Taha Toros Arşivi, Dosya No: 123-Ticarethanelerİstanbul Kalkınma Ajansı (TR10/14/YEN/0033) İstanbul Development Agency (TR10/14/YEN/0033

Bıcık, Ömer Kerim

Istanbul Sehir University Repository

Bir dükkânın tarihi 
veya
sefahetin marifeti mağlûp edişi
ı ı ı ı ı ı ı ı ı ı ı ı ı ı ı ı ı ı ı ı ı ı m ı ı ı ı ı ı ı ı ı ı ı ı ı ı ı ı ı ı ı ı ı ı ı ı ı ı ı ı ı ı ı ı .  ı ı ı ı ı ı ı ı ı ı ı t ı ı ı ı ım ı ı ı ı ı ı ı ı ı ı ı ı ı ı ı ı ı ı ı ı ı ı ı ı ı ı ı ı ı m ı ı ı ı ı ı ı ı ı ı ı ı ı ı ı ı ı ı ı ı ı ı ı ı ı ı t ı ı ı ı ı ı ı ı ı ı ı ı m ı m ı ı ı ı ı ı ı ı ı ı ı ı ı m ı m ı ı ı ı ı ı ı ı ı
Fikir ve sanata hizmet eden atölyeler günümüzde pek güçlükle ya- |
1 sayabiliyorlar. Bu yüzden güçlü ustalar yetişmiyor. Herkes kolay para f
\ kazanmanın yolunu arıyor; eğlence, zevk ve safa yerleri durmadan ço- i
] ğalıyor.  ^ |
I Ama bu, bizde yeni bir şey değildir. Yüz sene önce de böyle idi. I
i Biz aydın olarak bugiin bundan nasıl şikayet ediyorsak, yüz sene önce- î
i nin aydını Ebuzziye Tevfik Bey üstadımız da şikayet ediyordu. 1880 yı- |
i İmda çıkmış Mecmua’i Ebuzziya’dan alıp sadeleştirerek sunduğumuz i
| «Bir Dükkânın Tarihi Ahvali» adlı yazısında üstad bize biraz da o günlerin i
| hayatını anlatmaktadır: 1
• I I I I I I IM I I I I I I I I I I I I I I I I I I I IM I I I I ÖMER KERİM BICIK ■ ı ı ı ı ı ı ı  ıı ıı ı ı ı ı ı ı ı  ı ı ıı ı ı ııı ııt ı ı ı l ı ı ı ı ı ı  m ı  ıı ıı m ı  i l l i n  m u
D USYA Sefaretinin karşısında bir 
*■ sokak vardır ki köşesindeki levha­
da «Timoni Sokağı» diye yazar1. Bu Ti- 
moni sokağında büyük caddeden sapı­
lınca sağ tarafta bir kapı gelir ki ya­
rısına kadar camlıdır. Bugün Yani’nin 
birahanesi’ne o kapıdan girilir2. Bu dük­
kân dört yanı 6’şar metre genişliğinde 
bir yerin aşağı yukarı 3,5 metre yük­
sekliği olan bir çatı altında meydana 
getirdiği bir bodrumdan ibarettir. Nite­
kim içinde gündüzleri en aydınlık hava- 
vaîarda bile öğleden sonra gaz yanar.
Çoğu zaman birahaneler için böyle 
basık ve «dükkân» demekten çok «bod­
rum» demeye layık yerleri seçmek bi­
ranın her mevsimde serin bir yer iste- 
mesindendir, diyorlar. Belki böyledir. 
Ama bendenizin düşünceme kalırsa bi­
ra içenler daha çok Almanlar olduğun­
dan böyle karanlık ve kasvetli yerlerin 
içki yeri yapılması onların tabiatına 
daha uygun düştüğü içindir. Çünkü Al­
man milleti yaradılışları icabı şama­
talı yerlerden çok sessizliği severler.
işte bu birahanenin yerinde, bundan 
aşağı yukarı yirmi sene önce3 ismini 
hatırlayamadığım bir Fransız mücelli- 
cli (ciltçisi) bulunurdu. Bendeniz ise o 
tarihte on üç, on dört yaşlarında idim. 
Kitap okumaktan çok, kurduğum ufa­
cık kütüphanemde ciltleri süslü kitap­
lar bulundurmaya hevesim vardı.
O tarihte ise gençlik şimdiki gibi her
{1) Ebuzziya Tevfik Bey sokakların yabancı 
isimler taşımasını münasebetsizlik say­
maktadır.
(2) 1880 yılında.
(3) 1860 yılında.
27
canları istediğinde soluğu Beyoğlu’nda 
almazlardı. Beyoğlu o zamanlar Müs­
lüman halkın gözünde bir Avrupa şeh­
ri modeli ve zeki bir zatın söylediği gi­
bi İstanbul’un eşsiz bir çarşısı sayılı­
yordu. Hâlâ da öyle olsa gerektir.
Bu sebeple Cumaları4, hele kış gün­
lerine rastlayan Cumaları gençler ak­
ranları ve ahbapları ile buluşarak Bey- 
oğlu’na giderlerdi. O zamanlar Beyoğ- 
lu’na çıkmak için tek ve kestirme yol 
ise (102 basamak olduğu çocukluğum­
dan beri hâlâ hatırımda bulunan) Yük­
sek Kaldırım idi.
MEVLEVÎHANEDEN
BAŞLAYARAK...
Beyoğlu seyahatini âdet haline geti- 
renlerce birinci aşama Kule Kapısı 
Mevlevihanesi idi. Çünkü o tarihte 
«Bella Vista» denilen ve buraya devam 
edenlerin hepsine birden —kimin hatı­
rı kalırsa kalsın— milletin sefih takımı 
demekten başka bir isim bulmakta zor­
luk çekilen rezalet yerlerindeki ahlak­
sızlık ve fuhuş naralarına kulakları 
alışmamış olan vatan evlatları bizim 
milli musikimizi dinlemek üzere Mev- 
levihanelere giderlerdi.
Mevlevihaneden çıkıldıktan sonra zi­
yaretçilerin bir takımı için ilk uğrana­
cak dükkân (bizim Harbiye Mektebin­
den yetişmiş subaylarımızın hepsince 
bilindiği üzere) Per Şeron’un gayet ka­
ranlık olan mağazası idi. Çünkü resim 
yapmak için gerekli şeyleri bu dükkân­
dan başka bir yerden .bulmak kaabil 
değildi. Bu yüzden gerek asker, gerek 
sivil mekteplere gidenler resme ait 
malzemeyi oradan alırlardı. İşte Bey­
oğlu seyahatini âdet edinenlerden bir­
takımının bu dükkâna uğramalarının 
sebebi budur.
Ondan sonra görülmeye değer bir 
yer kalırdı ki o da «Aynalı Çarşı»dır. 
Per Şeron’un o tarihteki dükkânının 
karşısındaki kapısından girip sola sap­
28
mak ve hayran hayran aynaya bakıp 
ortasındaki çatlak hakkında birçok de­
fa görenlerin ilk defa görenlere bilgi 
satmaları âdetleri idi. Vaktiyle bize 
de böyle bilgi verenler bulunduğu için 
biz de ilk gören arkadaşlardan aldığı­
mız gibi satmakta kusur etmezdik. 
Sonra iki taraftaki dükkânların vitrin­
lerinde sergiledikleri nefis şeyleri sey­
rederek ve her iki pencere arasındaki 
boşluğu örten aynalara (güyâ kimseye 
sezdirmeden) yarım bir göz atarak fe­
simizi, boyunbağımızı (Pardon, o tarih­
te ne boyunbağı takmak, ne de «Par­
don» lafını kullanmak henüz yayılma­
mıştı) düzelterek, cadde tarafındaki 
kapıdan çıkardık. Bendeniz Beyoğlu'nu 
yedi sekiz yaşlarımda iken Aynalı Çar- 
şı’ya kadar bilirdim. Benim yaşımda 
olan ve lalası veya babası, yahut ağa- 
beyisi ile gezmeye çıkan öbür çocuk­
ların de Beyoğlu’nu oradan ibaret bil­
diklerinde şüphe yoktur. Bu yüzden 
orası seyahatin sonu veya dönüşün 
başlangıcı idi.
ESKİ İSTANBUL’UN TERZİLERİ
Bundan yirmi beş sene önce5 bugün 
hanımlarımıza kadar herkesin bildiği 
«Bonmarşe»yi o zaman yüzde doksanı­
mız bilmezdi. Vefat etmiş olan terzi 
«Mir» vardı. Fakat şıklık bu dereceler­
de yayılmamış olduğundan Tarakçılar­
daki terzilerden Gülmezoğulları, Ya- 
mandi’ler hemen hemen Mir kadar alış­
veriş ederlerdi. Madam Tereza, Ma­
dam Dömelvil gibi modacılar o tarihte 
de vardı. Fakat «Şık» kelimesinin 
Türkçemizde ifade ettiği gerçek mana­
nın tam karşılığı durumundaki hanım­
lar o tarihte pek az olduğundan dedi­
ğim modacılara bir iki tanınmış aile­
den başka hiç bir Müslüman aile elbi­
se kestirmeye gitmezdi.
(4) O tarihte hafta tatili cuma günü idi.
(5) 1855 senelerinde.
Kişisel Arşivlerde İstanbul Belleği 
Taha Toros Arşivi


Bir dükkanın tarihi veya sefahetin marifeti mağlup edişi

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository