Taha Toros Arşivi, Dosya No: 171-Mimar Sinanİstanbul Kalkınma Ajansı (TR10/14/YEN/0033) İstanbul Development Agency (TR10/14/YEN/0033

Köksal, Ahmet

Istanbul Sehir University Repository

Lüleburgaz Sokullu Mehmetpaşa Camii ve şadırvanı Kemerburgaz Mağlova su kemerleri
«Ölümsüz Sinan»ın bir çağa damgasını vuran 
eserleri, Güner'in fotoğraflarıyla sergileniyor
Kurşun kubbeleri, ince 
levent yapılı minareleriyle İs­
tanbul'un görünümüne gör - 
kemli bir anlam ekleyen Si - 
nan'ın yapıtlarında geometri­
yi estetiğe dönüştüren, taşlar 
n  dile getiren ölümsüz bir 
güzellik buluyoruz yüzyıllar - 
dır.
Sinan, OsmanlI imparator­
luğumun en üstün döneminin
1975’in "Avrupa Mimari Mirası Y ılı" ilân edilmesi ne­
deniyle bir bankanın Galatasaray'daki galerisinde ta -  
nınmış fotoğrafçılarımızdan Sami Güner 'in yapıtların­
dan oluşan "Ölümsüz Sinan" adlı bir sergi düzenlendi 
(8  eylül-10 ekim). Koca Sinan gibi klasik Osmanlı mi- 
marlığının doruğu sayılan büyük bir sanatçımızı 60 
fotoğrafla yeterince tanıtmanın olanaksızlığına karşın 
sergi yine de ünlü mimarımızın başlıca yapıtları­
nı seçkin fotoğraflarla yansıtmaktadır.
olanaklarıyla o çağadeğinge­
len malzeme, biçim, tekno - 
loji birikim lerini, işlevsel 
gereklere ağırlık veren, ge - 
Üşmeye açık bir bileşim 1 - 
çinde değerlendiren bir yapı 
örgütlemesinin kurucusudur. 
Prof. Dr. Doğan Kuban'ın de­
yi şişle, ” 16. yüzyılın orta ­
sından sonuna kadar, yani Si­
nan çağında Osmanlı mimar
Gebze Mustafa Camii ve medresesi
L U L . M V M  J * -  MU-
v- > ■ t
Süleymaniye Camii içinden bir görünüş
Şehzade Mehmet Türbesi kubbesi
r f  kültürü kubbeli yapının 
[sağladığı her olanağı, kendi 
estetik görüşü İçinde gerçek­
leştirmiştir. Gerçi sanat dü­
zeyine ulaşan üretim uğraşı 
hiç bir zaman sadece yeni - 
leme olmamıştır. Fakat yapı 
tarihinin herhangi bir aşa - 
masında, yapı sözlüğünden Si­
nan kadar şah-yapıt çıkaran 
sanatçıda çok sayılıdır.”
Sami Güner'ln fotoğrafla­
rından düzenlenen "Ölümsüz 
Sinan” sergisi, onun bir ç a ­
ğa damgasını vuran ve kuşak­
tan kuşağa övünç kapnağı o- 
lan yapıtlarının bir bölümünü 
olanca rengi, yüceliği,güzel­
liğiyle karşımıza çıkarıyor.. 
1975 haziranında Rabat'tan dö­
nen Güner, bu sergiyi birkaç 
aylık bir çalışmayla hazırla­
mış. Fotoğraf çekmek de en 
azından bir gönül, bir sabır 
İşi. Güner "Süleymaniye ' yİ 
çekmek için Uç ayda yirmi 
kez oraya gittim" diyor ve 
şunları ekliyor:
"Objektife sığdıramıyo­
rum o yapıyı. İçime bir kor­
ku, bir ürperti giriyor yüce­
liği karşısında. .Sinan'ın sa ­
natını, mimarf özellikleri - 
nl, kubbenin genişliğini,kub­
belerin, sütunların, kolonla­
rın, revakların uyumlu bü­
tünlüğünü yansıtmak gerek. 
Konunun havasını, inançlı an­
lamını günlerce yaşadım.. . "
öğretici, tanıtıcı nitelik­
leri bu fotoğraflardaki çekim 
incelikleriyle teknik özen,an­
cak aynı sevgiyle açıklana - 
bilir.
Sergide yer alan ve Edir­
ne Sellmeye'slnden Konya Se­
limiye'sine kadar Koca Si­
nan'ın birçok yapıtını yansı - 
tan fotoğrafların, başlıcala - 
rı üzerinde biraz durmak İs­
tiyoruz.
Sinan'ın ilk yapıtların - 
dan biri Gebze'de Çoban Mus­
tafa camisi ve kUlliyesidir 
(1523-24). Tek kubbeli cami­
nin İçindeki ve son cemaat 
yerindeki mimarf bezeme - 
ler, Mısır'daki yapılarla ben - 
zerlik taşır. Başkente yakın 
bir çevrede bu tür bezemeye 
rastlanması ilgi çekicidir.
Sinan’ın İstanbul'daki İlk 
yapıtı Haseki KUlliyesl'dir.. 
I539'da tamamlanan ve l&yüs- 
yıl özelliklerini taşıyan ca ­
misi , dört duvar üzerine ko­
nan tek kubbeli bir yapıdır, 
önünde beş kubbeli son cema­
at yeri bulunur.
Mimarbaşı olduktan son­
ra İstanbul'daki Ukbüyük ya­
pıtı ise, Kanuni'nin Manisa'­
da ölen oğlu Şehzade Meh- 
med'in anısma yaptırdığı Şeh­
zade camisidir (1543-48).Os­
manlI dinf mimarisinde mer- 
kezf yapı denemelerinin ilk 
örneklerinden olan ve Sinan'­
ın çıraklık dönemi yapıtı sa - 
yılan bu camide dört kalın a- 
yak üzerine oturtulan ^m et­
re çaplı büyük bir kubbeyle 
dört yarım kubbe yer alır. 
Merkezf kubbe, şeması y ö - 
nünden ilk örnek olduğu gibi, 
çevresindeki medrese, ima - 
re t, tabbane, kervansaray,
yapılarıyla da kentin ilk ö- 
nemli kUlliyesidir.
Kanuni'nin kızı Mihrimah 
Sultan adına I548'de, Üskü­
dar'da tamamlanan cami ve 
külliyesi ise Uç yarım kubbe­
li bir deneme olarak Şehza­
de camisi planından ayrılır. 
Yapıya sonradan eklenen i -  
kinci bir son cemaat yeri il - 
gi çeker.
Gene Kanuni'nin isteği ü- 
zerine yapılan ve Sinan'ınus- 
talık dönemi yapıtı sayılan 
Süleymaniye camisi ve külli- 
yesi (15 50-57), geniş bir a - 
lana yayılarak kentin görü - 
nümüne yeni boyutlar ekler. 
Çağın ekonomik ve sosyal 
kuruluşlarının simgesi olan 
bu yapıda yer alan değişik 
amaçlar için düzenlenmiş bö­
lümler, alanın olanakları - 
na göre biçimlendirilmiştir. 
Sinan'ın Şehzade camisin­
den ve öteki yapılardan son - 
ra Beyazıt camisi şeması - 
na döndüğü Süleymaniye ' de, 
ortada bir kubbe, iki yanda 
yarım kubbeler bulunur. Böy­
lelikle geçmiş deneyleri ö - 
zümteyen cami} 27 metre ça­
pındaki kubbesi, ötekiler - 
den farklı dış cephesi, anıt - 
sal avlusu yapıya organik bir 
bütünlükle bağlı minareleriy - 
le bir başyapıt değeri taşır, 
Sinan, büyük bir kubbenin 
örttüğü bu yapıda orta meka­
nın yan sahınlarını değişik 
büyüklükte beşer kubbeyle ö r­
terek daha ayrımlı ama u - 
yumlu bir mekan sağlamıştır.
YaRUstempaşa camisi­
nin çiniler cennetine ne bu - 
yurulur? Buranın bir adı da 
"Çini MUzesi"dir. İnsanca bir 
inancı büyüten, barış ve iyi - 
(Devamı 31. sayfada)
KOCA SİNAN
(Devam)
lik duyguları, coşku uyandı - 
ran mavili yeşilli, dal dal, 
çiçek çiçek açan bu çiniler 
Sami Güner'in fotoğrafların - 
da ustaca saptanmış. Eminö- 
nü'ndeki bu camide Sinan,dör­
dü duvarda, dördü bağımsız 
sekiz ayaklı bir sisteme bü­
yük ana kubbeyi oturtmuştur.
Lüleburgaz'daki Sokullu 
Mehmet Paşa camisi ve kül - 
üyesinin de tek kubbeliler 
arasında özel bir yeri vardır 
Caminin doğu ve batı yönü­
ne birer kemerle genişletilen 
kubbeler, ayrıca iki yandan 
merdivenle çıkılan mahfiller 
yerleştirilm iştir.D ışta, dört 
kenarda bulunan köşe kuleler 
yapıya ağır bir görünüş verir. 
Çift sıralı yalın son cemaat 
yeri dışında avlu revakları - 
nın ardında medrese odaları­
nın yer alışı ilgi çeker. Ka - 
v is li, kurşun kubbeli ve işle- 
meü şadırvanı ise bir tablo 
kadar etkiüdir.
Mimar Sinan'ın 80 yaşın­
dayken yaptığı Edirne'deki 
Selimiye camisi (1569-1575), 
dinsel mimaride ulaştığı en 
yüksek düzeyi gösterir. Ken­
tin her yönünden görülebi -  
len bir tepe üzerine kurul - 
muştur. 31,5 metre çapında­
ki kubbesi, sekizgen gövdeyi 
çeviren ince uzun dört mina­
resiyle geniş mekân anlayışı­
nın en özgün bir örneğidir. 
Dördü duvara bağlanmış se - 
kiz ayağa oturtularak kubbe 
ağırlığı zemine dağıtılmış - 
tır. Selimiye camisi yüksekr 
Uk, mekân genişliği, bütün - 
lük ve ışık etkileri bakımın - 
dan dünyanın sayılı anıtsal 
yapıları arasında yer alır. 
Sami Güner'in bu eşsiz yapı­
tın ana kubbesinin içten gö - 
rünüşünü yansıtan fotoğrafın­
da o canım kubbe süslemele­
rinin büyük ölçüde yok oldu -  
ğunun anlaşılması üzüntü ya -  
ratıyor.
Sinan'ın bir de vapurlaüs- 
küdar'a giderken kıyıda gör - 
düğümüz, i iğimizi çeken kü - 
çük, ama kunt bir yapıtı var. 
Kıyılarını esintili ve mavi 
Boğaz sularının yaladığı bu 
yapı, Şemsipaşa camisidir. -  
Tek kubbeli, tromptu bir ya­
pı olan cami, bir avlu çevre­
sinde toplanan revaklarla 
şimdi halk kitaplığı olarak
kullanılan eski medreseye bir­
leşir. 1580 yılında Sinan'ın 
Ü sküdar kıyısına kurduğu 
Şemsipaşa camisi ve külliye- 
si, mimarf-doğa ilişkisinin 
sınırlı boyutlar içerisinde de­
nendiği sevimli bir vamdır.
Ünlü mimarımız, cami - 
ler dışında su yolu, kemer, 
bentler, köprü üzerinde de 
yoğun çalışmalar yapmıştır 
Bunlardan ikisi, İstanbul'­
un su sorununu gidermek için 
yaptığı Mağlova su kemeriy­
le Kemerburgaz "Eğri su ke­
mer leri"d ir. Bunların görü­
nümlerini de sergide buluyo­
ruz.
Mimar Koca Sinan, yüz 
yıla yaklaşan yaşamı boyun - 
ca (1489-1588) 84 cami, 51 
mescit, 57 medrese,7 Kur'ân 
okulu, 22 türbe, 17 im aret,3 
şifa yurdu, 5 suyolu ve k e ­
mer , 8 köprü, 18 kervansa - 
ray, 35 saray, 8 mahzen, 46 
hamam inşa etmiş. Kendi uğ­
raşı üzerine ise şunları söy­
lüyor:
"Dünya durdukça bunları 
görecek zevk ehillerinin, ça­
bamın ciddiyetini gözönün- 
de bulundurarak insaf ile ba-r- 
kacakları ve hayır dualarla 
anacaklarını umarım."
Ölümünün 387 .yı lında Sami 
Güner'in fotoğrafları, yapıt­
larına hayranlığımızı ve anı­
sına saygımızı bir kez daha 
tazeliyor.
■AHMET KOKSAL
Kişisel Arşivlerde İstanbul Belleği 
Taha Toros Arşivi


«Ölümsüz Sinan»ın bir çağa damgasını vuran eserleri, Güner'in fotoğraflarıyla sergileniyor

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository