Taha Toros Arşivi, Dosya No: 195-Tanzimat Tarihinde Dar'ül-bedai. Not: Gazetenin "Yarım Asırda Neler Gördüm?: Evvel Zaman İçinde" köşesinde yayımlanmıştır.İstanbul Kalkınma Ajansı (TR10/14/YEN/0033) İstanbul Development Agency (TR10/14/YEN/0033

S., Semih Mümtaz

Istanbul Sehir University Repository

¡YARIM ASIRDA NELER G Ö R D Ü M ? = ^
EVVEL ZAMAN İÇİMDE
SEMİ H M Ü M T A Z  S.
Tefrika N o : 30 Nakil ve iktibas hakkı mahfuzdur
S a ra y d a  T iya tro  ve  M ösyö T ibau
tost buketi takarak Mösyö T i .İkinci Sultan Haznidin mera, 
tandan b iri tiyatro idi. Haftada 
ik i üç gece Sarayındaki ufak t i­
yatroda kadınlan, çocuklarım 
Sarayda geceleri kalan nöbetçi 
m abeyincileri kâtipleri, yaverle 
î i  toplatır tiyatroya davet eder, 
di. Basan operetler, bazan mud 
iıikeler, seyrederdi. Pek bazan 
dan alafranga konserler dinler, 
di. Alaturka sazı sevmekle be­
raber insana sarhoş hevesi ve . 
r ir diye korktuğu için hele tak 
isimlerden ve gazellerden hiç 
hoşlanmazdı. Binaenaleyh saz 
demlerine kat’iyen yanaşmaz; 
ocuklarını da yanaştım  azdı, 
rürk şarkılarım  teker teker kız 
1 arına piyanoda çaldırttır dinler 
di.
Sevdiği şarkıların güftelerini 
ezberlerdi. Bunları kendi kendi, 
tıe m ırıldandığım  duyanlar var. 
oır. Fakat garp musikisine bir 
iptilâ derecesinde taraftarlığı 
vardı. Bidâ istisna çocuklarının 
hepsine piyano, keman, viyolon­
sel öğrettirm iştir. B ir çok kere 
‘de başlarında durup derslerine 
nezaret etm iştir. Operetlerde 
tercihan Viyana operetlerini 
fazla sever; operadan şarkılar 
dinlemek isterse (Verdi) y i tek 
rar ettirirdi.
Saray Tiyatrosunda kız er . 
kek ecnebi san’atkarlar; ecne _ 
fcd muzika hocaları ve saz ça . 
îanlan bulunduğu için arzu e t­
tiğ i vakitlerde istediğini gör _ 
mek veya dinlemek müşkül âtın, 
dan uzak idi.
Saray Tiyatrosu ufaktı. Bal. 
kon da birkaç locadan; aşağıda 
da yüz yüz elli kişilik bir salo­
nundan ibaretti. Kenarlarda ha 
remi Irümayun için kafesli lo . 
çalar vardı. Sahne de ufaktı. 
Yalnız (dekor mekor) işlerine 
kâfi geliyordu. Hünkârın loca, 
sının yanında başka localar var 
ohıp buralarda istediklerini o . 
turturdu. Bu tiyatronun, bir bu 
susiyeti henüz Hünkâr locasına 
gebniş olsun olmasın ciddiyeti 
idi. Hattâ prova zamanlarında 
bile lâubalilik kapısından gire­
memiştir.
Bu tiyatronun balkonu ve lo. 
çalan Haremi Hümayundan a _ 
çılan 'bir kapının önüne tesadüf 
ettiğ i için davetliler, veya Sa . 
ray halkı bu kapının önünde ve 
ya bu kapının önündeki sofaya 
çıkan merdivenin » altında Hün­
kârı beklerlerdi. D iğerleri de yâ 
ni Hünkârın şunlar bunlar gel. 
sin dediğinden hariçte kalanlar 
da aşağıdaki salonda koltukla, 
ra yerleşerek teşrifi şahaneye 
intizar ederlerdi. Muzikacılar 
da yerlerini alırlardı. Aşağı yu. 
karı tiyatro saati bolü olduğu 
için ve Padişah bekletmeyi sev­
mediği için tertibe ve tertibata 
halel şplmezdi. Her şey saati 
saatine vaktinde yapılırdı.
Dünyanın meşhur kemancı _ 
larmdan Fransız Mösyö (T i . 
bau) 1906 senesinde idi, ilk de. 
fa  olarak îstanbula gelerek Ün 
yon Framsezde bir iki konser 
vermişti. İkinci Sultan Iîam it 
böyle fırsatları kaçırmadığı i - 
çin !bu zatı sarayına çağırtmış, 
tı. Fakat bu çağırışa bir neza.
bau’yu Saraydaki tiyatroya da­
vet etmişti. Bu meyanda da her 
zaman olduğu gibi nöbetçi ma. 
beyân kâtiplerini ve mabeyinci, 
leri davetliler araşma karıştır. 
m işti Zannediyorum, Fransa 
Büyük E lçisi Mösyö Constanl 
da davetli idi. Binaenaleyh bu 
gece için b ir fevkalâdelik ol - 
makta Hünkâr tiyatronun ka . 
labalık arzu ettiğinden
Sarayda kim var kim yoksa hep 
sinin tiyatroda bulunmasını ıra 
de etmişti.
Sefirden evvel Hünkâr loca _ 
sına çıkacağı için Başkâtip Tah 
sin Paşa kâtip beylerini topar . 
bunakta telâş etti. Yem eği er - 
ken yedirtmiş, haydi Beyefen _ 
diler demiştir, amma Beyefen . 
dilerin elbiseleri yoktu. Onlar 
âdi vakitlerde arkalarına bir 
redengot takıp bir nevi mera . 
simde ve tiyatronun alt katın­
da bukturlardı.
Fakat altı yedi kişi bunu böy 
te yapamıyacaklardı. Maahaza, 
Başkâtibin elinden kurtulamı . 
yarak ve tiyatronun alt katın . 
da kalacaklarım tahmin ederek 
oldukları gibi Başkâtibin arka, 
sına takılarak tiyatroya gitmiş 
terdi. Ve esef ki tahminleri bo­
şa çıkmıştı. Ve Hünkâr loca . 
sına gelmezden evvel sofada do 
laşmağa başiıyarak aşağıdaki 
kâtip beylerin yukarıya çıkma, 
lannı emrederek merdivenin ba 
şına kadar bizzat gelmişti.
Rezalet burada kopmuştur. 
Kâtip Beyler açık pantalonla, 
üstü redengot altı gri panta . 
lonla, beyaz potinle, hele bir ta 
nesi beyaz ve bumburuşuk pan- 
talonile merdivenden yukarıya- 
çıkmağa mecbur olarak Hün . 
kârla karşılaşmışlardı. Bu iade 
bahtlı sonraları Başkâtip olan 
Cevat Bey idi. O dışarıda kim. 
se kalmıyor diye içeriye girme, 
inekte ısrar etmişti. Hünkâr a- 
felâcayip kâtiplerini görünce 
hiç bozmamışsa da ayrı ayn il­
tifa t ettikten sonra «Siz Sefir 
gelmezden evvel gidin, şu loca, 
da ourun. Kımıldanmayın sa . 
km» demişti. Onlar localarına 
girip ayakta duradursunlar. 
Hünkâr bu kıyafetsizliğe ara 
sıra bakmaktan hâli kalmamış, 
tı.
İşin en tuhaf tarafı Sefir Mös 
yö Constant’la Mösyö Tibau gel 
dikten, Hünkârın locasına g ir - 
dikten sonra Padişahın karşısı­
na tesadüf eden kâtip (R ..) bey 
bir türlü redengotunu iliklem i _ 
yor. ve bunu işaret eden Baş . 
kâtibe, o da eli erile işaret ede . 
rek: «Ne yapayım... Düğmesi 
yok... diyordu.
Hünkâr o gece çok şıktı. K o­
yu lâcivert bir komple giyinmiş 
ti. Beyaz benekli lâcivert bir 
bovunbağı takınmıştı. Çorapla­
rı siyah ipekten, yeleği fantazi 
idi. Bu şıklığa'rağm en ayağın, 
daki iskarpinlerin tıpkı kaloş 
kunduralarda olduğu gibi kun. 
duraları vardı. Padişah müm . 
kün değil kundurasız; Sarayı - 
nın içinde bile gezinmez, ve m i­
safirleri olmadığı vakitlerde; 
kunduralarını çıkararak kana _
pelerin üzerine çıkar, çözüştü 
otururdu. Tıpkı namazdaki gi 
Di!! Yalnız beş vakit namaz kıl 
dığı için şıklığına halel gelme _ 
sin diye günde iki üç defa el - 
bise değiştirirdi. Mösyö Cons - 
t-ant’a çok iltifa t ediyordu ve 
Mösyö Tibau’ya da La veuve Jo_ 
yeuse’un nasıl oynandığım ve 
fikrin i soruyordu. Ve bu soruş, 
ta öyle bir nezaket gösteriyor _ 
du ki Mösyö (Tibau- birinci 
perdeden sonra Hünkârdan mü­
saade talebinde bulunarak ke­
man çalmak için locadan ayrıl. 
huş sahneye çıkmıştı. Yâni 
Mösyö Tibau’yu Hünkârın em . 
rile Mabeyincilerden biri ahnıs 
sahneye götürmüştü. Bu san 
atkâra f  iyanoda refakat eden 
adam da Tibaünun beraber ge­
tirdiği piyanocu olup İstanbul - 
da hasta düştüğü için İstanbul, 
da belki hepimizin Hocamız 
Mösyö İtalo Silvelli ölmüştü.
(Mabadi yarm-
’ -• fa  r 2
'  • • •
:¥ARIÜH ASIRDA RELER GÖRDÜM?:
EVVEL ZAMAN İÇİNDE
S E Mİ H  M Ü M T A Z  S.
Tefrika No: 31 Nakil ve iktibas hakkı mahfuzdur
S a ray d a  T iyatro  ve  M ösyö T ibau
Mösyö (Tibau) kemanı elhı_ 
de ve Mösyö Sövdü paya - 
aosumta yatımda gözükür gö - 
zükmez beşuş bir çehre il© Pa. 
dişaıh onu selâmlamış ve aöoşr- 
iaım ştı. Bittabi tiyatroda kim 
varsa, kafes arkasındaki kadım 
iar da dahil olduğu halde hara, 
re tle  bu alkışa iştir, .k edilmişti. 
Tibau’yu dindenken Padişah 
mestofimuştu denilebilir. (Mös _ 
yö Constamf Hünkârın bu mdû 
haline çok dikkat etmiş ve öd 
üç gün sonra bana ne hassas 
Hükümdarınız var demişti.) T i 
öau’yu alkışlamakta ısrar eden 
ve Chopdn’in valslerinden bir i- 
k isini tekrar ettirten Sultan Ha 
m it; Hemen bir saatten fazla 
süren bir konserden sonra ke . 
maniyi locasına almış, fazla o- 
larak da Mösyö Siivetli’y i ya . 
tın a  kadar getirterek tebrik 
etmişti. Hünkâr, his iie dolu 
bu .ki san’akân aüyelerle tal 
t if  ettikten sonra işin İar de res 
mî tarafın ı düşünerek Mösyö 
Tiöau’ya bir nişan vermişti.
Saray Tiyatrosu erken baş - 
tardı. Erken biterdi. Zira saray 
laıda akşam yemekleri çok er. 
ken yenirdi. Bunun freııklere uy 
mıyacağmı tahmin ettiğ i için 
Sultan Hamit irade etm iştir; 
Tiyatrodan sonra E lçiye ve 
Mösyö Ti-baüya bir akşam ye­
meği verdiaanişti ki şimdiki sa 
atle saat dokuz filânda idi. Bu 
yemekte kendisi bulunmamış i. 
m  de oğlu Şehzade Bürhanet . 
tin Efendi babasına vekâlet et­
miş ve babasının emrile yemek 
ten evvel taraz aperatif alınır _ 
ken Mösyö Tibau için piyano 
çalmıştı. «Bürhanettin Efendi 
Ghopin’i çalmakta fevkalâde 
muvaffak olmuşlardandır». Sa. 
rayda bu nevi nîm resmî ziya 
fetler verild iği zaman daim 'bir 
yemek odası olmadığı için sof. 
ra Y ıld ız köşkündeki odalardan 
birinde kurulmuştu. Ve on iki 
k işilik b ir sofra idi.
Mösyö Tibauyu Saraya davet 
ettirtmekte, yâni Mösyö Tiba . 
ünün şöhretini Hünkâra du . 
yurtmakta âmil olduğum için 
bu sofrada ben de bulunmuş - 
tum. Şehzadenin sağ tarafında 
Fransız Büyük Elçisi ahzı mev. 
İti etmiştir. Onun sağ tarafı da 
Mösyö Tibau’ya verilm işti. Sol 
tarafında ikinci Mabeyinci Mü. 
gir Nuri Paşa bulunuyordu. Bu 
zat lisana aşmalardan biri ol . 
duğu için Sultan Hamit ekseri­
ya kendisini bu gibi merasimde 
kullanıyordu. D iğerleri de Şeh _ 
zadenin yaverleri; Sarayın ba . 
zı erkânı ve bir iki Hünkâr da . 
madı iddim’. Damad A r if Hık - 
met Paşa; Ahmet Zülküfil Pa _ 
şa g ib i!! (Bunlardan birincisi 
Hünkârın kendi damadı, ikinci, 
si de amcası Suttan Azizin da. 
inadıdırlar.)
Sofra cidden muntazamdı. 
Sofracılar Hünkârın softada bu 
tamsam asından dolayı yarım
ikıiformalannı giymişlerdi. Bun 
farm elbiseleri kırm ızı çuha ü- 
zerine işlenmiş sırmalı bir nevi 
ceket ve zirhli pantaJ ondan baş 
ka ¡bir şey değildi. Fakat çok 
güzeldi. Ve bittabi ellerinde el.
ehvenleri de vardı. Sofranın üze 
ni kalabalık değildi. Müteaddit 
kadehlerden, ve bonbonlardan 
başka bir şey yoktu. Yem işlik, 
ler bile sofranın üstünde d izii. 
memiştd. Tabaklar ve sahanlar 
gümüşten mamul ve yerli mahy 
dİ. Bu tafram Sultan Ham it bil 
hassa kendi meşgul olarak İs - 
tanboida yaptırtnuştı. (Euyum 
cu Vartana yaptırtm ıştı zan . 
nekmekteymu) Safrada an ziya, 
de konttan Fransız E lcisi idi. 
Hünkârın locada kendisine Pa. 
risi sevgilerle hatırladığını söy­
lemesinden tutturarak meıııle . 
ketini medhediyor ve .biraz mu. 
zipliğa seven Framsıziardan ol . 
duğu için Şehzadenin de babası 
gib i Parisi görmesini teşvik e - 
diei sözler söylemişti. («Sultan 
Azizin  Avrupa seyaahtinde Şeh 
zade Abdülhamid Efendi de be. 
raıberinde id i.»)
Mösyö Tibau gördüğü hüsnü 
kabulden fevkalâde mütehassis 
ve heyecanlı olarak ve çocuik . 
İar gibi sevinerek âdeta ne söy. 
îediğirti bilmez bir hale gelmişe 
ta. B ir çok sene sonra kendisine 
Pardste Sale Gavo’da rastgeldi. 
ğim  zaman derhal beni tanıdı 
ve Îstanbulda ilk dostum diye 
ellerim i sıktı. Yanındakilere be. 
ni takdim etti. Mösyö Tibau ha. 
li hayattadır ve hâlâ konserleri 
ni vermektedir. Ve hiç şüphe 
yoktur dünyadaki san’atkârla - 
rm en mümtaz ve müstesnala . 
rmdan biridir.
Ş S. M. S,
NOT:  —  Mabeyin Kâtiplerin, 
den Cevad Bey; Hünkârın hu .  
zorunda gördüğü pejmürde kâ­
tiplerine elbise parası olarak 
verdiği yüzer lira as'Âyeye im  . 
renerek o gece dışarı kaimdin .  
na çok müteessir olduğu ve f  a . 
kat Başkâtibi sıkıştırarak ken­
disinin de bu atiyeden mahrum 
olmaması ricasında bulunduğu 
o zaman kâtipler arasında bir 
şaka mevzuu olmuştu.
Kişisel Arşivlerde İstanbul Belleği 
Taha Toros Arşivi


Sarayda tiyatro ve Mösyö Tibau

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository