Taha Toros Arşivi, Dosya Adı: Namık Kemalİstanbul Kalkınma Ajansı (TR10/14/YEN/0033) İstanbul Development Agency (TR10/14/YEN/0033

Tokgöz, Ahmed [Ahmet] İhsan

Istanbul Sehir University Repository

C(Xy\k(X/vv^ J~^  CU/w
J () f  JuA ı i 3 7
_______ ( j  . ,, Sahlfo P
Edebiyatı cedideden
Bügük Namık Kemal oğlu Ali Ekrem
Cenevre 4 Eylül
Ali Ekrem Edebiyatı Cedide ailesi­
nin en ateşlisi idi denilebilir. Ona ar­
kadaşlar ziyade saygı da’ gösterirler­
di, çünkü Ali Ekrem büyük Namık 
Kemalin olğlu idi. Namık Kemal ha­
kikatte edebiyatı cedidenin amblemi 
idi. Edebiyatı cedideyi kuran Recai 
zade Ekrem, Namık Kemalin şakirdi 
idi. Biz hepimiz de Namık Kemali 
«Vatan Silistre» piyesindeki «Tuna 
serhaddimizdir» sözile anardık. Var 
tan kelimesini ilk kullanan büyük 
vatanpervere yürekten bağlılığımız 
pek kuvvetli idi. Bu bağ çözülmezdi, 
gevşeyemezdi. Onun için Ali Ekreme 
karşı saygımız fazla idi. onda baba­
sının gölgesini görürdük.
Namık Kemalin oğlu Ali Ekrem de 
dünyadan göçtü; 1896 da kurulup 
1900 yılının başına kadar edebî ve 
içtimai rolünü yapan ve bu sayede 
Servetifünunun adını tarihimize ge­
çiren edebiyatı cedide arkadaşların­
dan göçenlerin sayısı çoğaldı. İşte sar 
yiyorum, bu sayış ölüm tarihi sırasl- 
ledir: Ahmed Şuayb, Recai zade Ek­
rem, Tevfik Fikret, Mehmed Rauf, 
Şair Sefa’, Süleyman Nazif, Mehmed 
Cavid, Cenab Şehabeddin, Celâl Sa- 
hir, Ali Ekrem.
Bu saydıklarım edebiyatı cedidenin 
en canlı âzalarmdandı. Hepsi de bi­
rer birer dünyadan ayrılıp gittiler. 
Bugün Ali Ekrem de o kafileye ka­
rıştı, canlarına rahmet olsun.
Ali Ekrem Servetifünuna devam 
ettiği zaman mabeyin kâtiplerinden- 
di. Adım açık kııllanamzadı. O za­
manki eserleri hep A. Nadir imzasını 
taşır. Kendisile beraber yine mabeyin 
kâtiplerinden Reşid dahi edbiyatı ce­
didenin canlı arkadaşı idi ve birbir­
lerinden çokluk ayrı durmazlardı.
1900 yılında Babıâli yokuşunun bir 
takım yazıcıları edebiyatı cedideci- 
lere «Dekadan» adını takmışlardı. 
Dekadanlarla alay etmek sade hafi­
ye ve kara cahil «Malûmat» cı Baba 
Tahire kalmıyordu, «İkdam» gazete­
sinin de dekadanlarla eğlenmek hu­
yu olmuştu.
Dekadan, dekadan, dan, dan!
Nekaratlı istihza şürleri basar du­
rurlardı. Ebedî yolculuğunu düşüne­
rek kendisini sevgile andığım Ali Ek­
rem edebiyatı cdideye başka çığır 
vermek isterdi. O, Fikretin ve Cenabın 
yeni ruhlu yazılarım tenkid ederdi ve 
onun için aralarında münakaşalar 
eksik olmazdı. Bu didişmelerin Ser- 
vetifünun yurdunda ve arkadaşlar 
arasında sürmsei hiç fena bir şey de­
ğildi. Münakaşalardan yeni hakikat­
ler çıkabilirdi. Onun için Recai zade 
Ekrem başta olduğu halde herkes bu 
münakaşalara keyifle bakıyordu. Fa­
kat günün birinde çok tatsız bir ha­
reket karşısında’ kaldık! Ali Ekrem 
ile Reşid haber vermeden Servetifü- 
nunu bırakıp bütün gençliğin iğrenç 
gördüğü Baba Tahirin «Malûmat» 
mecmuasına geçivermişlerdi. Onların 
bu hareketleri edebî ve İlmî münaka­
şayı unutturmuştu. Mesele reaksiyo- 
ner bir şekil almıştı, ve zannediyo­
rum ki bu hareketi yapan bu iki ar­
kadaş yanlış yol tuttuklarım hemen 
anlamışlardı, fakat iş işten geçmişti. 
Tevfik Fikret bu hareketi onlara as­
la affetmemiştir.
Ali Ekremin Servetifünunda çok 
güzel yazılan çıkmıştır. Beni en çok 
meclûb eden yazısı 1986 Yunan mu­
harebesinden sonra harb şehidleri ve 
) malûllerde gazileri menfaatine ola­
rak bastığımız Servetifünün «Nüshai 
Mümtaze» sinde çıkan «Mehmedci- 
ğin mektubu» dur. Edebî meselelerde 
ve hele şiir vadisinde söz söyliyecek 
kadar kendimde asla varlık duyma­
dım. Fakat okuduğum manzum söz­
ler içinde ruhuma işliyenlerden bir 
tanesi de Ali Ekremin «Mehmedciğin 
mektubu» dur.
«Servetifünün nüshai mümtazesi» 
çok ihtimamla yazılmış ve çıkavü- 
mıştı. Bu nüshanın temin eylediği 
hatırı sayılır mühim meblâğı o za­
man yıldızdaki iare komisyonuna 
yatırdığımız zaman bütün edebiyatı 
cedidecilerin ve onları sevenlerin gö­
ğüsleri kabarmıştı.
Abdülhamid, Ali Ekremin ve arka­
daşı Reşidin «Malûmat»da dahi olsa 
yazı âleminde kaldığını istemiyordu. 
Bir bahane ile Reşidi mabeyin kâtip­
liğinden Kudüs mutasarrıflığına gön­
dermişti. Biraz sonra Reşidi başka 
yere naklederek Ali Ekremi Kudüs 
mutasarrıfı yaptı ve 1908 de meşru­
tiyet ilânı Ali Ekremi Kudüs muta­
sarrıflığında buldu.
Burada aklıma tuhaf bir vaka geliyoıv 
Meşrutiyeti müteakib sadrâzam Said 
paşa ilk günlerde kanunu esasî hü­
kümlerini unutarak ve onları çiğni- 
yerek sarayın emrile Beyoğlu muta­
sarrıfı Hamdiyi zaptiye nazırlığına 
getirmişti ve bu hal hürriyet ve meş­
rutiyet âşıklarını son derece coştur­
muştu. Bu coşkunluk ile Said paşa­
dan dahiliye nezareti inha etmediği 
halde Hamdiyi nasıl zaptiye nazın 
yaptınız diye bağrışılıyordu. İlk sor­
guyu yazı ile operatör Cemil paşa 
yapmıştı. Ben de ağızdan sormaya 
gidenlerin başında idim. Said paşa 
şöyle cevab vermişti:
— Bir yanlışlık var; inha dâhiliye­
den gelmemiştir. Hamdinin yerine 
başkasını zaptiye nazın yapalım, ki­
mi istersiniz?
— Biz falanı filânı yapınız diyeme­
yiz! Kanunu esasî ahkâmını tatbik 
ediniz.
— Kudüs mutasârnfı Namık Ke­
mal zade Ali Ekremi düşünüyorum.
— Ali Ekremin Kudüsten buraya 
gelmesi en aşağı bir haftalık iştir, 
bugünden yeni zaptiye nazırı lâzım. 
Baksanıza Hamdi hapishanenin kar 
pisim açıp en azılı mahkûmlan salı­
verdi. Baba Tahir de baştadır.
— O halde Edime valisi Ziver Beyi 
getireceğim.
— Ziver Bey yarın sabah gelinciye 
kadar zaptiye nazın kimdir?
— O, vazifeyi bu gece ben kendim 
yapanm.
İşte size tarihî bir fıkra...... Bu va­
kayı «Matbuat hatıralan» adlı kitar 
bunda yazmıştım. Said paşanın o ara­
lık Ali Ekremi zaptiye nazırı yapmak 
isteyişi, Abdülhamidin emrile zapti­
ye nazırlığına getirilen Hamdinin 
meşrutiyet ilânının ilk kaynayışh 
günlerinde kendisinden beklenilen 
vazifeyi görmesi için ya zaman kar 
zanmak için idi, yahud hürriyet ve 
meşrutiyet âşıklarınâ hürriyet babası 
Namık Kemalin oğlunu peşkeş çeke­
rek göz avutmak içindi. Bunun han- • 
gisinin doğru olduğunu kestiremem. 
Sadrâzamın odasında bu konuşmada 
ben hazırdım; orada dahiliye nazın 
Memduh paşa ile Turhan paşa da 
vardı. Onların halleri ve bakışlan da 
bana aradığım hakikati tebarüz et- 
tirmemişti.
Hakikatte sadrâzam Said paşa iç 
yüzü zor anlaşüır son siyaset adam- 
larımızdandı ve Abdülhamidin hem 
çekindiği hem sevdiği veziri idi. Na- 
sü ki meşrutiyetten sonra İttihatçı­
ların da böyle veziri olmuştu.
Ali Ekrem meşrutiyette memuriyet 
hayatından çekildi, yazıcılığa ve ede­
biyata kendini bağladı. Darülfünun­
da edebiyat profesörü oldu ve o zar 
man Servetifünün edebiyatım çok 
güzel teşrihe ve tesbite muvaffak 
oldu.
Ali Ekrem, oğlu Cezmiyi hazin bir 
surette kaybettikten sonra kendisini 
toplıyamamıştı. Bu koca’ şairde, se­
vimli edibde aile merbutiyeti çok kuv­
vetli idi. Dostluğa hürmeti ziyade idi. 
Yazık ki ömrünün son yıllarım her 
noktadan acı ve mahrumiyetti haller 
içinde geçirmiştir. Tanrı kendisine 
geniş rahmetler versin.
Ahmed İhsan Tokgö3
Kişisel Arşivlerde İstanbul Belleği 
Taha Toros Arşivi
- I S 8 0 B ?  ? O 1 O *


Edebiyatı cedideden:Büyük Namık Kemal oğlu Ali Ekrem

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository