Taha Toros Arşivi, Dosya No: 99-Muhsin Ertuğrulİstanbul Kalkınma Ajansı (TR10/14/YEN/0033) İstanbul Development Agency (TR10/14/YEN/0033

Selami İzzet

Istanbul Sehir University Repository

Sahîfe 7
Muhsinin 25 yılı
Muhsin yalnız sahnede çalışmamış 
sahne için çalışmış ve çalıştırmıştır
İstanbul va­
lisi ve beledi­
ye reisi Muhid- 
din bey, Ertuğ- 
rul Muhsin için 
diyor ki: «Türk 
tiyatrosuna garp 
tekniğini ve f 
kuvvetini getir­
miş, bu güzel 
sanat kolunun
m e m 1 e k e- ' 
timizde yerleşip
« a s i » ı o FarCIbedayiin ilk
s a ğ l a m l a ş -  teşefekUIUnde
masına çalışmış, fatihsin 
hayatını bu uğura vermiş değerli 
sanatkârımızdır». Bir ucu Edir- 
nekapı surlarına, bir ucu Karade- 
nize dayanan yedi tepeli bu koca 
şehrin başına geldi geleli, gece­
sini gündüzüne katan Muhiddin 
bey, bir şehre lâzım olan her şe­
yi düşünmüş ve bu arada güzel 
sanatların en kuvvetli olan kolu 
olan tiyatroyu ihmal etmek şöyle 
dursun, ona değerini bilerek ehem­
miyet vermiş ve yokluk içinde, 
yalnız İstanbula değil, memleke­
te bir tiyatro kazandırmıştır.
Muhiddin beyin, Muhsin hakkm- 
daki sözleri, sanat kadri bilen, de­
ğerden anlıyan bir insan sözüdür 
ve Muhsin, muhakkak, ki Türk 
tiyatrosuna garp tekniğini ve kuv­
vetini getiren, tiyatronun memle­
ketimizde yerleşip sağlamlaşma­
sına çalışan, hayatını bu uğura 
bağlamış olan yüksek sanatkârı- 
mızdır. İşte, ayın 29 uncu gecesi, 
25 senedir yalnız sahnemizde ça­
lışan değil, sahnemiz için çalışan 
ve çalıştıran Ertuğrul Muhsinin 
bu çeyrek asırlık emeği kutlula- 
nacaktır.
¥ ¥  ¥
—  Daha askerî rüştiyesine gi­
derken tiyatroya merak sarmıştım. 
Bir kaç arkadaş piyes yazar, ter­
cüme eder ve evimizde oynardık. 
Büyük bir odada sahnemiz, de­
korlarımız vardı.
Bu sözü çok sene evvel, nasıl­
sa işitmiştim. Muhsin, nasılsa o 
gün, kendine ait olan bir şeyden 
bahsetmişti. Çünkü o söylemez. 
Kendinden ve eserinden bahset­
mez. Bildiğini bilen ve bildiği için 
susan bir sanatkârdır. Bunun için 
mütevazidir, gurursuzdur. Muh­
sinin gururu sahnededir. Muhsin 
sahnede müteazzım, vakurdur. 
Bu vekarm faydası ölçüsüzdür. 
Sahneyi seyirciye indirmiyen ve 
seyirciyi sahneye yükseltmesini 
bilen ve yükselten «tek» sanatkâ- 
rımızdır.
¥ ¥ ¥
Ertuğrul Muhsini sahnede 21 
yaşındayken görüyoruz. Aktör 
Bürhaneddinle oynuyor. Ufak te­
fek rollere çıkıyor ve bir sene ka­
dar çalışıyor. Fakat Muhsin için 
tiyatro bu değildir. Hayır, bir 
sanatkâr için, Silvenin Şakirt ma­
rifetini seyretmenin kâfi gelme­
diğine kani oluyor. 1910 da Pa- 
rise gidiyor.
1911 de Fransadan dönen Er­
tuğrul Muhsin, bir iki arkadaş top­
layıp kendi başına bir tiyatro yap­
tı ve derhal bize, Bürhaneddin 
tiyatrosunun, tiyatro sanatı ile 
alâkası olmadığını gösterdi ve 1912
de tekrar Parise gitti. Bu sefer 
sade tiyatro seyretmedi. 1914 de 
kadar Süzan Depre ve Lügne Roe- 
nin yanında çalıştı. Kuliste çalıştı. 
Bir piyesin nasıl prova edildiği­
ni, nasıl sahneye konduğunu ya­
kından gördü, öğrendi ve 1914 ti 
İstanbula geldi. Yeni teşekkül ed( 
«Darülbedayi» e girdi.
1914 ten 1916 ya kadar Darül 
bedayide çalışan Muhsin, kafes« 
konmuş bir aslandır. Tiyatroyu ic 
dışlı bilen bir insanın, haydi hk 
bilmiyenlerle demiyelim, faka 
yarım bilenlerle çalışması ne mü 
küldür... O zaman, eli kolu bağ 
olan Ertuğrul Muhsin, yılma: 
iradesi ve sanata olan aşkı ile 
bozuk bir temeli hakkile düzelt 
meğe uğraştı ye kendisi bulundu 
ğu müddetçe hayli düzeltti v< 
onun arkasından gene allak bul 
lak olan Darülbedayi parçalanır 
ken o, Almanyada, Lessing tiya 
rosunda sahne ameleliği yaptı. 
Tam iki sene, kulislerde sanati uğ 
runa didindi.
1918 de, bir sinema kumpanya­
sı ile bir senelik mukavele yaptı 
ve o kumpanyanın rejisörü oldu. 
Sonra İstanbula geldi. Bu sefer 
Darülbedayie iltihak etmedi. Ayr 
olarak İpsenin Hortlaklarını oy­
nadı ve Fransız tiyatrosunda bir 
ramazan sezonu yaptı. Viyanaya 
gitti. Dönüşünde Darülbedayie il­
tihak etti ve «Kemal film» i kur­
du. 1924 te İstokholma gitti. Ora­
dan geldi. 1925 te Rusyaya gitti. 
İstokholmde, Greta Garbonun ko­
cası sinema rejisörü Mavriç Şi- 
tillerin yanında staj gördü, Rus- 
yada rejisörlük yaptı, 1926 da 
Darülbedayiin başına geçti ve bu­
günkü şehir tiyatrosunu kurdu.
¥ ¥ ¥
Gelmiş, gitmiş, yapmış, etmiş.. 
Ne kolay söyleniyor, ne çabuk ya­
zılıyor!.. Yazdığımız satırların üs 
tünde biraz durursanız, tarihten ts 
rihe dikkatli bir göz atarsanız, 
Ertuğrul Muhsini çok iyi takdir 
edersiniz ve bu yapılanların, onu: 
yaptığı işlerin, yalnız ve yalnız: 
«Dile kolay» olduğunu tasdik 
edersiniz.
Ertuğrul Muhsin ne yaptı? de­
diğimiz zaman çok ileri gitmiye- 
lim. 1926 ya kadar tiyatromuz 
bir kahve ocağından farksızdı. 
Muhsin sahneye hürmeti öğretti. 
1926 ya kadar, tiyatromuzun baş 
lama saati yoktu. Ertuğrul Muh­
sin içli dışlı bir disiplin kurdu. 
Saat dokuzda perdeyi açtı ve ki 
pıları kapadı. Bunu yaptığı za­
man seyirciler arasında değil, 
matbuatta bile itiraz sesleri yük­
selmişti. Bugün, perde kapandık­
tan sonra kazara salona girilse 
halk derhal itiraz ediyor. İşte Er­
tuğrul Muhsin bunu yaptı. Ertuğ­
rul Muhsin suflör kutusunu ve 
deliğini kaldırdı.
Ertuğrul Muhsin genç istidat­
lara kıymet verdi, uğraştı, bize 
kadın ve erkek yeni sanatkârlar 
yetiştirdi. Darülbedayi sahnesin­
de «K ör», «Katil», «Güneş ba­
tarken» gibi ağır eserleri tekrar 
tekrar temsile muvaffak olan Muh- 
sindir. «K ör» 16, «Katil» 17, 
«Güneş batarken» 14 defa oynan­
mıştır. Çünkü bu eserlerde Ertuğ­
rul Muhsin bizzat oynamıştır.
29 mart 1934, tiyatro tarihin­
de unutulmaz bir tarih olarak ka­
lacaktır. Tiyatromuz için Ertuğ­
rul Muhsinden daha çok şey bek­
liyoruz. Beklemekte de haklıyız. 
Çünkü ümitlerimizin boşa gitmi- 
yeceğine «.miniz.
Selâmı izzet
Kişisel Arşivlerde İstanbul Belleği 
Taha Toros Arşivi
* 0 0 1 5 0 6 1 3 6 0 0 6 *


Muhsinin 25 yılı:Muhsin yalnız sahnede çalışmamış sahne için çalışmış ve çalıştırmıştır

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository