Taha Toros Arşivi, Dosya Adı: Prens Sabahattin.



Not: Gazetenin "Geçmiş Zaman Olur ki" köşesinde yayımlanmıştır.İstanbul Kalkınma Ajansı (TR10/14/YEN/0033) İstanbul Development Agency (TR10/14/YEN/0033

Felek, Burhan

Istanbul Sehir University Repository

Gcçiriçb zaman 
olur k!
T - 5 * ^
Ben bir şey demedim ama ömründe 
tetik çekmemiş ben gibi biriyle ne gibi 
bir operasyon' hazırlanıyordu, anlaya­
madım. Sonradan bana bu sözleri söy­
leyen Çerkez Haşan adındaki ihtilâlci, 
bunu herkesi denemek için yaptığını
anlatmıştı. İçimizden, adının Sabit ol­
duğunu hâlâ unutamadığım avukat bir 
zat:
— Bizi buraya bunun için mi ça­
ğırdınız? Ben böyle işlere giremem! 
deyince, Çerkez Haşan:
— Yaaaa! Sünnet düğününe mi ça­
ğırdık? diye alay etti.
Hayli bekledik, bekledik, bekledik... 
Nihayet, son derece zarif giyinmiş, Q A S AIIA T T lil yakışıklı bir zat geldi. Bunun prens
I  | İ n  olduğunu anladık. Bize:
BURHAN FELEK
B U hatıra dizisinde bazen portre­ler çizmek imkânı da hâsıl oluyor. Bu portreler —ressamca 
konuşalım— d’âpresnature dediğimiz 
canlı olarak görülmüş kimselerin port­
releridir1. Bu hafta size işte bunlardan 
birini sunacağım: Prens Sabahattin.
Yaşlanmanın ihtiyarlamak gibi bir 
mahzuru olsa da, yaşayan ergen neslin 
görmediği, şahit olamadığı olay ve 
kimseleri görmüş olmak gibi, bir 
meziyeti vardır ki, kolay kolay herkese 
nasip değildir. İşte ben, bunlardan biri 
olarak kendisiyle görüp konuştuğum 
kimselerin portrelerini yapıyorum. Bun­
lardan biri, Prens Sabahattin Bey’dir.
Son zamanlarda bilmiyorum, hangi 
vesileyle basında bu zâtın adı geçti. 
Kendisinin siyasî fikirlerinden vesaire- 
den bahisler oldu. Ben Prensi en yakın 
iki mensubunun nakilleriyle kuvvetlen­
miş olarak size anlatacağım.
önce şuradan başlayalım. Prens 
Sabahattin Bey, prens değildi. Fakat, 
bu prens vasfına o kadar çok sarıldı ki, 
nihayet herkes ona prens dedi. Çünkü, 
prens olabilmek için mutlaka bir hane­
danın erkek kolundan gelmek icabeder. 
Prens Sabahattin Bey ise, Sultan II. 
Abdülhamit’in kızkardeşi Seniha Sul- 
tan’ın. Damat Mahmut Celâlettin Pa- 
şa’dan olmuş bir çocuğu idi. Bunlara 
Osmanlı devrinde Sultanzâde, erkek 
kolundan gelenlere de, Şehzâde denirdi. 
Şehzadelere “ Efendi”  lakabı ilâve edilir­
ken, sultanzâdelere “ Bey” denilirdi. 
Prens Sabahattin Bey, işte bunlardan 
biriydi.
Ben Prensi nerede ve nasıl tanıdım? 
Belki bunu daha evvel de yazmış 
olabilirim. Ama bugün bu zâtın güncel 
bir konu olduğunu görünce hatıralarımı 
yazmayı lüzumlu buldum. 1909 senesi 
yaz aylarından bir gün hukukta sınıf 
arkadaşım Hatemî bana:
— Bu akşam bir yere gideceğiz, eve 
haber ver! dedi...
Bizde de toy kabadayılık var ya!
— Nereye gideceğiz? diye sorma­
dan:
— Peki! dedim ve eve, arkadaş­
larımdan birinin sünnet düğününe kala­
cağımı telgrafla bildirdim. Biz o zaman 
Üsküdar’da otururduk. İstanbul’da ka­
lınca, gece de dönmek mümkün değildi.
Biz, yola çıktığımız zaman gün iler­
lemişti. Ne ile, nasıl gittiğimizi hatır­
lamıyorum ama, Kuruçeşme'nin tepe­
lerinde bir orman içinde av köşkü de- 
nüebilecek bir yere gittik. Ben Hate- 
mî'den başka kimseyi tanımıyordum. 
Hepsi genç, 20-25 kişi kadar vardık. 
Geniş odada çepeçevre oturduk. Kimse 
kimseye bir şey söylemiyordu. Karanlık 
basarken ufak-tefek ve bir ayağı hafif 
aksayan, vücuduna göre çok kalın ve 
gür sesli birisi geldi:
— Beyler! Aşağıda silahlar ve bom­
balar hazır, şimdi gelip dağıtacağım! 
deyince herkeste şafak attı.
— Arkadaşlar! hükümet, verdiğimiz 
ültimatomu kabul etti ve Başmabeyinci 
ile Başkâtibi değiştirdiler. Yardımınız­
dan dolayı hepinize şükranlarımı arz- 
ederim, dağılabilirsiniz! dedi ve çekildi.
Sonradan öğrendiğime göre, Prens 
böyle silah, tüfek, bomba gibi şeylerden 
nefret edermiş. Ama dünyanın en cesur 
adamları olan iki yâveri onu bu yolda 
kullanmışlar. Bunların biri, adını sık sık 
tekrarladığım ve 27 Mayıs’tan sonra 
Bâbıâli’de “ Haşan Amca” takma adıyla 
yazılar yazmış olan Çerkez Haşan, öteki 
de, hepinizin hiç değilse ismini işitmiş 
olduğunuz Satvet Lütfü Bey’di. Bu 
zatların cesaretine ben hayranım. Çer­
kez Haşan hakkında Ceza Kanunu’nun 
her türlü maddesi tatbik edilmiş bir 
meşrutiyet ihtilâlcisi, Satvet Lütfü Bey 
ise, büsbütün başka türde bir çifte 
ajandı. Hiç unutmam, bundan en 
azından 20 yıl önce İran Konsolos- 
luğu’nda bir kokteyldeydik. Gazeteciler 
geldiler.
— Beyefendi! Sizin için casustur 
diyorlar. Falan gazete de yazdı. Ne 
dersiniz? dedikleri zaman, gözünü kırp­
madan:
— Okumadım! dedi ve bana döndü:
— Ne yapabilirim? diye sorduktan 
sonra dolaşmaya devam etti.
Birkaç defa Avrupa’da idama mah­
kûm olmuş ve en son Romanya’dan 
sandalla Türkiye’ye kaçmıştı. Prensi 
gördükten sonra ona hürmetim art­
mıştı. Bir zârif ve medenî adamdı. 
Fakat sonradan bana Hasan’m anlat­
tıkları, onun hakiki çehresini çizmeme 
yardımcı olacaktır.
Prens, korkak denecek derecede çe­
kingen bir zattı. Sultan II. Abdülhamit 
devrinde babası Damat Mahmut Ce­
lâlettin Paşa, çocuklarını alıp Avrupa’­
ya gitti. Orada hürriyet taraftarlarıyla 
mücadeleye iştirak etti. Sultan Hamid 
tahttan indikten sonra Prens Türkiye’ ­
ye döndü. Biz onu işte bu devirde 
gördük. Sultan Reşat padişahtı. Sakalı 
ittihatçıların eline vermişti.
Hikâyesini naklettiğim ültimatom 
işte bu devirde, 1909’da verilmiştir. O 
devrin hükümetinin ürkekliğine bakm 
ki, bu ültimatomu kabul ederek, Sultan 
Reşat’ ın Başm abeyinci’siyle Başkâ- 
tib’ini değiştirmiştir.
Prens Sabahattin Bey’in siyasî ka- 
naâtleri neydi? Bunu sonradan öğren­
dik. Prens, talim terbiyede İngiliz sis­
temini kabul etmişti. Edmond d ’emou- 
lin adında birinin bu sisteme dair bir 
kitabım o zaman okumuştum. Siyasî 
kanaati ise, Adem-î Merkeziyet ve 
Tevsi-î Mezuniyet sistemiydi. Bu da o 
devirde pek meçhul değildi. Hatta, sal­
tanat devrinde valilerin selahiyetleri 
bugünkü bakanların yetkilerine yakın­
dı.
Onun içindir ki, prens yeni bir şey 
getirmiş değildi. Fakat, İttihatçılar, bu 
sakin ve zararsız zattan çok kork­
muşlardı. İşte bu korkudur ki, Prens 
Sabahattin Bey’i, Prens Sabahattin 
yaptı.
Kişisel Arşivlerde İstanbul Belleği 
Taha Toros Arşivi


Prens Sabahattin

http://openaccess.marmara.edu.tr//bitstream/11424/137985/3/001580941010.pdf

Prens Sabahattin

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository