Taha Toros Arşivi, Dosya Adı: Prens Sabahattinİstanbul Kalkınma Ajansı (TR10/14/YEN/0033) İstanbul Development Agency (TR10/14/YEN/0033

Demiray, Tahsin

Istanbul Sehir University Repository

Son 50 Yılda, Türkiye'nin Üç Devri Üstünden Bakan
Büyük Türk Mütefekkiri
Prens Sabahattin
2 yıl evvel bugün, 30 Haziran 1948 de “ Âlem şüm ul bir m uhabbetle0 dolu olan bir kalb durmuştu. Fakat bu kal­
bin sahibi olan eşsiz insanın aydın­
lık başında taşıdığı fikirler durmu- 
or...
O  fikirler ki, Türkiye daima 
>rdara mühtaç olarak yaşadı; fakat 
ru hazin bir tecellidir ki, bir türlü 
dv> yulmadı, duyurulduğu nadir 
ahvalde ise, yine bir türlü anlaşı­
lamadı. Sabahattin Beyin bize ge­
tirdiği sağlam, doğru  ve kurtarıcı 
olan fikirlerden ne imparatorluk, 
ne Meşrutiyet ve ne de Cum huri­
yet devirlerinde faydalanabildik. 
Son 50 yılda yetişen, kalbi milletin 
acıları ve sevgileriyle dolu bu bü­
yük Türk evlâdının memleketi ve 
milleti için tükettiği bütün bir 
ömrün karşılığı sadece hüsran o l­
du. Ona hüsran olan bu netice ise, 
öte yandan, Türkiye için felâket 
oldu.
BU NEDEN BÖYLE OLDU ?
N eden Sabahattin Bey Türki­ye'de anlaşılam adı?. Bunun cevabı, kültür ve tefekkür tarihimizin seyri içinde a- 
aştırılmalıdır.
Sabahattin Beyin, 50 yıl ön- 
zet Pariste Jön Türklerin mücadele 
safında ve bu hareketin başında 
çalıştığı zaman, bizzat neşrettiği 
(T erak k i) gazetelerinde yazmış o l­
duğu yazıları bugün tekrar ve dik­
katle okumak ve diğer JÖn Türk­
lerin çıkardığı (M eşveret) gazete­
sinin makaleleriyle karşılaştırmak 
son derece enteresandır!. 50 yıl 
önce Sabahattin bey ne demiş, ilk 
İttihatçılar ne anlam ışlar?.. Bu ma­
kaleler üzerinde yapılacak bir kar­
şılaştırma bizi bir hayli hayrete 
düşüreceği gibi, bir hayli da fikir 
seviyemiz üzerinde aydınlatıcı tesir 
eder.
Uzun mücadelelerin sonunda 
?eı’en Meşrutiyet devrinde ve bu 
!e.fia İstanbulda ihtilâlcilerin karşı­
mda Sabahattin beyi yine yalnız 
*£» eşsiz bulmaktayız... Onun, itti­
hatçılara karşı yazdığı ve neşretti­
ği (A ç ık  m ektuplar) ı ile kom ite­
cilerin bu altın yürekli insana kar­
şı takındıkları tavrı ve ağızlarından 
çıkan sözleri mukayese etmek bizi 
hem siyasî tarihimiz ve hem İçtimaî 
fikirlerimiz ve tefekkür seviyemiz 
bakımından enteresan neticelere 
doğru götürür.
Vaziyet üçüncü defa, müta­
rekenin elim yıllarında da aynıdır; 
onu takip edecek olan, Anadolu 
zaferinden sonraki devirde de...
Doğrusu şudur ki, Sabahattin 
bey, devrinin idraki üstünde kal­
mış ve kendisini sadece pek az mü­
nevver anlayıp kavrıyabilmiştir. 
.) derecede ki, beş on tane olan 
Su kimselerin adlarını bile saymak 
üzüm için mümkündür.
Yazan: Tahsin D E M İ R  A Y
ACI BÎR H A K İK A T
Burada, vehleten, fazla iddialı görülecek bir hakikati nihayet söylem eği kendim borç biliyo­rum.
Doğrusu şudur ki, Sabahattin 
beyin muasırı değil, zamandaşı o- 
lan Ziya Gökalp merhum dahi o- 
nun fikirlerini anlıyamamış ve ga­
rip bir politikacı haliyle bir Saba­
hattin beyi duymazlıktan gelmiştir.
Ziya G ökalp’m vefatının 25 
inci yıldönümü münasebetiyle hak­
kında ilk anma yazılarını yazan bir 
insanın bugün bu satırları yazması 
biraz garip gibi görünecektir, bu­
nu biliyorum. Fakat, İçtimaî mese­
lelerimiz ve tefekkür yolumuz bu 
iki düşünen insanın vefatiyle sona 
ermiş ve kesilmiş olm uyor. Birbiri­
ne tamamen zıd olan' iki düşünce 
ve görüş tarzından birinin şakirt­
leri, yani Ziya Gökalp’m mürit­
leri büyük bir taassupla onun y o ­
lunda gidiyor ve onun fikirlerini, 
geliştirerek yürütüyorlar.
Selanik yıllarından beri tefek­
kürlerimize ve İçtimaî meseleleri­
mize ve siyasî tatbiklere Ziya 
Gökalp ve müritleri hâkim bulun­
maktadır. Selânikte ilk içtimaiyat 
dersine Ziya Gökalp nasıl girdiyse, 
içtimaiyat ilmi Türkiyeye öyle gir­
miş ve Ziya Gökalp nasıl yürüm üş­
se ve kimleri takip etmişse Türki­
ye içtimaiyatçıları öyle yürümüş ve 
o yolu takip etmişlerdir. - Bu hu­
susa evvelce H A F T A ’nm 4 ve 
5 inci sayılarında kısmen temas et­
miştik. - Başka türlü olmasına esa­
sen Türkiyenin politik durumu hiç
bir gün müsait olmamıştır. 50 yıl­
dan beri totaliter gelen, ve totali­
ter olarak gelişen bir memlekette 
Ziya Gökalp’ ın fikirlerinden gayrı- 
sına yer bulmak imkânı da yoktu. 
En küçük aksi bir fikir sehpayı 
boyluyordu.
b u  İt h a m l a
A Ç M A K  İSTEDİĞİMİZ YOL
Bugün, Sabahattin beyin vefa­tının ikinci yıldönüm ünde ni­hayet onun fikirleri de Türki- yede kendine bir yer bulabil­
mek bahtiyarlığına eriyor.
Bugün, Sabahattin bey için 
olduğu kadar onun hâlâ kurtarıcı­
lık vasfını kaybetmemiş olan fik ir­
leri etrafında toplanıyoruz. Biz b ö y ­
le toplanırken ve onun mem leketi­
miz ve milletimiz için kurtarıcı o» 
lan fikirlerini yürütm eğe hazırla­
nırken Türkiye m ekteplerinde ilk 
içtimaiyat dersi verildiği günden 
beri yazılıp söylenenlerle karşı kar­
şıya gelmiş bulunuyoruz.
Her fikre yürüm ek hak oldu­
ğuna göre 50  yıldan beri Türk fikir 
dünyasını sarmış olan sarmaşıklar­
la faydasız gövdeler, karışık dallar 
ve zararlı meyvalarla mücadelemiz 
olacaktır.
Sabahattin bey, bir insandan 
daha ziyade bir melekti. Zanne­
dersem biraz da bundan dolayı mu­
vaffak olamadı. Biz ise insan oldu­
ğumuzdan bir davanın ancak yer­
yüzünün usulleriyle yürütülebilece­
ğine inanıyoruz. V e işte bundan 
dolayıdır ki 50 yılın asıl kelâmla­
rını ve onların müritlerini ve mu­
akkiplerini itham ile işe başlıyo­
ruz. Sabahattin beyin ruhu bu tarz­
dan memnun olm ıyacaktır. Fakat 
memleketin muhtaç olduğu onun 
fikirlerinin başka türlü yürümesine 
imkân olmadığına göre onun her 
zaman affedici olan ruhu, m uakkip­
lerinin biraz sertliğini hoş göre­
cektir.
Bugün vatan toprakları dışın­
da yatan ve fakat ömrünün son d i­
leği vatanın bir avuç toprağında 
başını dinlendirmek olan büyük 
Türk mütefekkirinin bu son dile­
ğini yerine getirmek - Hazin bir 
tecelli! - elimizde değil... Buna mu­
kabil fikirlerini yaym ak, ölüm ün­
den sonra olsun Türk m ünevver­
lerine duyurmak ve İçtimaî mesele­
lerimizde ölçü olarak kullanılması 
için çalışmak elimizdedir. V icdanı­
mızın rahatlığını hem memlekete 
ve hem büyük mütefekkire karşı, 
yani iki başlı olarak, bu hizmette 
bulacağız.
Kişisel Arşivlerde İstanbul Belleği 
Taha Toros Arşivi


Son 50 yılda, Türkiye'nin üç devri üstünden bakan Büyük Türk Mütefekkiri

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository