Taha Toros Arşivi, Dosya No: 123-Ticarethaneler. Not: Derginin “Pazarın Penceresinden” köşesinde yayımlanmıştır.İstanbul Kalkınma Ajansı (TR10/14/YEN/0033) İstanbul Development Agency (TR10/14/YEN/0033

Erez, Selçuk

Istanbul Sehir University Repository

TT-
B lz A R I N  PENCERESİNDEN Selçuk Erez
îe l  L C u/
Geçmiş zaman terzilerinin peşinde
Sarı saçlı hanım, belki on kere tecrübe et­miş olduğu bir şapkayı, şimdi yeniden başına geçiriyordu. Patrona, “İşiniz çok 
güç!’’ dedim. “Evet madam. Kadınlar bir 
şapka intihap etmek için belki yüz şapka tec­
rübe ederler” dedi. Sonra güldü, “Fakat ma­
dam, siz de bilirsiniz şapka bir kadın için her 
şeydir... Fena intihap edilmiş bir şapka, gü­
zel bir kadını katledebilir. İyi intihap edilmiş 
bir şapka ise en çirkin bir kadım dünya gü­
zeli yapar.”
“Bu sene nasıl şapkalar moda?”
“Şapr velor çok modadır. Sonra kadife 
şapkalar, her zamanki gibi fötrler...”
“Ya garnitürler?”
“Tüyler, tüylerden mamul ufak kuşlar ta­
kaların, iğnelerin yerine gelmiştir.”
Suat Derviş, 1934 yılının ikinci Teşrin 
ayında Büyük Gazete için yaptığı röportaj­
da, şapkacı madamla böyle konuşuyordu.
Aynı yılın Akbaba dergilerinden birinde de 
Orhan’ın bir karikatüründe iki melek, bulut­
ların üstünde söyleşirler:
“Yeryüzüne inmek istiyorum.”
“Vazgeç. Terzilerin eline geçersek yüksek 
sınıfı süslemek için kanatlarımızı yolar, de­
rimizi yüzerler.”
Atatürk henüz sağdır; cumhuriyetin getir­
diği heyecan ve rüzgâr sürmektedir. Kentli­
ler her konuda devrimler göre göre, yenili­
ğin her türlüsüne eski kuşaklara göre daha 
açılmışlardır. Kırsal bölgelerde yaşayanlar ise 
olup bitenleri tepkisiz izlemektedirler.
Gazeteler, “Dördüncü Büyük Ulus Kurul­
tayı’nda saylav seçiminin yenilenmesi kesti- 
rilirken Türk Kadını’nın da bundan böyle 
saylav seçilebilmesi için yeni bir töre çıkarıl­
dığını” bildirir.
Artık parlamentoya bile girebilecek olan 
Türk kadınının bu hızlı değişime tepkisi, çağ­
daşlaşmayı yo­
rumlaması nasıl­
dır?
O yıllardaki 
ulusal birikimi­
miz, bu yorumun 
oldukça yüzeysel, 
hafif ve uçucu ol­
masını kaçınılmaz 
kılar.
Hanımlar, Yük- 
sek k a ld ırım ’da 
Madam Sari’den,
Galatasaray’a ya­
kın Profesör Şa- 
lıinyan’dan vePa- 
nosyan’dan dans 
dersleri alırlar.
Cumhuriyetin ilk 
yılları; Selahattin 
Giz'in objektifinden bir 
Beyoğlu vitrini...
Onlara seslenen reklamlar, hedeflenen kit­
lenin algı ve yargı düzeyi konusunda yeterli 
bilgi verir:
“Eyi bir izdivaç neye bağlıdır? Bu sene me­
sut bir izdivaç yapmak istiyor musunuz?.. 
Milyonerler de dahil olmak üzere yüzlerce er­
kek arasında bir anket yaptım ve onda do­
kuzunun bir kadında her şeyden evvel düz­
gün, kadife gibi yumuşak bir cilt ve parlak 
bir ten aradıklarına şahit oldum,” diyen bir 
ilanda, Tokalon pudrasının bütün bunları 
sağlayacağı açıklanmaktadır.
Profesör Şahinyan’dan dans dersleri alan, 
artık saylav bile seçilebilen ve milyoner ko­
ca bulabilmek için Tokalon pudrası kullanan 
kadınlara çağdaş giysinin ne olduğunu, ne­
ler olması gerektiğini kim söyler, kimler gös­
terirdi?
O zamanlar Türkiye’nin moda merkezi İs­
tanbul’du. “İstanbul’da Beyoğlu’ydu,” hatta 
biraz abartıp zorlayarak, “Beyoğlu’nda da 
Mısır Apartmanı’ydı,” diyebiliriz.
Mısır Apartmaın’nın modacıları
Maksut dışında en önemli terziler Mısır 
Apartmanı’ndaydılar.
Maksut’un özelliği, modellerden çok ken­
di imgesine sığınıp orijinal çizimler yapma- 
sıydı. İşlemeli, allı pullu elbiselerini her yıl 
Tokatlıyan Oteli’ndeki “ekspozisyonlar”da 
gösterirdi.
O zamanlar, “ moda defileleri” değil 
“ ekspozisyonlar” vardı. Yerli ve yabancı 
mankenler, müziksiz dolaşırlardı masaların 
arasında.
Galatasaray’daki Terzi Kalerussi’niıı man­
kenleriyse haftada iki gün Beyoğlu’nda, Tak- 
sim’e kadar yürür, bir tür açıkhava ekspo­
zisyonu yaparlardı.
Kırklı yılların başı: Dönemin 'Maarif Vekili’ Haşan Âli Yücel (sol başta), Ankara'daki Kız Enstitüsü'nde hazırlanmış 
bir gelinliği, manken üstünde, Enstitü’nün salonunda izliyor.
Nazaryan, Maksut’un pabuççusuydu.. 
Emilia ve Madam Bella da onun şapkacıla­
rıydı.
Mısır Apartmanı’nın terzilerinden Fegara, 
sadece İstanbul’a değil düzenlediği yıllık eks­
pozisyonlarıyla AnkaralIlara da hitap eden 
bir terziydi. Eski müşterilerinden biri onu, 
“Calibanım kadar klasik değildi; Maksut ka­
dar da ‘zurnik’ değildi!” diye tanımlamıştır.
Cemal Bürün, Mısır Apartmam’nın ünlü- 
lerindendi. Boyunun kısalığı prova yaparken 
iskemleye çıkmasını gerektirirdi. Cemal Bey, 
bir ressamla, Neriman Hanım’la evliydi.
Bir süre sonra eşinden ayrıldığını ve bir sa­
bah fırından sıcak ekmek almaya giderken 
minibüs çarpması sonucu öldüğünü biliyo­
ruz. Cenazesinde ağlayan kadınların çoklu­
ğunu, eski eşinin bile iki göz iki çeşme ağla­
dığını Teşvikiye Camisi’ne yakın oturanlar 
hâlâ hatırlarlar.
Dr. Albay Ethem Bey’in kızı Calibe Ha­
nım da Mısır Apartmanı’nın terzilerindendi. 
Galatasaray’da şimdi Pamukbank’ın olduğu 
yerde, Galeri dö Pera vardı. Calibe Hanım 
orada reyon şefiydi. Sonra zamanla kendi 
atelyesini oluşturmuştu.
Calibe Hanım’ın klasik dikimde “ bir 
numara” olduğu kabul edilirdi. Yılda dört 
kez Parise gider, en son gelişmeleri izlerdi.
ilk eşi ünlü öykücümüz Ömer Seyfettin’­
di.. Ayrılmaları ile ilgili ilginç bir öykü an­
latılır: Harp sırasında Calibe Hanım doğum 
yapmıştır; ancak sütü bebeğe yetmemektedir. 
Kocasına, "Git Kızday’a yazd da süt bul!” 
der. Bu öneri, Gönenli ve onuruna aşırı düş­
kün bir Çerkez olan Ömer Seyfettin’in zıd­
dına gider... ve boşanırlar.
İstanbul’un terzileri Ankara’da mevsimlik 
ekspozisyonlar düzenlerlerdi. Genellikle An­
kara Palas’ta düzenlenen bu ekspozisyonlar­
da iyi satış yapılırdı.
Peki ya kürkler? Ankara’da ilk vizon man­
to, Galip Geylani’nin eşi Melahat Hanım’ın 
sırtında 1938 yılında görülmüştür. 9 bin li­
raya alınmış olan bu kürkü gören Ankaralı 
hanımlar dayanamayıp etrafına üşüşmüşler, 
kürkü okşamışlardır.
Zamanla Ankara’da da önemli terziler ye­
tişti: Genco Erkal’ın annesi Nedret Hanım 
atelyesini Ankara’da ün kazandıktan sonra 
İstanbul’a naklettiydi. Sonra, 1940’lı yıllar­
da terzi Sabiha Hanım şöhrete kavuştu. Ata­
türk Bulvan’ndaki atelyesinde zamanın ileri 
gelenlerini görmek mümkündü. Sabiha Ha­
nım, Maarif Vekili ‘Hasan Ali Yücel’e ya­
kınlığı bilinen güzel bir hanımdı.
Ankaralı hanımlar, yaz aylarında İstan­
bul’a gelirler, dönüşlerinde, Beyoğlu’nda dik­
tirdikleri giysileri kuşanıp mevsim başında, 
Cumhuriyet Balosu’nda birbirlerine gösterir­
lerdi.
Bugün, kırk yıl öncesinin terzileri konu­
sunda -dedikodusu bol, sanatsal ayrıntısı az- 
bu bilgileri, bu moda öncülerinin eski müş­
terilerinden edinebilmekteyiz.
Peki, diktikleri neye benzerdi? Bu giysiler 
konusunda yeterli bilgi aktaracak eski resim­
ler pek az. Albümler dağılmış; hangi giysi­
nin kimin tarafından dikildiğini hatırlayan­
lardan kimi hayatta değil, kimi de unutmuş...
Birkaç yıl önce, New York’ta Metropoli­
tan Müzesi’nde Yves Saint Laurent’in yıllar­
dır diktiklerini gösteren nefis bir sergi izle­
miştim. Böyle bir sergi gerekli midir? Fare 
kapanlarına kadar her türlü nesnenin topla­
nıp sınıflandırıldığı bir çağda bu sorunun ce­
vabı, “ E vef’tir.
Elde kalanlar bir araya getirilip bizde de 
böyle bir serginin ilk adımı atılamaz mı? Me­
sela 1981 martında vefat eden Maksut’un ai­
lesinde, bu terzimizin son Ankara ekspoze- 
sinden arta kalmış çok sayıda elbise vardır. 
Bu bir çekirdek oluşturamaz mı? Bizce dü­
şünmeye değer... □
31
Kişisel Arşivlerde İstanbul Belleği 
Taha Toros Arşivi


Geçmiş zaman terzilerinin peşinde

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository