Taha Toros Arşivi, Dosya No: 19-İsmail Hami Danişment, Nazan Danişment.



Not: Gazetenin "Bir Sırrı Çözüyoruz" köşesinde yayımlanmıştır.İstanbul Kalkınma Ajansı (TR10/14/YEN/0033) İstanbul Development Agency (TR10/14/YEN/0033

Menlioğlu, Mehmet Necdet

Istanbul Sehir University Repository

I BİR SIRRI Ç Ö Z Ü Y O R U Z  ]
T ' Î -  <=>; Qı2.C .
İsmail Hami ne diyor?
------------------------- o o o -------------------------
Rabia Hatun mustear adı ite şiir yazılması ve neşri 
ilmi ve edebiyatı asla tağşiş etmek deyi dir
Günün birinde edebiyat dünya­
mıza bir şaire sunuldu: Kâbia
Hatun. Şiirleri ezberlendi, cep 
defterlerine kaydedildi ve elden e- 
İe dolaştı.
Bu sunuş rivayete göre şöyle ol­
du: Değerli tarihçi İsmail Hami 
Danişmend onaltı sene evvel sa­
haflardan bir mecmua satın almış 
gözüne ilişen 1(5 kıta ve 3 beyit 
çok hoşuna gitmiş. Heyhat!.. Bu 
şiirlerin altında Râbia Hatun im­
zasından gayri bir kayıt yokmuş. 
Ne yazılış tarihi varnuş ne de 
müstensihi hakkında malûmat.
İsmail Hami Danişmend çok ho- 
l şuna giden bu şiirleri arkadaşları- 
I na okumuş. Bakmış onlar da alâ-
kadar olmuşlar. Böylece şiirler 
dilden dile dolaşır olmuş ve edebi­
yat âleminde bir hâdise yaratmış.
Odur, budur bir edebiyat münaka­
şasıdır sürüp gidiyor. Râbia Ha­
tun kimdir, bu isimde bir şahsiyet
Rahmetli Naran Daııişment 
(Rabia Hâtûn)
var mı? Tossa Râbia Hatun müs- 
tear bir isim midir? Hangi devir­
de yaşamıştır.
ı3 üncü asırda mı, 16 inci asır­
da mı, zamanımızda mı? Ve dalla 
bir çok istifham..
Bu arada Râbia Diyarbakırda 
doğmuş, Erzurum’da yaşamıştır, 
iddiasında bulunan ve daha da i- 
leri giderek mezarının bulundu­
ğunu müjdeleyenler oldu. Hattâ 
«Erzurum’lu bilginler» adlı bir ki­
tabın büyük bir faslım Râbia Ha­
tuna tahsis edenler görüldü. İş bu 
nunla. da bitmedi, Faik Âli bey, 
Râbia Hatun Artuk hükümdarla­
rından Elnıansıır Nasırıddin Ar­
tuk Aslanın kızıdır. Benim de
ceddim Artuk oğullarına dayanır. 
Binaenaleyh aramızda bir karabet 
(Devamı Sa. .? Su. K â t)
TASVİR
^  ^ A  a  A . A . A  A .  ^ A A * A A ı » . 4 j  « , A A A , â A A f A A Â ^ *  ^  A . . * ,  A ,  4 h  *  <1
£ / / ?  5 / / ? / ? /  Ç Ö Z Ü Y O R U Z
+  *  *  »■• r ^ ^ 'y  r y y  rT "»  f r  y  t  » f  *  r v 'r ,»"'r w  v r ^ " v  * * w Mr  •-"r'^
İsmail Hami ne diyor?
- 0 0 0 -
Râbia Hatun müstear adile şiir yazılması 
ve bunların neşrolunması ilmi, edebiyatı 
asla tağşiş etmek değildir
(Baştarafı İm cide)
mevcuttur. Nitekim benim atavik 
bir tesirle, tıpkı Râbia Hatun mi* 
sillû tefekkür ve tahassüse göste­
ren bazı şiirlerim mevcuttur. Me­
selâ Râbia Hatunun:
Men ta senin yanında 
Dahi hasretem sana 
mısraının tazammun ettiği müstes 
na hissi ifade eden benim de- 
Sana doymam senin yanında
bile
Sana aguşu hürmetimde seni, 
Uyuturken de iştiyakım var. 
gibi mısralarını var dedi.
Sonunda muallimlik yapan İh­
san Bengi Hanım çıktı, ben Râbia 
Hatunun torunuyum diye tuttur­
du. «Aile Dergisi» de «Bir sanat 
hâdisesi» başlığı altında Râbia 
Hatun imzalı şiirlere bir kaç ye­
nisini daha ilâve etti. Ve bu şiir­
leri «Aile Dergisi yüz yıllardır bir 
sır gibi saklı duran bu lıarukulâ- 
de şiirleri Türk okuyucusuna sun­
makla iftihar eder.» Mukaddeme- 
si ile tanıttı. Bunun üzerine Nihat 
Sami Banarlı, «Râbia Hatun 
efsanesi ilim ve edebiyatımız adı­
na çok hazin hakikatleri meydana 
koymuştur. Zira Râbia Hatun im­
zalı şiirler hakikatte gerek dil, ge­
rek vezin, kafiye ve söyleyiş-ba­
kımlarından tamamiyle yeni, yan­
lış ve uydurma birer şiirdirler. Bu 
şiirlerde kullanılan dil, vezin ve 
kafiyeler bizim eski edebiyatımız­
da mevcut değildir. İlâh..» Diye­
rek kıyameti kopardı.
Arkasından Halid Fahri Ozan* 
soy, Râbia Hatun mısralarını Tev- 
fik Fikretten, Mehmed Akiften, 
Ahmed Haşimden aşırmıştır dedi. 
Ve deliller gösterdi.
Şevket Rado da bunlara cevap 
vermeğe kalkıştı. Bir herciinıerc ki 
sormayın. Râbia Hatun meselesi 
arap saçma döndü. Nihayet Cuma 
günkü Tasvir, günün dedikodu 
mevzuu olan Râbia Hatun mesele­
si üzerindeki esrar perdesini kal­
dırdı. Anlaşıldı ki, meğer Râbia 
Hatun imzalı şiirler, merhum Na- 
zan Danişmcııdo ditmiş.
★  ★
Bu hususta, Nazan Danişmeıı- 
din kocası İsmail Hami Danişmen- 
dı'n izahatı pek enteresan olacak­
tı. Râbia Hatun muamması Tas- 
vir'de çözüldükten bir gün sonra 
evine gittiğim zaman İsmail Ha­
mi Daııişmendi kitapları arasında 
buldum. Maksadımı açıkladım, Üs- 
tad, Tasvirdeki Râbia Hatun sır­
rını çözen yazıyı görmediğini söy­
ledi. Meseleyi izah ettim. Muhata­
bım biran durakladı. Yüzünden 
memnun olmadığı anlaşılıyordu.
— Demek dedi, beni emrivaki 
karşısında bıraktınız, Peki şimdi 
ne istiyorsunuz. İeabetmez miydi 
ki bu yazıyı neşretmeden evvel 
benim mütaleamı alasınız. Fakat 
kurnazlık yaptınız, Evvelâ ifşa et­
tiniz sonra beni ziyaret etmek lü­
zumunu _ duydunuz. Peki sizi din­
liyorum söyleyin.
İsmail Hami Danişnıen.de, Râ­
bia Hatun imzalı şiirlerin Nazan 
hanıma ait olduğunu tevsik edecek 
delillerin neler olduğunu ve bunu 
gizlemek için hangi tesirlerin âmil 
olarak gösterebileceğini sordum.
Gözlerini bir müddet duvarda 
sabit bir noktaya dikerdi uzun,
✓ :s 7,5J >-*
hn fi'ls
H.*'
y
Mektubun Nâzan Danişment’in Râbia Hâtûn olduğunu tesbit eden 
kısmı burada aynen şöyle yazılmaktadır:
Hürmetler ettiler. Bugün aynanın önünde otururken Râbia Hâ­
tûnu gördüm. Seni çok göreceği gelmiş şöyle söylüyor:
Mağnbda gün doğaydı ir e d ıçün zamdnı 
Taltif iderdi ol dem canan gelüp mekânı 
Muğdatı gelür peydim bir böyle inkılâbın 
Gördükçe anca gördüm camımda çün cihanı 
Sana kurşun kalemde yazdığım için 
Kusuruma bakma başka kalem bulamadım!
ben biliyordum, bir de Nazan..
Nazan, o bir başka âlemdi. Müt­
hiş bir iradesi vardı. Ben öyle i- 
radeli erkek bile görmedim. Bu i- 
rade bilhassa meziyetlerini gizle­
mek hususunda çok kuvvetli idi. 
Her şeyini, ama her şeyini gizler­
di. İnsan hiç hastalığım kocasın­
dan gizler mi? Nazan onu da giz­
ledi. Sonsuz dereeede mütevazi 
idi. Ben onun kadar meziyetleri­
ni gizleyen insan görmedim. Ade­
tâ, bildiğini söylemeyi ayıp sayar, 
sıkılırdı. Velhasıl bir acaip kadın­
dı. Nazan. Katiyyen anlatılır şey 
değil, Bu gizleme bu tevazu bir 
psikolojik hâlet idi onda. Halâ 
ben bu haleti ruhiyeyi tam mar.a- 
siyle tahlil edebilmiş değilim.
Bunu en iyi sezen Mithat Ce­
mal olmuştu. Ölümünden sonra 
yazdığı yazı Nazandaki bu haleti 
ruhiyeyi pek iyi şekilde izah eder.
Dostlarım onun bu şiirlerinden 
bazılarını neşrettiler. Baktım şu­
rada burada çıkan şiirler bazan 
aslına uymuyordu. Transkripsi­
yonunda, şurasında, burasında bat
Vi «•» x'-- i—••*'* -
Nâzan Danişment'm imzası
tâ kelimelerde hatalar görülüyor­
du. Ölümünden sonra bunları sağ­
lığında taktığım Râbia Hatun 
müstear adı ile neşretmek istedim. 
Aslına, doğrusuna sadık kalınsın 
diye kıtalar taaddiid edince, bir de 
ne göreyim. Bu şiirleri bana malet 
tiler. Bir izafe altında kalmıştım. 
Hakikati, Nazan daha hayatta i- 
ken sezen ve sezdiğini bir yazısın­
da ifade etmiş olan İsmail Habi- 
bin meseleyi açıklamasını kararlaş 
tırmıştık. Fakat böyle olmadı. Siz 
daha evvel davrandınız.
Bana yapılan hücumlara ğelin-
ce:
Ben hiç bir zaman bu mevzuda
fr.B.M.Mî
w t * -
z\*V IWV V - 2
Nâzan Danişmenfn mektubunun sahife başı
uzun düşündü ve sonra birden 
kendini toplayarak peki dedi.
— «Artık yapacak bir şey kal­
madı, kısmet sîzinmiş, bu sırrı ilk 
olarak size açıklıyacağmı.
Rahmetli bir gün sıkılarak ya­
nıma geldi ve mütereddit bir ta­
vırla, ilk kıtasını gösterdi. Çok 
beğendim, fevkalâde dedim ve 
kendisini şiir yazmağa teşvik et­
tim. Bir şartla kabul ederim dedi. 
Mukaddesatın üzerine yemin ede­
ceksin ki kimseye söylemiyeceksin 
Elden ne gelirdi? Çaresiz yemin 
ettim. Arasıra yazdığı şiirleri ba­
na okuyordu. Doğrusu bunları 
dinlemek benim için ftir zevk vesi 
leşi oluyordu. Fakat zihnimi kur- 
calıyan bir şey vardı. Acaba Na­
zan kanındır da bu şiirler ondan 
mı benim hoşuma gidiyor. Bu is­
tifham beni şiirleri arkadaşlarıma 
okumağa şevketti. Gördüm ki ar­
kadaşlarını da bu şiirler karşısın­
da hayranlıklarını gizleyemediler. 
Ve defterlerine not etmek iktizası­
nı hissettiler.
Şimdi sîze sorarım. Bir kimse 
size bir şiir okusa ve bu şiirde si­
zin hoşunuza gitse ilk sorduğunuz 
sual ne olur? Şüphesiz şairi kim­
dir dersiniz değil mi? îşte bana 
da sık sık sorulan sııal bu oldu. 
Cevap vermek mevkiinde idim. Ma 
Kim hikâyeyi uydurarak Râbia 
Hatunundur dedim. Hakikati bir
bîr şey yazmış değilim. Oy’ e oldu­
ğu halde bunları bana isnad elti­
ler. Bu isnad zerre kadar bir ha­
kikat taşısa idi bir milletin, bir 
kavinin bu kadar alâka gösterdiği 
ve beğendiği bu şiirlerin benim 
yazmış olduğumu hangi düşünce 
ile gizlerdim. Fakat muarızlarını 
henüz «Ailemde doğru ve tam metin 
ler çıkmadan evvel mütalea beyan 
ettiler ve bana saldırdılar. Bu is­
nad karşısında muazzep oldum. 
Susmakla herkesin bana izafe et­
tiği bir nevi hakkı üzerime almak 
onu benimsemek pek çirkin olacak 
ti. Uzun bîr muhasebe! vicdaniye- 
den sonra bayramda beni ziyarete 
gelenlere ifşaya mecbur oldum. 
Ahbaplarıma rica ettim. Gazetele­
re aksetmesin diye. Fakat iş böy­
le olmadı. Siz duydunuz. Ne diyor­
dum. Bana hücum ettiler. Ben de 
tamamiyle haksızdırlar. İnsan bir 
şiir yazıp da onu Fatihe, Fuzuli- 
ye, Nedime isnad etse, onlar birer 
edebî ve tarihî şahsiyet oldukları 
için bu hareket çirkin olur ve ede­
biyat tarihi tağşiş edilmiş ol-ur. 
Râbia Hatun bir namı müstahar- 
dır.
Ortada Rââbia Hatun isminde ya 
şamış bir şahsiyet yok. O halde  ^
ilmi yanlış yola sevketme, edebi­
yatı tağşiş da nereden çıkıyor.»
Muhatabımın bunları anlatır­
ken sinirlendiğini hissediyordum.
Ona şu suali sordum:
— Sizce Nazan hanımfendi bu 
şiirleri yazabilecek bir kabiliyette- 
midir? onun yalnız garp kültürüne 
aşına olduğunu söylüyorlar. Ne 
dersiniz?
İsmail Hami Danişmeııd;
— Evet, Nazan daha çok garp
kültürü almıştır. Kolejden mezun­
dur. Fakat eski Türk edebiyatını 
da katiyen ihmal etmemiştir. Bil­
hassa Fuzuliye sonsuz hayranlığı 
dolayısiyle, onu adamakıllı tetkik 
etmiştir. Arapçası ve Farisisi de 
kuvvetli idi. Divân edebiyatını tet­
kik etmekten büyük haz duyardı. 
Bilhassa etinden düşürmediği bir 
kitap vardı. O da Fuzulî Divanı i- 
di. Fuzuliye ceddin dedesi manâ­
sına olarak Fuzulî Dede derdi. 
Hulasa; Nazan bu şiirleri yazacak 
kültüre sahip idi. Esasen böyle el­
masa nasıl yazardı?
Üstada bir sual daha sormak 
cesaretini gösterdim ve dedim ki:
— Bu şiirler kendi elyazısı ile 
mi yazılmıştır?.
— Anladım dedi, vesika istiyor­
sunuz Ali Süha Delilbaşı eniştem­
dir.
Nazan bir müddet hemşiremle bir­
likte eniştemde kalmak için Aııka- 
raya gitmişti. Oradan bana yazdı­
ğı mektuplardan birinde, onun bir 
kıtası da mevcuttur.
Bir başka lcâgıt daha uzattı. Bu 
da Nazanm kendi elyazısı ile ya­
zılmış ve tashih edilmiş bir şiir­
dir dedi.
Bu bir koparılmış defter yapra­
ğı idi. Râbia Hatunun kurşunka­
lemle yazılı neşredilmemiş bir kıta 
smı ihtiva ediyordu. İsmail Hami 
bu kıtayı notetmeme müsaade et­
medi. Fakat okurken bir mısraını 
aklımda sakladım.
Şöyle başlıyordu:
Yıldızların ziyası şadadır
Sesin gibi.
Muamma tam manasiyle çözül­
müş bulunuyordu. Vesikalarını 
neşretmek için müsaade istedim. 
Biraz düşündükten sonra kabul 
etti. Teşekkür ederek üstadı tekrar 
kitapları ile uaşhaşa bıraktım.
Vedad Refioğlu
¥
TAVZİH : 1
Değerli gazetenizin 27 Ağustos 
948 gün ve 1106 sayılı nüshasında 
(Bir Sırrı Çözüyoruz — «Râbia - 
Hâtun’u bulduk) başlıklı makalem 
tamamen bir musahabe mahiyet 
ve karakterindedir. Ben bilhassa 
bir mülâkat yapmak için î. Hâmi 
Danişmenö beye gitmiş değilim. 
Bir ziyaretimde iştirak etmiş ol­
duğum sohbette duyduklarımı 
yazdım. Bu noktanın tavzihini ri­
ca .ederim.
M. Necdet Menlioyîu
Kişisel Arşivlerde İstanbul Belleği 
Taha Toros Arşivi


İsmail Hami ne diyor?:Rabia Hatun mustear adı ile şiir yazılması ve neşri ilmi ve edebiyatı asla tağşiş etmek değildir

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository