Taha Toros Arşivi, Dosya No: 111-Kütüphaneler.



Not: Gazetenin "Tarih Köşelerinde" köşesinde yayımlanmıştır.İstanbul Kalkınma Ajansı (TR10/14/YEN/0033) İstanbul Development Agency (TR10/14/YEN/0033

Kuntay, Mithat Cemal

Istanbul Sehir University Repository

Sftjf* s
f  T A R İ H  K Ö Ş E L E R İN DE |
Bir kütüphane/ 
bir kılıç
^Katerinanın satın aldtği bir kütüphane ve bir de hediye ettiği kılıç var- }  
j  dır ki, banlar isminin iki süsü olarak tarihe girmişlerdir |
18 inci yüzyılda, iki büyük 
taçlı vaıdı ve ikisi de kadındı. 
■Avusturya İmparatoriçesi Ma­
rie - Thérèse (1) ve Rusya Ça­
riçesi Katerina-
! Birincisinin dehası yoktu, 
¡İkincisinin de hususî namusu... 
Fakat ordu subaylariyle, ve bil- 
1 hassa Oriof biraderlerle nöbet 
i nöbet yatan Katerina, vücu­
dunda bir damla Rus kanı ol­
madığı halde Rusyaya çok hiz­
met etmişti. Ancak kadın ola­
rak da, hükümdar olarak da 
acaip bir yaratılışta idi: Yatağı 
bile tahtı kadar politikaya ka­
rışıyordu. Âşiklarından biri olan 
Poniatowskiyi petersburga ge­
lirse, diğer âşıkları olan Oriof
(1) Fransa ihtilâlinde 38 ya­
şımla bası kesilen Franija Kra­
liçesi Marie - Antoınette in an- 
i nesi.
--------  Y A Z A N :  ------
M. Cemal Kental
biraderlerin kıskançlığına sebep 
olur diye, Katerina onu Polon- 
yaya Kral yapmıştı. Romayı A- 
vusturyaya ve İstanbulu Rusya­
ya peşkeş çeken bu kadın, Av­
rupa devletlerinde kendisine bir 
efkârı umumiye yaratmak İs­
tiyor, ve esen rüzgârlara kop­
muş bir yaprak gibi tâbi olarak 
bazaır Fransa ihtilâlini hazırla­
yan fikir adamlarına, bazan da 
Fransa ihtilâlinden sonra tahta 
oturmıya namzet olan 18 n c ı! 
Lüinin kardeşi Kont d’Artoısya i 
ilgi gösteriyordu. Fakat gerek j 
kültür veyahut ihtilâl adamla- : 
rina, gerek devlet düşkünlerine ! 
yaptığı bol iltifatların bu ka- j 
din, sahibi değildi, artisti idi-j 
amma, ne de olsa, bir taraftan j 
fikre, bir taraftan felâkete gös- j 
terdiği alâka o kadar güzel şey ' 
lerdi ki, bu suretle topladığı 
medihler, kadınlık tarafındaki 
lekeleri örtüyordu.
Bu kadının satın aldığı bir 
kütüphane, ve bir de hediye 
ettiği bir kılıç vardır ki, isminin 
iki süsü olarak tarihe girmiş­
lerdir.
yapacağı yardımı bir satış be­
delinin ismine sarıyor, ve onu» 
kütüphanesini satın alıyordu; 
Ve kitaplarından onu mahrum 
etmemek için kütüphanenin is­
tifadesini ona bırakıyordu. Ge­
çinme sıkıntısı içindeki bir fikiı 
adamına, erkek ve kadın hü­
kümdarlar içinde, bu dereee in­
ce bir yardımda bulunan yok­
tur. sanırım.
Bu Kaıetinanın fikre göster­
diği alâkadır. Onun bir de, se­
za gösterdiği bir ilgi vardır:
16 ncı Lüinin başı kesildik­
ten sonra, gökten inen Krallık 
hukukuna göre, Kral yok sayıl­
mamış, ve Avrupaya kaçan 
Fransa saltanat ailesinden olan 
Prenslerin ve göçmen asilzade­
lerin indinde, idam edilen Kral, 
oğlunun şahsında mevcut olmı- 
ya başlamıştı. Ancak 16 ncı Lül 
nin hapishanedeki oğlu reşit 
denecek yaşta olmadığı için, 
Avrupada göçmen oian amca« 
ki, müstakbel 18 inci Lüidir, bu 
çocuğa saltanat naibi olmuştu. 
Diğer amcası Kont d’Artois kİ, 
ilerde müstakbel 10 uncu Sari­
dir, o da Petersburga gitmişti. 
Rus Çariçesi Catherine, bu Pren 
si çok nezaketle kabul etmiş, 
ve Fransada Krallığın kurul­
ması için Rus askerlerinden
Bir taraftan büyük Alman 
edibi Grimm’i Pariste bir ede­
bî elçi gibi bulunduran; diğer 
taraftan Voltaire ile mektupla­
şan Rus Çariçesi Katerina bir 
diğer taraftan da D’Alembert 
ile Diderotnun çıkardığı Encyc 
lopedieye abone oluyor, ve bu­
nunla kalmıyarak Diderot’ye 
Petersburgtaki sarayına misafir 
diye çağırıyordu. Ve onun şöy­
le bir jesti vardır ki, bir seciye 
şaheseri olarak gösterilebilir! 
Para sıkıntısı çeken Diderotya 
yardım etmek istiyen bu ince 
kadın, o büyük adamın izzeti 
nefsini rahatsız etmemek için,
mürekkep bir ordu vereceğin! 
vadetmis. ve elmaslarla işlen­
miş bir kılıç hediye etmişti ki, 
demirinde su cümle yazılmış 
idi: «Tanrı tarafından Krala 
verilmiştir.» Üstelik bu kılış 
Petersburgun en büyük kilise­
sinde okunup üflenerek kutsileş 
tîrilmiş, ve bu takdis sırasında 
büyük âyinler yapılmıştı. Kılıcı 
bizzat verirken, Katerina Kont 
d’Artoisya doğru yürümüş ve 
şöyle demişti:
— Eğer bu kılıcı, ölümü bile 
göze alarak kullanacağınızdan 
emin olmasaydım, size vermez­
dim.
Kişisel Arşivlerde İstanbul Belleği 
Taha Toros Arşivi
* 0 0 1 5 8 3 4 5 2 0 1 0 *


Bir kütüphane, bir kılıç

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository