri, 
bana dedi ki... Bana demedi ya, 
orada bağırıyordu, ortadan...
Bir polis müdürü
Zamanın bir polis müdürü 
vardı. Arnavut Tahsin derlerdi. 
Yakışıklı, uzun boylu. Tabii 
mutaassıp o da. Şeyhülislam da 
var, o zaman. Herkes başörtü­
lü. Yine de biz farkında değiliz. 
O yakışıklı polis müdürünün sa­
yesinde imiş, Afife’nin peşine 
fazla düşülmedi.
Ne de olsa bir kadını beğenen 
tiyatro sever bir erkeğin hissiyatı 
gibi bir şey. Afife’yi fazla takip 
ettirmedi, kimseyi cezalandır­
madı. Yalnız, artık tiyatroya bir 
daha Türk kadını girmedi, bir 
uzun zaman. Aradan bir zaman 
geçti, Şadi Bey vardı, aktör, 
onun kumpanyasına girdi, Afi­
fe...
Orada ne oynadı bilmiyorum. 
Tamburi Selaİıattin’le o sıralar­
da evlendi. Zevkli, musikişinas, 
genç tamburi Selahattin...
Kokain filan mı çekiyor, o za­
man bir şeyler işte... Afife’yi 
.alıştırdı derler. Selahattin kur­
tuldu kokainden ama Afife kur­
tulamadı. Ayrıldılar. Afife yal­
nız başına kaldı, o son vaziye­
tini sana anlattım. Çeke çeke 
söndü gitti...”
— Afife’nin sahneye çıkışı, 
tabii Atatürk’ten evvel oluyor...
“ — Evvel evvel, Şeyhülislam 
var, padişah var. Sultan Reşat 
zamanı galiba... Hayır, ilk oyu­
nunun adını şimdi hatırlayamı­
yorum ...”
— Peki. Afife Jale, ilk kadın 
tiyatrocumuz mu oluyor?
Asıl Kadriye Hanım
“ — Hayır... İşin tam aslına 
bakarsan, Sultan Hamid zama­
nında, bir Kadriye Hanım var­
dır. Komedi tuluat tiyatroların­
da, kumpanyalarında Amelya 
takma ismi ile/Anadolu’yu gez­
di. Sonradan ebe olan bu kadın 
tiyatrocumuzu da tanırdım, is­
tersen sana da tanıtabilirim. 
Hatta fotoğrafım da gösterebi­
lirim ...”
İstemez miyim hiç? İlk kadın 
tiyatrocumuz kimdi? Afife Ja­
le mi? Kadriye Hanım mı? Ti­
yatro dünyamız bu konunun 
üzerine ciddi olarak eğilmeli de­
ğil miydi?
— Aman Vasfi Bey ne duru­
yorsunuz? Gösterin bana Kad­
riye Hanım’ın resmini. Ne olur 
anlatın onun da hikâyesini...
Yüzünde yine aynı dost tebes­
süm... Gözlerde o eşsiz ışıltı­
lar... Yerinden kalktı, kitaplığı­
na yürüdü... Ellerini ne güzel 
kullanıyordu, ne büyük bir us­
taydı o, Kadriye Hanım’ın öy­
küsünü anlatırken...
Kişisel Arşivlerde İstanbul Belleği 
Taha Toros Arşivi
* 0 0  1 5 0 8 3  1 4 0 0 6 *


Vasfi Rıza Zobu, ilk Türk kadın tiyatrocularının gerçek öyküsünü anlatıyor:Afife Jale'nin dramı

http://openaccess.marmara.edu.tr//bitstream/11424/153599/3/001508314006.pdf

Vasfi Rıza Zobu, ilk Türk kadın tiyatrocularının gerçek öyküsünü anlatıyor:Afife Jale'nin dramı

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository