Taha Toros Arşivi, Dosya No: 111-Hüseyin Rahmi Gürpınarİstanbul Kalkınma Ajansı (TR10/14/YEN/0033) İstanbul Development Agency (TR10/14/YEN/0033

Buyrukçu, Muzaffer

Istanbul Sehir University Repository

Melisa Gürpınar dan, henüz kalbimizin kırılmadığı günlerin İstanbul'u
Şen, şakrak, hem güzeldin...
İstanbul’un Gözleri Mahmur / Melisa 
Gürpınar / Cem Yayınları / 8000 TL / 
CKK Kod No: 021.439___________ '
M U Z A F F E R  B U YR U K Ç U
Demokrat Parti’nin 1950 yılında 
iktidara gelişinden önce dünya gü­
zeli bir İstanbul vardı. DP’liler çe­
şitli hesaplarla ve kaygılarla İstan­
bul’un kapılarını bütün Türkiye’­
ye açtılar. Yüzyıllarca en basit ge­
reksinimini bile karşılayamayan aç, 
yoksul, hiçbir şeye sahip olmayan 
ya da çok az şeye sahip olan kitle­
ler, Anadolu’dan İstanbul’a akarak çağın en büyük göç 
l olayını başlattılar. (Yaklaşık dokuz milyon kişi bu göç 
i sonucu İstanbul’a yerleşti) Bağları, bahçeleri, koruları, 
j ormanları yok ettiler; havasını, suyunu, denizini, bu- 
! lutunu, göğünü kirlettiler ve İstanbul’un dev adımlar- 
| la uygarlaşmayı amaçlayan ilerlemesini durdurdular.
Ezdiler, çiğnediler, güzellik üreten kaynakları yağ- 
i maladılar, göç ettikleri birimlerden daha da kötü bir 
| biçimde çirkinleştirdiler.
Ben, bu İstanbul’u sevmiyorum. Benim İstanbul’um,
: çocukluğumu, delikanlılığımı, umutlarla, hayallerle, he- 
! yecanlarla besleyen, büyüten, geliştiren 1950’den ön- 
ı çeki İstanbul’du.
Tramvaylar, sinemalar, tiyatrolar, gazinolar, aile çay 
■ bahçeleri, parklar, Bomontiler, çiçek pasajları ve de İs- 
! tanbul’un Paris’i, Beyoğlu evrensel bir şölenin sergilen-
K İ T A P T A N  B İ R  ’ B Ö L Ü M
ikbal hanım
işgal günlerinin
kararsız İstanbul havasında
kız istemeye giden çarşaflı bir kadındı o
ikbal hanım
yaşı yoktu
hep çocuk kadın kalacaktı ömür boyu 
her sokağa çıkışında rastık da alırdı aktardan 
bitotu ve kına da
beş yaşındaydı kastamonu’da anası öldüğünde 
ve babası saraya getirip bıraktığında
kaşı kirpiği usturayla kazınıp
saraydan atıldığında ,
bir kıskançlık konusuyla
onbeş yaşma varflıamıştı daha
ve cepheden cepheye dolaşan babasının izini
bulamayacağını bilmenin telâşıyla
üç ay içinde evlendi
kocamustafapaşa’daki bir saraylı hânımın yardımıyla 
küçük bir memur olan kısacak boylu kocasını 
belki hiç sevmemişti ama
kocasından başka güvencesi olmayan kadınlar gibi
ölesiye bağlanmıştı ona
zeyrek yokuşu ve şeb sefa hatun camii
yıldız sarayının bir bahçesi gibi geliyordu ikbal hanıma
bir sahanda musakka ısıtsa
yemeklerin tablayla çıktığı saray mutfağında sanırdı 
ne namık kemal’i ziya paşa’yı okumuş
diği kocaman bir vitrindi. Ve ömürler, oralarda yaşa­
nanları anlatmakla geçerdi.
Eşiğinden atlayanı eğitirdi o dönemdeki İstanbul. 
Kendi yapısını dokuyan değişik uygarlıkların özüne 
kattığı eşsiz soyluluğu davranışlarına, varlığına sindi­
rir, düşünmeyi, konuşmayı, düzeylerle düzeysizlikle- 
ri, erdemlerle erdemsizlikleri ve atılım noktalarının giz­
lerini öğretirdi. Ve o kişinin yüzüne ‘İstanbulludur’ 
damgasını vururdu.
Daha binlerce yanı bulunan İstanbul’un içeriği çok 
zengin yaşamı üstüne kimi düşüncelerimi, saptamala­
rımı, izlenimlerimi bana söyleten son günlerde okudu­
ğum kitapların en güzeli olan ‘İstanbul’un Gözleri 
Mahmur’ yapıtıdır. Melisa Gürpınar uzun süren bir 
suskunluktan sonra Babıâli’ye İstanbul’un Gözleri 
Mahmur’ yapıtıyla ‘merhaba’ dedi. Melisa Gürpınar, 
‘İstanbul’un Gözleri Mahmur’da, eski, tozlu, kimi re­
simleri sararmış bir albümü karıştırır gibidir. Ama sey­
rettiği resimlerden sadece yirmi dört tanesini -bizlere 
de seyrettirmek üzere- seçer, onlara birer ikişer öykü, 
birkaç roman, birkaç film, birkaç dram, trajedi ekler 
ve sonsuzlukla, ölümsüzlükle ilişki kurmalarını sağlar. 
Albümü omuzlayan kahramanların çoğu eski İstanbul’­
un eski köşklerinde, eski konaklarında ömürlerini tü­
ketenlerdir. Osmanlı İmparatorluğu çökünce yıkılan­
lar, sarsılanlar, şaşıranlar ve o şaşkınlıktan ölünceye ka­
dar kurtulamayanlardır. Servetlerini yitiren, ama gu­
rurlarını, soyluluklarını koruyanlardır; padişahlarla, sa­
raylarla, sarayın bir uzantısı olmakla övünenlerdir; ni­
ce düşerlerse düşsünler her saniye ‘Beyefendi’ her sa­
niye ‘Hanımefendi’ gibi yaşamasını bilenlerdir.
Melekzade Şair Pakize Hanımefendi ‘çiğ damlası’nı 
elleyen bir paşa kızıydı. ‘... saraydan ayrılmış cariye- 
lerle akşamüstleri fasıl yaparken şarkı da söylerdi. Kı- 
zıltoprak’ta tren yolundan geçen al yanaklı Arnavut 
satıcılar, yani sırtı küfeli ciğerciler enginarcılar eli bas­
tonlu fesli bıyıklı aile babaları, sarıklı hocalar durur 
dinlerlerdi bir an paşa konağından gelen bu cennet
seslerini’ Ama yaşamda yükselme ve alçalma dönem­
leri birbirini izlçr... bir durum baştan sona aynı biçim­
de sürmez, olmayacak gibi görülen şeyler olur. Pakize 
Hanımefendi artık ‘çok uzun boylu gururlu ve çok 
yalnız kadm’dır. ‘Onu ciddiye alan yalnızca bisiklet 
tamircisi altı parmaklı bir Ermeni’dir. Beğendiği bi­
risine rastlamadığı için evlenmemiş, ruhsal, bedensel acı­
larla yaşlı bir kız kurusuna dönüşmüştür. ‘Ve aç kal­
mamak için seksen yaşında evin alt katındaki iki oda­
yı kiraya verdi Adanalı bir polise, polis ilkin güler 
yüz gösterdi bulgurlu yiyecek gönderdi ona ve son­
ra biz sana bakarız diye kandırdı Pakize Hanımı, evi 
kendine sattırdı. Artık polisin evine sığınmış bir so­
kak kedisiydi.’ Bu iki örnek Melisa Gürpınar’ın insa­
na ilişkin hangi soruları didiklediğini açıkça belirtmek­
tedir. Melisa Gürpınar, resimlerden meydana getirdiği 
yaşam üssünden kalkarak ve okuru zaman tünelinden 
geçirerek geçmiş dönemlere götürür ve o dönemlerde 
gezintiye çıkarır, öykülerin arasında dolaştırır; Me­
lisa Gürpınar, gerçeklikle, hayallerle, düşlerle yoğru­
lan ‘İstanbul’un Gözleri Mahmur’daki yirmidört öy­
küyü -düşüncelerimizle, duygularımızla kurduğu 
köprülerden- bize ulaştırırken duygu ve düşünce mer­
kezlerimizi, duyarlıklarımızı azaltan ve çoğaltan elek­
trik akışlarını uyarır, küçücük bir kibrit ımıyla or­
talığı alevleri saran yangınları başlatır, büyütür, anıla­
rın dalgalı denizlerinde yüzdürür, eşsiz güzellikleri cö­
mertçe sunar.
Melisa Gürpınar, insana ilişkin en önemli olguların 
çoğunu kurcalarken yazı yazma, yaratma eyleminin bü­
yük zorluklarından biri olan ‘anlatımda yoğunlaşma’- 
mn üstesinden gelmiş, az sözcükle çok şey söylemeyi 
başarmıştır. Bu, sözcük ekonomisindeki ustalık bir bil- 
geleşmenin tavrıyla bitişmektedir. ‘İstanbul’un Göz­
leri Mahmur’un böyle ölçülü biçili, hesaplı kitaplı bir 
yapıya kavuşmasında, Gürpınar’ın şairliği, şiirin nere­
de, nasıl üretildiğini, öykülerin hangi köşe taşlarına ne 
kadar yedirilmesi ve göze çarpmaması, sırıtmaması için 
ne yapmak gerektiğini iyi bilmesi rol oynamaktadır.
Yepyeni bir biçim, yepyeni bir öz ve yepyeni, sıcak, 
içtenlikli bir duyarlıkla harmanlanmış bir çalışmanın 
ürünü olan ‘İstanbul’un Gözleri Mahmur’ öykülen, 
değişik bir sesin yüreğinde büyüyen özgün, sağlam, dört 
dörtlük öykülerdir ve bence_yılın edebiyat olayıdır. □
Melisa Gürpınar kitabında eski, tozlu kimi resimleri sararmış bir albümü karıştırır gibidir. Gürpınar az sözcükle çok şey söylemeyi başarmış 
özgün, sağlam bir yapıt ortaya çıkarmıştır. (Fotoğraf: Muharrem Yıldırım)
Kişisel Arşivlerde İstanbul Belleği


Melisa Gürpınar'dan, henüz kalbimizin kırılmadığı günlerin İstanbul'u:Şen, şakrak, hem güzeldin...

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository