Taha Toros Arşivi, Dosya No: 198-Tiyatro Yazıları (Nahit Sırrı). Not: Gazetenin "Hayat ile Kitaplar" köşesinde yayımlanmıştır.İstanbul Kalkınma Ajansı (TR10/14/YEN/0033) İstanbul Development Agency (TR10/14/YEN/0033

Örik, Nahid [Nahit] Sırrı

Istanbul Sehir University Repository

T Ü R K  S E S İ
Bir temsil  dönüşü
d ü ş ü n c e le r i
E pey zam andan beri perde­
lerin i açm ış olan Şehir  T iy at­
rolarım ızın  birinde, bir te lif p i­
yes, sanırım  k i bü yü k bir rağ­
bete m azhar olm aksızın, oynan 
m aktadır. B ü yü k  bir rağbete 
m azhar olm ayışını söyleyişim  
şunun için  ki, benim  gittiğim  
talebe gecesinde bile tiyatro 
m aalesef y arı y a r ıy a  boştu. Mü 
nekkidlerim iz (Dökmeci) adını 
taşıyan  ve B ekir A rk ın  ism in­
de b ir zat tarafından yazılm ış 
olan bu eserle oynanış tarzı hak 
kında neler yazdılar, bilm iyo­
rum . Sade, dendiğine göre, pi- 
'es tiyatro  idaresince lam  se­
kiz y ıl e v v e l kabul edilm iş de 
oynanm ak şerefine — m erham et 
mi edilerek, yoksa sıra bekle­
men te lif eserlerin  en düzgünü 
>lduğuna hüküm  mü edilerek—  
;imdi m azhar olmuş. Hemen 
lâve edeyim  ki, m üellifi hak­
lında hiç bir şey bilm ediğim  bu 
iy e s i  bü yü k bir d ikk at ve  iy i 
liyelle , aynı zam anda hem  de 
ılâka ile sonuna kadar seyret- 
:im. B ay B ekir A rkın 'm  k u v ­
vetli b ir tiyatro  m uharriri ol­
duğunu, tiyatro tekniğine sahip 
olup pek tem iz bir dille yazd ı­
ğın ı m aalesef söyliyem iyece- 
ğim  V ak'a ların  sevk ve  idare­
sinde ve büyük tesirler halke- 
decek dönem eçlerin hazırlanış- 
larında çocukça bir istical ve 
beceriksizlik  kendini gösteri­
yordu. Bununla beraber, m üel­
lif  hakikaten  canlı b ir konuyu 
ele alm ış bulunm aktadır. B öy­
le ifade ve  tarif caizse diyeyim  
k i, pek ku dretli bir k lâsik  h ey­
k e l konusu kafasında canlan­
mış, bunu seçtiği madde için­
den y a rı y arıy a  olsun yontabil 
miş de. Çünkü büyük m evzuu, 
başla kahram anı olm ak üzere 
çeşitli insanlarını, pek acem ice 
idare edilen va k 'a la r gerisinde, 
iy i konuşam ıyan, iy i anlalam ı- 
yan, çok kere gülünçleşen mah 
lü k atın ı dinlerken seziyor ve 
âdeta görüyoruz.
H ayır, bu eser âdi b ir şey 
değil.
noktadaki saffeti de, pek zen ­
gin kahram anının bir m uharrir 
olarak gösterilişindeki hayalp e­
restliği de bir tarafa  b ırakıp  i- 
lâve edeyim : İnsanlardan iğre- 
nen, her şeyin  ardında bir men 
fa a l kasdı göre göre y arı ç ıl­
rastgele ikram ın telif piyese 
karşı b ir ehem m iyet verm eyişi 
ifşa etm ekte bulunm asıdır.
A m m a si*. fiziğ in i aktör di­
lediği gib i ham urur da diyebi­
lirsin iz ve  eğer b iraz yaşlı ise­
niz, A bdülhak H âm ldi inkâr e-
Y a z a n :
Nahid Sırrı Ö R İK
gın b ir halde ölüm e giden bir 
insan halketm ek. buna sadece 
teşebbüs elm el: bir tiyatro  ada­
mı için  b iç değilse teşvik edil­
meğe lâ y ık  bir cehd teşkil edi­
yor: Şehir tiyatrosu bu eseri 
keşke sekiz y ıl dolaplarında u- 
yutm asaydıl
ölüm ünü ve ölüm iyle kona­
cakları m irası bekleyen insan­
lar ortasında zengin b ir adamın 
ıstırapların ı ve  nefretlerin i hiç 
değilse tasavvur ettiriyor. M u­
harririn  zannına göre bu zen­
gin  adam ın etrafın ı m irasçıla­
rın  aç ku rtlar gib i sarışları, k a ­
rısının kendisine bir e vlâ t ver­
m emiş olm asındandır. Yoksa, 
kanından gelm e çocukları bu­
lunsaydı, bu k a i'iy y e n böyle ol 
m azdı. E yvah  k i belki yine ta­
m amen böyle olurdu amma, bu
D olaplarında uyulm asaydı ve 
bu sefer, nihayet tem siline k a ­
rar verince, keşke ro lleri dağı­
tırken  daha d ikk atli olsaydı. 
K ald ı ki, bunu söylerken, an­
cak eserin belkem iğini teşkil 
eden, bütün vakalara  hâkim  o- 
lan şahsiyeti kasdediyorum  ve 
öyle sanıyorum  k i oyunun bü­
tün devam ı m üddetince bizden 
gerçek bir hayat ve  gerçek bir 
karakter karşısında bulunduğu 
m uzu esirgeyen k ey fiy et, baş­
rolü oynıyan aktörü seçm ekte­
k i isabetsizlik  olm uştur. B u ro­
lü, oynıyan aktör m utlaka fizik  
bakım ından harap bir insan o- 
larak  görünm ekle m ükellefti. 
Zaten eserin üç perdesi boyun­
ca kendisinin hasta, kalbinden 
m uztarip olduğunu, yaşlı bir 
insan olduğunu, ik i ayağının 
çukurda bulunduğunu duyuyo­
ruz. Bunu hem onun lisanın­
dan, hem ötekilerin  sözlerinden 
duyuyoruz. A yn i zam anda da, 
ölüm ünü bizzat yakın  ve  zaru­
rî bulan adam, ölüm ünü bekle­
yen ler ortasında dim dik boyu 
ile, genç ve güzel yüzile, güm- 
rah ve ta-e sesiyle karşım ızda: 
K ân i K ıpçak.
Ö lüm iyle zevklere ve m acera 
lara koşacağından şüphe etm e­
diği karısı, annesi olduğu şüp­
hesini veriyor. M irası beklenen 
bu ih tiyar o kadar delikanlıya 
benzem ektedir k i, m acerasın­
dan dolayı gazaba ge ld iği hiz­
m etçisini ilkönce m etresi san­
dım ve  geçkin  karısına ihaneti­
ni de a ffa  hazırlandım dı. Bu ro 
lü y a  Raşid Rıza veya  i .  aG lip  
gibi yaşların ı başlarını alm ış 
sanatkârlara, yah ut da fiziği ih­
tiyar ka lıb ın a uyabilen  b ir ak­
töre verm eliydi. K eyfiyetin  in ­
sanı asıl üzen ciheti, bu telif 
p iyesin  en m ühim  rolünü bu
denlerdşn değilseniz, onun y et­
m işine yakın ken  Napoleon'un 
yirm isinde verem den ölmüş oğ­
lunu, (K artal yavrusu) nu tem ­
sil etm iş olan Sarah Bernhardt 
hakkında sarfettlği: (İstediği za 
man güzeldir), hükm ünü h atır­
larsınız. F ak at diledikleri za­
man genç, d iled ikleri zam an İh 
tiyar, istedikleri va k it güzel ve  
istedikleri va k it çirkin  olm ak, 
cidden büyük sanatkârlara mah 
sus im tiyazlardandır. O nların  
u zv î şek illeriy le  sahnede tem ­
sil ettik leri -h lû ku n  şahsiye- 
ti arasında pek bü yü k farkla: 
m evcut bulunsa dahi onlar sa 
n alların ın  yü ksekliğ iy le  bizi b i 
yü ler. bir kaç söz ve  jestle bv 
nisbetsizliği, bu tezadı unuttu 
ru verirler. Y jjzım ı buna daiı 
pek eski bir hatıram ı naklede­
rek bitireyim :
O luz y ılı  eyvah  k i aşan bir 
müddet önce Rom ada, İtalya- 
nm o tarihteki en büyük dram 
sanatkârlarından biri olan Era- 
ma G ram atica 'yı seyrelm iştim . 
Fransız m uharriri H enry Bota- 
ille'in  bir eserinde başrolü oy­
nuyor ve bütün bir perde bo­
yunca onun güzelliğinden, genç 
liğinden, m üstesnalığından bah 
sedildiklen sonra, perdenin n i­
hayetine doğru, bir Rus P ren ­
sesi iken oda hizm etçisinin k ı­
yafetine girm iş olarak gittiği 
haslahaneden ölüm ünün yakın  
olduğunu öğrenm iş, m uztarip, 
perişan dönüyordu. V e zaten 
çirkin  ve yaşlı olduğu için  bu 
fakirane k ıy a fe t içinde de o ka 
dar zavallı b ir m anzara arzedi- 
yordu ki, sözleri:.: hiç de sakın 
m ayan Rom alı seyirciler arasın 
da (—  Ne kadar da Çirkin ka ­
dın!) diye bağırısanlar olmuştu.
G ram alica 'n in  bu sesleri duy­
maması im kânsızdı. Hiç alınma 
ğa tenezzül etm eksizin konuş­
m ağa başladı ve  kendisine has- 
iahane doktorunca büyük ih ti­
yatlar bahasına ancak beş y ıl 
olarak takdir edilm iş bir istik­
bal karşısında isyanlarını ve  ha 
yat nim etlerine karşı aşkınr öy­
le bir ihtişam la bildirm eğe ko- 
ı,u ki, İradını âdeta nefes
alm aktan çekinerek dinleyen 
halk  o susunca birden taşdı ve 
m eftunluklarını, tazim lerini u- 
zun, sonu gelm ez a lkışlarla  ar- 
zetti.
Başka Ve daha bü yü k  bir İ- 
la lyan  sanatkârının , Duoe'nun 
pek pahalı bir Paris âlüftesi o 
lan (K am elyalı kadın lı, saçla­
rının akların ı boyam ağa tenez­
zül etm eden oynadığını da v a k ­
tiy le  bir Fransız tiyatro  m ünek 
kidinin yazısında okum uştum .
Bunlar gerçek amma biz per­
dem izi alelekser vasat değerde 
sanatkârlarla  açıyoruz. Hele ha 
fifçe  eserler oynarken im kân ­
larım ızı fevkalâd e âyarlam alı, 
her rol için  en uygun olanı seç 
m eli, zaten pek nadir oynadığı­
m ız telif eserlere karşı da bu 
d ikk at ve  itinanın âzam isini 
gösterm eliyiz. Ne çare k i bu­
nun yapılm ası için de, her şey­
den e vve l, resm i yah ut y a r ı res 
m î tiyatrolarım ızın  baş v a z ife ­
leri kendi tiyatro edebiyatım ı­
zın gelişm esine hizm et etm ek 
olduğunu bilm eleri gerek.
Kişisel Arşivlerde İstanbul Belleği 
Taha Toros Arşivi
y  uldu


Bir temsil dönüşü düşünceleri

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository