Taha Toros Arşivi, Dosya No: 123-Ticarethaneler.



Not: Gazetenin “Dünden, Bugünden” köşesinde yayımlanmıştır.İstanbul Kalkınma Ajansı (TR10/14/YEN/0033) İstanbul Development Agency (TR10/14/YEN/0033

Alus, Sermet Muhtar

Istanbul Sehir University Repository

A K Ş A M
Eski Istanbulun meş­
hur kadın terzileri
İphigenie Epénétos — Spiegel — Kalivrosi
Melporneni
Geçende çıkan (Bir vakitki kibar 
anaforcular) başlıklı yazımda, tren­
lerde, vapurlarda köşe kapmaca oyu­
nuna kalkışan bir kerime hanımefen­
dinin süse, tuvalete son derece düş­
künlüğünden, en meşhur modistrala­
ra devamından bahsetmiştim. Genç 
bayanlarda amma merak uyandırmış. 
Rasladığım ahbap kızlarından, beni 
gıyabî tanıyanlardan soran sorana:
— O kerime hanımefendi kimdi?
— Sîzlere ömür! diyerek geçiyo­
rum. Ardından gene sorgular:
— Öyleyse o meşhur terzileri söy­
leyin. Adları neydi? Yerleri, yurtlan 
neredeydi? Kaça dikerlerdi?
Hepsinde de şu teklif:
— Ne olur, bunları clsun Akşam’a 
yazsanıza. Şimdiki hanımlardan pek 
çoğunun büyük alâka ile okuyacakla­
rına emin olun! kabilinden ısrarlar 
v* tekrar tekrar ricalar. Arzularını 
yerine getirmek zorunda kaldım.
îphigenie Epeneios
Sultan Hamit devrinin son yılla­
rında Istanbulun en yüksek, en üstün 
emsallerini fersah fersah geçen mo­
distrası tphigönie Epenötos’tu. Ha­
nımlar Efiyenl derlerdi. 45 İlk, kum­
ral, şişmanca, civanlığmda da hayli 
yakşıkîı olduğu belli, Türkçesl mil- 
lettaşları gibi çetrefil, çenebaz, gayet 
de kurnazdı. Nabza göre şerbet ver­
mekte usta olduğundan sultanlar, 
vükelâ ve vüzera takımları bu koko- 
nadan hiç şaşmazlar,- baş üstünde 
tutarlardı.
Arada bir Paris'i boylar; dört göz­
le beklenir; son moda ipekliler, dra- 
lar, türlü türlü eşantiyon, yığın yığın 
model toplıyarak dönüp gelir. Terzi­
hanesi Galat,asaraym karşı tarafın­
da, şimdiki yeşil boyalı (Viyana Moda 
mağazası) nın, yahut bitişiğindeki 
(Mevsim) mağazasının yerindeydi.
Alt kat enikonu dükkân; raflarında 
top top kumaş; çekmelerinde kutu 
kutu dantel, gaz, harç, kordele, düğ­
me gibi tetümmat. Nihayette bir 
camlı kapı ve merdiven; yukarısı 
at-elye.
Bütün gün buranın önünden konak 
arabaları eksik olmaz; yaya kaldırımı 
boyunca sıralanırlar. Gerek dükkân, 
gerek atelye en ileride kişilerin ha­
remleri, kızları, gelinleriyle dolar do­
lar, boşalır. Giyim kuşamlık kumaş­
lar, teferruat başka mağazalardan da 
alınabilirse de çok kimse madamın 
kârını katmerleştirmek, gönlünü hoş 
etmek İçin onları da buradan seçme­
ği muvafık bulurlardı.
Efiyenl'ye rob, tuvalet, çarşaf, yel­
dirme, hattâ sabahlık diktirmek; ml- 
safrlikte falan, lâf arasında mutlaka 
bir punduna getirip sırttakinin onun 
yapısı idüğünü çıtlatmak; vapurlar­
da, trenlerde Efiyenl’ye gidildiğini, 
oradan dönüldüğünü yüksek sesle et­
rafa duyurmak baş fiyaka sayılırdı.
Hiç unutmam, dayızadelerimden iki 
hemşire, Şehremini Rıdvan paşanın 
kızının düğününde giyecekleri fis­
tanlar İçin, ipeklileri teslimden sonra, 
yalnız garnitürlerle fason terziye alt 
olarak, 20 şer altın vermişlerdi. Öte­
sini var kıyas edin.
Madamango boyuna sultan saray­
larına mekik dokur; ölçü aldırmağa, 
prova yaptırmağa gelen müşterileriy­
le meşgulken, göğsündeki elmaslı 
(boule) saatine habire bakıp bakıp:
— Niçin çabuk çabuk yaparım, bi­
lirsiniz? Yarım saat sonra Ortaköyde 
prenses filâna kasazayim! diye livan 
satar; ardından da İlâve ederdi:
— Görüyorsunuz parmağımda su 
yüzük? Bu prensesin hediyesidir. Boy­
numdaki su kolye de kuzlnası yadigâ­
rıdır!
O sultanların delâletiyle hünkâr­
dan birinci rütbe, murassa Şefkat ni­
şanını enselemlşti. Büyük velime ce­
miyetlerinde koskocaman plâkasını 
göğsüne takar; kenarlan kırmızı yeşil 
yollu, bir karış eninde beyaz kordele- 
slnl omuzdan bele dolar; baş sedirle­
re kurulurdu.
İlk kocasından olan kızım evlendi­
rirken öyle çeyizleyip çemenlemlş kİ 
görenler:
— Ne gustoya malik, ne evlâdına 
muhabbetll; ne de eli açık kadın; 
binlerce lira harcadığı muhakkak! 
diye şaşakalmışlar.
Yazan: —
| Sermet Muhtar Alus J
İkinci kocası Dron mağazasında 
tezgâhtarlıktan yetişme, gayet ka­
lıplı kıyafetli, burma bıyıklı bir Rum- 
du. I
Spiegel
Gradosu yukarıklnden bir kırat 
aşağıydı. Adı olan kelime. Almanca I 
ayna demektir. Herif ya Alman, ya j 
AvusturyalI, belki de o caniplerin Ya- ; 
hudisiydi. Mağazası Galatasaray ha­
nının altında, mahallebici dükkânının 
yanındaydı. Kostüm tayör dikmede 
meharetiyle namlıydı. O zaman tayör 
yeni yeni moda olmada.
— Üstü tıpkı erkek ceketi, altında 
da dümdüz etek. İnsanı, tıpkı entari 
üzerine ceket giyen ak Araplara dön­
dürüyor! diye hanımlar pek rağbet 
etmezdi.
Mağaza, patronun ismine denk mi 
denk. İçinde tavanlara kadar kaç ta­
ne ayna; yukarısında da aynalıların 
çeşidi: Asma katında körpe körpe 
bıldırcınlar, dilber dilber işçi kızlar 
kaynardı. Başlan boştu zahir, İşi gü­
cü bırakıp caddeden gelip geçen er­
keklere pencereden boyuna fingirder­
ler; berikiler gözlerini haspalardan 
ayırmaz; orada mıhlanıp kalanları, 
bir aşağı bir yukarı dolaşıyorlar olur; 
paralıraları da mahallebiciye dalıp 
beklerlerdi .
Kızlar, öğle paydosunda yemeğe çı­
kacaklar mı, peşlerine takılan takıla­
na. Uyuşanlar haydi Kroker otelinin 
karşısındaki mahallebici Petroya; ge­
risi kapkaranlık dükkânın bölmeleri 
arkasına. Gelsin burun buruna fısıl- 
daşmalar, muhabbetler...
Kalivrosi
Spiegel’le bir ayarda gibiydi. Be­
yoğlu Doğruyolunda bir İki defa yer 
değiştirdi. En önce bilmem neredeydi, 
hatırıma gelmiyor. Sonra (Au Lion) la 
(Bonmarşe) arasına taşınmıştı.
Oranın da altında geniş bir mağa­
za; İçinde İpekliler, yünlü kumaşlar; 
kadın elbiselerini süslemeğe, donat­
mağa yarıyan levazım. Üstündeki 
salonla odalar da terzihane.
Sattıkları, diktikleri ötekilerden eh­
ven olduğu İçin gidenler çok olur; ki­
barlık budalası hammlardan bazıları 
(Ucuzdur İlleti var, pahalıdır hikmeti 
var. Kuş konduracağını bilsem gene 
makbulüm değil, diyerek semtine uğ­
ramazdı.
Melporneni
Beyoğlunun namlı modistraları 
arasında bir de Madam Melporneni 
vardı.
Zavallının öbür kodamanlar gibi 
dükkânı, tezgâhı, düzinelerle çırağı 
yoktu. Bir kendisi, bir kalfası, iki üç 
de el ulağı. Gel gelelim dikişte, hele 
kesişte fevkalâdeliği cümlece mü­
cerrep. Pelüş’ten, karakül’den yapılan 
kısaeıcık, maymunun saltası kadar 
bolero’ları gayet üslûpîu diktiğini, 
Efiyenl’nin bile ona yollayıp biçtirdi­
ğini söylerlerdi.
Kalyoncukulluğunda otururdu. Uy­
gunsuz sokakların yakınında olduğun 
dan hatunlar, tazeler evine gidemez; 
gidecek olanları derhal polisler, hafl- 
yeler çevirir; konaklara, köşklere de 
çağırılamazdı. Zira biçare o radde si­
nirli, evhamlı ki arabaya binemiyor, 
hayvanlar ürküp paramparça eder­
lerse diye. Vapura hakeza; olabilir a, 
belki kayaya mayaya çarpıp dibi deli- 
nir; yahut ansızın bir fırtına kopar, 
batıverir...
i
Kişisel Arşivlerde İstanbul Belleği 
Taha Toros Arşivi


Eski İstanbulun meşhur kadın terzileri

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository